Λαυρεωτική: Ένα μοναδικό υπαίθριο μουσείο της αρχαίας μεταλλείας

Πολιτισμοί υψηλής πνευματικής στάθμης εμφανίζονται σε Κράτη που παρουσιάζουν συγχρόνως μια μεγάλη δύναμη και ανάπτυξη στον οικονομικό τομέα, στην τεχνική, στη βιομηχανική και στην στρατιωτική δύναμη και κυρίως στην ύπαρξη ελευθερίας σκέψεως και εκφράσεως στους πολίτες της. Και αυτά τα τέσσερα στοιχεία συνδέονται μεταξύ τους με σχέση αιτίου και αιτιατού.

Στην Αθήνα τον 5ον και 4ον αιώνα π.Χ. έχουμε σε μεγάλο βαθμό την αποκορύφωση αυτών των στοιχείων. Και ως προς το τέταρτο στοιχείο, την ελευθερία του πολίτη, έχουμε το πολίτευμα της Αθηναϊκής δημοκρατίας, που γεννήθηκε στην Αθήνα στον 6ο αιώνα π.Χ. στην εποχή του Σόλωνα και κορυφώθηκε στον 5ον αιώνα, την εποχή του Περικλή.

Ο άργυρος του Λαυρίου υπήρξε την εποχή εκείνη ένας σπουδαίος παράγοντας για την οικονομία της Αθηναϊκής Δημοκρατίας.

Παρουσιαση Λογου Και Εικονα Λαύριο by tzeferisp

Οσο για την τεχνική και τη βιομηχανία πρέπει να σημειώσουμε ακόμη ότι τα αργυρούχα μεταλλεύματα του Λαυρίου έγιναν εκμεταλλεύσιμα σε μεγάλο βαθμό γιατί οι Αθηναίοι είχαν κατορθώσει να αναπτύξουν δια μέσου των προ Χριστού αιώνων στο Λαύριο μια αξιοθαύμαστη μεταλλευτική και μεταλλουργική τεχνική για τα αργυρούχα μεταλλεύματα.

Ανασκαφική έρευνα στο Αρύ Λαυρεωτικής

Αυτό το μεταλλευτικό και μεταλλουργικό Λαύριο μας γνωρίζει μέσα από το νέο βιβλίο της η Αρχαιολόγος Κ.Γ.Τσάϊμου,  Ομ. Καθηγήτρια Ε.Μ.Π. το οποίο παρουσιάστηκε στο Λαύριο την περασμένη εβδομάδα.

Στο πόνημα αυτό παρουσιάζονται τα παλαιά αλλά και τα νέα ανασκαφικά στοιχεία συνοδευόμενα με κατάλληλες εικόνες για καλύτερη κατανόηση τους, εφόσον  πρόκειται για εξειδικευμένο επιστημονικό θέμα.

Με το βιβλίο έχουμε ασχοληθεί και το έχουμε ήδη παρουσιάσει:
.

Λόγος και εικόνα: H αρχαία μεταλλευτική και μεταλλουργία

[επιμέλεια Π. Τζεφέρης]

Οι αρχαίες γαλαρίες του Θορικού Λαυρεωτικής

Ancient metal workshop ("Asklipiakon"), Lavrion, Attica region, Greece. Photo by Dr Peter Tzeferis

Στους πρόποδες της Μυκηναϊκής Ακρόπολης του Θορικού, ο οποίος δεσπόζει στον φυσικό λιμένα του Λαυρίου, μία ομάδα Γάλλων αρχαιολόγων και μεταλλειολόγων υπό την επίβλεψη του Καθ. Denis Morin από το Πανεπιστήμιο της Λορραίνης, σε συνεργασία με το UMR CNRS 5608  της Τουλούζης, ανακάλυψε ένα περίπλοκο δίκτυο από στοές, φρέατα και δωμάτια.

Η εκμετάλλευση των μεταλλείων αργύρου είχε ξεκινήσει ήδη από την 4η/3η χιλιετία π.Χ. και έως τον 5ο και 4ο αι. π.Χ. αποτελούσαν τη σημαντικότερη μεταλλευτική περιοχή της Ελλάδας και τη βάση της Αθηναϊκής ηγεμονίας στον Αιγαιακό κόσμο.

Κατά τη διάρκεια της υπεδάφιας ερευνητικής περιόδου του 2015 προέκυψαν νέα στοιχεία για τις τεχνικές μετάλλευσης, που είχαν αναπτυχθεί κατά τις πρώτες εποχές των μετάλλων σε αυτή τη στρατηγική ζώνη της ανατολικής Μεσογείου. Η έρευνα που βρίσκεται σε εξέλιξη έχει σαν  στόχο να διερευνήσει αυτά τα υπεδάφια κατάλοιπα, αλλά και να προσφέρει μια καλύτερη κατανόηση των μεταλλευτικών τεχνολογιών κατά τις πρώιμες περιόδους, της διαχείρισης των ορυκτών πόρων, της εξόρυξης και επεξεργασίας τους, καθώς και της διακίνησης του τελικού προϊόντος.

Πλήρες άρθρο εδώ


Το Λαύριο Φέγγει: oι στοές και τα μεταλλεία του Λαυρίου

Από πού πήρε το όνομά του το Λαύρ(ε)ιο;

Ο γεώτοπος της Λαυρεωτικής ως σχολείο πολιτισμού!

