Utopies…

[του κ. Πέτρου Τζεφέρη]

Πριν 2,5 χιλ. χρόνια ο Πλάτωνας στην «Πολιτεία» του κατασκεύασε μια ουτοπική πολιτεία, την "Καλλίπολη", με στόχο να εξετάσει τη δομή ενός ιδανικού κράτους δικαίου σε αντιδιαστολή με το άδικο και να βρει τελικά ποιο πολίτευμα ταιριάζει σε μια δίκαιη πολιτεία.

Πριν από 500 χρόνια, το 1516, ο Bρετανός Τόμας Μορ (1487-1535) δημοσίευσε στη Λουβέν τη δική του «Ουτοπία». Ο Μορ, στο ομότιτλο αυτό βιβλίο, αφηγούνταν την ιστορία ενός ταξιδιώτη, ο οποίος ναυάγησε σε ένα άγνωστο νησί, όπου βρήκε μια πολιτεία βασισμένη στην κοινοκτημοσύνη των αγαθών, στην αλληλεγγύη των ανθρώπων και τη θρησκευτική ανεκτικότητα.

Σήμερα ο κόσμος έχει πλέον διλήμματα που αφορούν την πεπερασμένη παρουσία του στην πλανήτη, την συμβίωσή του με το περιβάλλον και την βιωσιμότητα. Θέλει να ζει σε ένα καθαρά περιβάλλον και να δημιουργήσει μια κοινωνία βιώσιμη και έναν ατομικό αξιοβίωτο βίο. Μήπως όμως αυτή είναι η Πρώτη μεγάλη Ουτοπία;

Επιπλέον θέλει να διαθέτει πρόσβαση σε απεριόριστες πηγές ενέργειας και αγαθών για πάντα. Θέλει να επιτύχει τη βιώσιμη ή αλλιώς πράσινη ενεργειακή μετάβαση, την μετάβαση σε έναν κόσμο με αυτάρκεια στην ενέργεια, αλλά που επιπλέον δεν μολύνει, δεν καίει κάρβουνο και δεν εχει ή ανακυκλώνει πλήρως τα απόβλητά του. Μήπως όμως αυτή είναι η Δεύτερη μεγάλη Ουτοπία;

Κι ακόμη θέλει να αποϋλοποιήσει την οικονομία και να πετύχει έναν κόσμο ψηφιακό, με πρόσβαση στην επικοινωνία και την ενημέρωση για όλους… Μακριά από εξορύξεις και μεταλλεία, μακριά από πολέμους για τα υλικά αγαθά. Μήπως όμως κι αυτή είναι μια Τρίτη μεγάλη Ουτοπία του σύγχρονου ανθρώπου;

Και οι τρεις “ουτοπίες” έχουν ένα κοινό: τα υλικά αγαθά, τον υλικό μας κόσμο, our material world! Η δημοκρατία, η δικαιοσύνη και ισοπολιτεία των προηγούμενων …ουτοπιών, έχουν δώσει τη θέση τους στην κατανάλωση, τη σημερινή θεά. H στενότητα των αγαθών και οι εφοδιαστικές αλυσίδες είναι πλέον οι νέοι ρυθμιστές της οικονομίας, τα εργαλεία του νέου θαυμαστού κόσμου μας!.

Αναμφίβολα ζούμε σε έναν κόσμο υλικό, όπου τα όνειρα των νέων πλάθονται με ..«πρώτες ύλες», για να θυμηθούμε το σχετικό moto της ΕΕ (Raw Materials: the stuff, the dreams are made off).

Και στο βάθος, η «μεταλλεία» ή αλλιώς η «εξόρυξη», ο μόνος τρόπος για να παράξεις νέα υλικά, χωρίς να τα γεννήσεις!

Από τη μια, η «βιώσιμη» ανάπτυξη των τηλεπικοινωνιών, της αποϋλοποιημένης ψηφιακής οικονομίας, των καινοτόμων οικολογικών τεχνολογιών και της παγκοσμιοποίησης, θεωρεί τη «μεταλλεία» γκρίζα, αναχρονιστική και a priori μη βιώσιμη. Πόσο «βιώσιμο» είναι άραγε κάτι που αναπαράγεται σε γεωλογική κλίμακα;

Από την άλλη, ο «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» μας, ψηφιακός, απανταχού εξηλεκτρισμένος και ηλεκτροκινούμενος,, στηρίζει τα πόδια του στα σύγχρονα καλούδια της Τεχνολογίας των Υλικών: στο λίθιο, τον λευκό χρυσό της λατινικής αμερινής, στo κόλταν (coltan, ταντάλιο) των μαύρων του Κονγκό, στο πυρίτιο και στις κινέζικες σπάνιες γαίες. Κι ακόμη στα ηλεκτρονικά νεκροταφεία του, στην Γκάνα της Αφρικής. Α ναι ξέχασα. Αρκεί η εξόρυξη να ΜΗΝ είναι κοντά στην αυλή του..