Λόγος και εικόνα: H αρχαία μεταλλευτική και μεταλλουργία

Λόγος και εικόνα: H αρχαία μεταλλευτική και μεταλλουργία

Οι αρχαίοι Έλληνες εκμεταλλεύτηκαν εντατικά τα μεταλλεύματα αργυρούχου μολύβδου της Λαυρεωτικής χερσονήσου για την παραγωγή μεταλλικού αργύρου, ο οποίος διαδραμάτισε σημαντικό οικονομικό αλλά και πολιτιστικό  ρόλο στην ιστορία της αρχαίας Αθήνας.


Οι αρχαίοι Αθηναίοι για την παραγωγή αργύρου ανέπτυξαν διαμέσου των π.Χ. αιώνων μία αξιοθαύμαστη μεταλλευτική και μεταλλουργική τεχνική. Με τον τρόπο αυτό απέδειξαν ότι η αγάπη τους για τη δημιουργία, για την ορθολογική σκέψη, για την ομορφιά, και η πίστη τους για το μεγαλείο του ανθρώπου, που μέτρο του δεν μπορούσε παρά να είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, δεν περιοριζόταν μόνο στο χώρο των ιδεών. Επεκτεινόταν παντού όπου υπήρχε δυνατότητα για δημιουργία, έτσι και στην τεχνική και το ρεαλισμό.

Γιατί οι αρχαίοι Έλληνες, και μάλιστα οι Αθηναίοι, ήταν και ρεαλιστές. Ήξεραν από μακρά πείρα ότι ακόμα και η ύπαρξή τους έπρεπε να στηρίζεται στη δύναμη. Αυτό σήμαινε τελικά να στηρίζεται στην οικονομική δύναμη. Και ο λαυρεωτικός άργυρος ήταν για την Αθήνα μια πολύτιμη πηγή οικονομικής δυνάμεως.

Οπως αναφέρει ο ιστορικός Ξανοφών:  "Εστι δε και γή [του Λαυρείου] η σπειρομένη μεν ου φέρει καρπόν, ορυττομένη δε πολλαπλασίου τρέφει ή ει σίτον έφερε. και μην υπάργυρός έστι σαφώς θεία μοίρα" (Ξεν. Πόροι, 1, 5, 4ος αιώνας π.Χ).  Δηλ. "Υπάρχει δε και έκταση γης (του Λαυρείου) η οποία, όταν μεν σπέρνεται δεν αποφέρει καρπό, όταν όμως εξορύσσεται, τρέφει πολύ περισσότερους, παρά εάν παρήγε σιτάρι. Και βέβαια κατά θεία παραχώρηση περιέχει άργυρο". Ο Ξενοφών με ρεαλισμό μεταβαίνει  πολύ εύστοχα από την μηδαμινή αξία της Λαυρεωτικής γης στην σημαντική μεταλλευτική αξία, κι αυτό τηρουμένων των αναλογιών είναι κι ένα χρήσιμο μήνυμα ακόμη και σήμερα!

Οι πρόσφατες ανασκαφικές έρευνες του Ε.Μ.Π. στη Λαυρεωτική, σε αρχαίες μεταλλουργικές εγκαταστάσεις, που από το έτος 1996 καθοδηγούνται από την ομότιμη (σήμερα) καθηγήτρια του ΕΜΠ κα Κων/να Τσάϊμου, έδωσαν νέα στοιχεία που συμπληρώνουν ή αναιρούν παλαιότερες απόψεις κυρίως σε θέματα εμπλουτισμού και καμινείας.

 Στο πόνημα αυτό παρουσιάζονται τα παλαιά αλλά και τα νέα στοιχεία συνοδευόμενα με κατάλληλες εικόνες για καλύτερη κατανόηση τους, εφόσον μάλιστα πρόκειται για εξειδικευμένο επιστημονικό θέμα. Δηλαδή την μεταλλευτική και μεταλλουργική τεχνική που ανέπτυξαν οι αρχαίοι. Έτσι, ο νεώτερος ερευνητής θα μπορεί εύκολα να ανατρέχει σε όλες αυτές τις παραστάσεις, να τις μελετά, να τις συμπληρώνει και να έχει μια πληρέστερη εικόνα.

Logos Kai Eikona Arxaia Metalleytiki Kai Metallourgia by tzeferisp

Εξάλλου, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η κα Κ. Τσάϊμου "αυτό έκανα σε κάθε παλαιότερη δημοσίευσή μου, ακολουθώντας και το παράδειγμα του δασκάλου μου καθηγητή Κ. Κονοφάγου, του οποίου αρκετές παραστάσεις περιέλαβα στο πόνημα αυτό. Κάθε παράσταση συνοδεύεται με μια σύντομη επεξήγηση.

[επιμέλεια Π. Τζεφέρης]

ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑΣ, Συγκέντρωση μεταλλευτικών και μεταλλουργικών όρων από αρχαία κείμενα και απόδοση της ακριβούς έννοιάς τους με γνώμονα την αρχαία και σύγχρονη τεχνογνωσία.

Το Λαύριο Φέγγει...