Αρκεί μόνο να χρησιμοποιώ τα προϊόντα της, άκριτα, υποκριτικά και αλόγιστα: τι σχέση έχει το ρυπογόνο μεταλλείο με τον φορητό μου υπολογιστή και την «πράσινη» ζωή μου;

Η μεταλλεία δεν έχει ανάγκη από εργασίες που να τεκμηριώνουν την διαχρονική παρουσία της στους αιώνες που πέρασαν αλλά και που θα έρθουν. Χρειάζεται ανθρώπους να μπορούν να τη δουν συνετά και να δώσουν συναινετικές λύσεις. Λύσεις που δεν παραβιάζουν τους κύκλους της φύσης, μετακινούνται προς την οικονομία της γνώσης και της καινοτομίας και υπηρετούν τις ανάγκες των πολιτών για ασφάλεια, υγεία και ποιότητα ζωής.

Κι ακόμη στο επικοινωνιακό επίπεδο, έχει ανάγκη από την αποδοχή του κόσμου, στο βαθμό που αυτό είναι εφικτό αλλά και στο βαθμό που της αξίζει.. Αυτό θα γίνει μόνο όταν στείλουμε το σωστό μήνυμα στους κατάλληλους ανθρώπους. Όταν πούμε στον κόσμο την αλήθεια για το κόστος της ανάπτυξης. Οταν ο κόσμος αρχίζει να καταλαβαίνει ότι τα περισσότερα υλικά που χρησιμοποιεί καθημερινά, δεν προέρχονται από παρθενογένεση, αλλά έχουν την άκρη τους σε κάποιο ορυχείο στο παγκόσμιο χωριό.

Διότι μόνο τότε ενδέχεται να αναλάβει και το κόστος που αναλογεί στην χρήση αυτή!

Και να αντιληφθεί ότι βιωσιμότητα αποτελεί ανάγκη και όχι ρητορεία του καιρού μας!

Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Βιώσιμης Ανάπτυξης, 20-26 Σεπτεμβρίου 2020

Η Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Βιώσιμης Ανάπτυξης (European Sustainable Development Week - ESDW) είναι μια πανευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την προβολή δράσεων που προωθούν τη βιώσιμη ανάπτυξη, μέσω της καταχώρησής τους στην κοινή για τις ευρωπαϊκές χώρες ηλεκτρονική πλατφόρμα www.esdw.eu. 

Φέτος η Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Βιώσιμης Ανάπτυξης θα πραγματοποιηθεί στις 20 - 26 Σεπτεμβρίου και αφορά σε δράσεις που υλοποιούνται κατά το ευρύτερο χρονικό διάστημα από τις 18 Σεπτεμβρίου έως τις 8 Οκτωβρίου. 

Εστιάζει σε εκδηλώσεις και δραστηριότητες που διοργανώνονται από δημόσιους φορείς, οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, ερευνητικά κέντρα, εκπαιδευτικά ιδρύματα, ενώσεις, επιχειρήσεις, ΜΚΟ, πολίτες κ.ά. και συνδέονται με την υλοποίηση της Ατζέντας 2030 και των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (Sustainable Development Goals - SDGs) των Ηνωμένων Εθνών.

 Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η ενίσχυση της ευαισθητοποίησης και της ενεργού συμμετοχής των Ευρωπαίων πολιτών στην φιλόδοξη κοινή προσπάθεια για την υλοποίηση της Ατζέντας 2030 και των SDGs. Ιδιαίτερα κατά την παρούσα δύσκολη συγκυρία, αναδεικνύεται η σημασία της συμμετοχής όλων των εταίρων προς την επίτευξη μίας βιώσιμης ανάκαμψης από την πανδημία. Σημειώνεται ότι η ESDW πραγματοποιείται κάθε χρόνο από τις 30 Μαΐου έως τις 6 Ιουνίου, αλλά φέτος η υλοποίησή της αναβλήθηκε λόγω των έκτακτων περιστάσεων. 

Σε αυτό το πλαίσιο, η ESDW ενθαρρύνει τη φετινή χρονιά την ενεργό συμμετοχή των πολιτών και των οργανώσεών τους, κυρίως μέσα από πρωτοβουλίες που πραγματοποιούνται διαδικτυακά, αλλά και με εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται σύμφωνα με τους τρέχοντες κανονισμούς δημόσιας υγείας και ασφάλειας. Η προβολή των δράσεων μέσω της ESDW ενισχύει σημαντικά την περαιτέρω διάχυση και ανάδειξη των ίδιων των δράσεων και των αποτελεσμάτων τους, αλλά και την ενημέρωση και ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών προς τη γενικότερη κατεύθυνση της επίτευξης της συνοχής των πολιτικών για τη βιώσιμη ανάπτυξη. 

Η καταχώρηση των πρωτοβουλιών – δράσεων γίνεται απευθείας από τους ενδιαφερόμενους στο σύνδεσμο https://esdw.eu/register. Για οποιαδήποτε πληροφορία ή διευκρίνιση οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνήσουν με την αρμόδια Διεύθυνση Διεθνών και Ευρωπαϊκών Δραστηριοτήτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (Τ: 213 1513341).

Μεγέθυνση: Το κοσμοείδωλο της ανάπτυξης και το μέλλον της γης

«Εάν κατορθώσουμε να εμφυσήσουμε ανθρώπινο πάθος πάνω στον οικονομολόγο, θα είναι νίκη».

(«Η φυλή των ανθρώπων», Θράσος Καστανάκης)

Αναρωτηθήκαμε άραγε για το «που βαδίζει ο κόσμος μας», κάνοντας αυτοκριτική για τα έργα των ανθρώπων σε σχέση με το μέλλον του; Αναρωτηθήκαμε για το γεγονός ότι η ανθρώπινη πράξη πάνω στον πλανήτη συνεχώς επεκτείνεται, χωρίς να υπάρχει ένας σκεπτικισμός για τ’ αποτέλεσματά της; Για το γεγονός ότι οι ανθρώπινες κατασκευές και δραστηριότητες κατακλύζουν τη γη και την καλύπτουν σε απίστευτο βαθμό, αφήνοντάς της λιγοστό χώρο για ν’ «ανασάνει» και να λειτουργήσει στα πλαίσια του φυσικού της ρόλου; Αναρωτηθήκαμε για τ’ ό,τι χάνουμε φύση, πολύτιμη βιοποικιλότητα, για τ’ ό,τι φτωχαίνει η γη για να πλουταίνει με τη δραστηριότητά του ο άνθρωπος; Ότι αυτή η δραστηριότητα, με τον ισοπεδωτικό τρόπο που πραγματώνεται, καθίσταται καταχρηστική κι εντέλει καταστροφική για τη γη, μα και για τον άνθρωπο, που εξαρτάται από τις αξίες και τις ποιότητές της; Αναρωτηθήκαμε ότι, βοηθούμενοι και από την τεχνολογία, γινόμαστε κάτοχοι, χρήστες, ενεργοί σε όλο και μεγαλύτερα πλάτη και μήκη του πλανήτη, διαμορφώνοντας αντιστοίχως απαιτήσεις υποστήριξης του κολοσσιαίου τούτου ανθρώπινου εγχειρήματος, που ικανοποιούνται με θυσίες φύσης, πόρων, γης;

Πόση, αλήθεια, είν’ η αναγκαιότητα αυτής μας της μεγέθυνσης; Κι ως πού δύναται να φτάσει; Μην, ωθούμενοι στη συνεχή επέκταση, απευθυνόμαστε σ’ ένα φαντασιακό και μη δυνάμενο εντέλει για τις δυνατότητές μας, καθώς και για τις δυνατότητες του γήινου συστήματος, άπειρο; Σκεφτήκαμε άραγε για τα όρια του πλανήτη μας; Για τα όριά μας στην πίεσή του; Αναλογιστήκαμε ότι η διάνοιά μας, ως προς επιτεύγματα που συγκροτούν την εξέλιξή μας, μπορεί να καταστεί καταστροφική σε σχέση με το μέλλον μας, αν δεν εγνωστεί ο πραγματικός ρόλος μας στη γη και δε συνειδητοποιηθεί η ευθύνη μας γι’ αυτήν; Και, σε τελική ανάλυση, γιατί να είναι τόσο σημαντική η οικονομική ανάπτυξη, στ’ όνομα της οποίας πραγματοποιείται η μεγέθυνσή μας, που σε τόσο φόρτο κι ανίερη ευθύνη έχει υποβάλλει την ανθρωπότητα, επιδιώκοντας τεχνοκρατικούς στόχους, όπως την παραγωγικότητα, την αποδοτικότητα, το κέρδος, τις μεταρρυθμίσεις κ.τ.λ., όταν όλα τούτα στέκονται τόσο μακρινά από τα ουσιαστικά του βίου; Η εξέλιξη του ανθρώπου είναι οικονομική ή κοινωνική; Ο άνθρωπος μεγεθύνεται ή σμικρύνεται στην ανάπτυξή του;

Τα ερωτήματα τούτα έπρεπε να βασανίζουν τον κάθε άνθρωπο, αναλογιζόμενος αυτός για το μέλλον του στη γη −δυστυχώς όμως δε συμβαίνει κάτι τέτοιο, και ο άνθρωπος στέκεται μακριά, αποστασιοποιημένα από το πρόβλημά του ως προς το μέλλον του, εν συναρτήσει με τον τρόπο που ενεργεί σήμερα και το πώς οφείλει να λειτουργεί αύριο. Είναι ερωτήματα βασικά, που σχετίζονται με αξίες και ποιότητες, με τον τρόπο να υφίσταται ο άνθρωπος λογιζόμενος μ’ ευθύνη και συνείδηση, μακριά από το εφήμερο ρεύμα της επίπλαστης απόλαυσης, έξω από τις συνθήκες του συστήματος της, κατ’ ουσίαν, φθόρας ανάπτυξης, που διαμορφώνει ανάγκες και δημιουργεί εξαρτήσεις, οι οποίες καθιστούν εθελόδουλο τον μοιραίο στο σύστημά του της ζωής τούτον άνθρωπο. Είναι πράξεις της κοντοζωής που προβάλλονται, σε μια στρεβλωτική θεώρηση, ως υπερζωή, και που στα πλαίσια της νεοζωής διαμορφώνουν τον υπερπολιτισμό των νεωτερικών χρόνων. Αυτός εξαρτά τη συνέχειά του από τη μεγέθυνση σε κάθε έκφραση της ενέργειας του ανθρώπου, έχοντας ως αποτέλεσμα τ’ οδήγημα σε μιαν υποβάθμιση που δε βλέπεται, σε μιαν απαξίωση της ίδιας της ζωής ως προς το αξιακό και ουσιαστικό της περιεχόμενο, στην κατάρρευση του κόσμου μας!

Ναι, θέλουμε τ’ αγαθά, όμως για την κοινωνική άνοδο και την ομοιοεπίπεδη εξέλιξη των ανθρώπων· όχι στη βάση υλικών αξιών που διαμορφώνουν συμπεριφορές, νοοτροπίες, τρόπο ζωής, και καθορίζουν ενάντια στον άνθρωπο το μέλλον του. Μήπως, αντί αυτής, της οικονομικής ανάπτυξης, να στρεφόμασταν στην κοινωνική ανάπτυξη, υποστηριζόμενη από μιαν οικονομία αγαθών, κοιτώντας έτσι τον άνθρωπο ως αξία κι όχι ως εργαλείο, κοιτώντας τη φύση και τα γύρω ως αξίες κι όχι ως (οικονομικούς) πόρους; Μήπως να βλέπαμε την πρόοδο ως συνθήκη ζωής στην ανθρωπότητα, αντί της ανάπτυξης;

Ο άνθρωπος «τρέχει» συνεχώς −για να προλάβει, τι;−, ασθμαίνει κι αλλοστρατεί, αγωνιά και παραπαίει, ζει «μη ζωτικά», μηχανικά και κατ’ υποβολή. Το σύστημα της (οικονομικής) ανάπτυξης τον καθορίζει στον τρόπο του να σκέφτεται, να αισθάνεται, να λειτουργεί. Είναι τόσο ισχυρή η υποβολή του και τέτοια η εξάρτησή του από τις συνθήκες του, που δεν ημπορεί παρά να λειτουργεί σύμφωνα με τις επιταγές του· ειδαλλιώς καταδικάζεται στην «ειρκτή» της απομόνωσης, της καταδίκης σε αλγεινή και μετέωρη πορεία, στην αποβολή και την κατάκριση. Έχει μετά τούτων συμβεί μετατόπιση των αξιών, έτσι ώστε η πλαστή κοινωνική συμβίωση και η συμβατική λειτουργία του ανθρώπου στο σύστημα της ζωής, να διαμορφώνουν τη στρέβλωση ως προς το ζην, που, αλί, ανήχθη σε συνθήκη ζωής στα πλαίσια της ανάπτυξης, αποτελώντας το άπαν και συνιστώντας θέσφατο στη νοθεμένη εποχή μας!

Πού ο άνθρωπος υφίσταται στο σύστημα της οικονομικής ανάπτυξης; Πού αυτός προτάσσεται ως αξία; Μιλούμε για στόχους, αναφερόμαστε σε αριθμούς και ποσοστά, μα κατ’ ουσίαν απ’ όλα τούτα απουσιάζει ο άνθρωπος ως αποδέκτης των ωφελειών του συστήματος. Κι αυτό συμβαίνει ακριβώς διότι οι ωφέλειες του συστήματος προκύπτουν ως προσφορές για την ικανοποίηση αναγκών που δημιουργεί το ίδιο το σύστημα! Το σύστημα κινείται από τον άνθρωπο για ν’ (απο)λαμβάνονται οι προσφορές του ως αποτέλεσμα απαιτήσεων οι οποίες δημιουργούνται υποβολιμαία και εντάσσονται στη συνθήκη του ζην. Ενώ ο «Μεγάλος Αδελφός», το υπέρτατο απρόσωπο υπάρχειν της λειτουργίας του ανθρώπου, είναι που επιβλέπει το σύστημα και καθορίζει το μέλλον της ανθρωπότητας! Υπάρχει εξαναγκασμός ζωής, υποδούλωση πνεύματος και σκέψης, συναισθήματος, λογικής, για την ικανοποίηση των αναγκών που το ίδιο το σύστημα διαμορφώνει, και τ’ οποίο δημιουργήθηκε από τον άνθρωπο για να τον δουλώσει, τοποθετώντας τον «Μεγάλο Αδελφό» ως υπέρτατη Αρχή! Είναι μια αλήθεια αυτή, που είτε δεν τη βλέπουμε όντας τυποποιημένα ενταγμένοι στο σύστημά μας, είτε την αγνοούμε όντας παραδομένοι στην κυριαρχία του…

Ο άνθρωπος είναι εξαρτημένος από το «υπέρ», λειτουργώντας στη λογική της μεγέθυνσης. Επιζητεί συνεχώς να παράγει και να καταναλώνει επειδή το σύστημα της ανάπτυξης σε αυτή την ανάγκη τον έχει υποβάλλει· επιζητεί συνεχώς να εφευρίσκει, να καινοτομεί, να τεχνολογεί, για την ικανοποίηση όμως της παραπάνω συνθήκης. Το ακολούθημα αυτής αποφέρει κέρδη και δημιουργεί δύναμη. Με τούτα ως ωθούσες δυνάμεις άγεται το σύστημα και προάγεται αξιακά στη συνείδηση του ανθρώπου. Όμως τα κέρδη και η δύναμη αφορούν κάποιους στη γη, κι όχι όλους.

Τοιουτοτρόπως η γη δεινεί, με τη συνεχή κι ακατάσχετη αφαίμαξή της από τον αδηφάγο άνθρωπο. Ο υπερπολιτισμός απαιτεί διαρκώς κατανάλωση πόρων για την παραγωγή όλο και περισσότερων κι απαιτητικότερων αγαθών, φτάνοντας τον πλανήτη σε οριακή κατάσταση. Κι ενώ ο πλανήτης βρίσκεται στα όριά του, και μας το δείχνει συνεχώς, αντιστοίχως ο άνθρωπος, λειτουργώντας μυωπικά μέσα στο σύστημα της οικονομικής ανάπτυξης, δε βλέπεται στο πρόβλημα της γης, που είναι βασικά πρόβλημα δικό του. Η επιβίωση στον πλανήτη Γη κινδυνεύει, με τον άνθρωπο αποκλειστικά υπεύθυνο· μα μολοντούτο αυτός στέκεται μακρινός και αμέτοχος στο πρόβλημά του!

Κάνω σκέψεις…, σκέψεις αρνητικές για τον άνθρωπο σε σχέση με το πρόβλημα που έχει δημιουργήσει στη γη και δεν το συνειδητοποιεί. Το αποφεύγει, γενόμενο αυτό όλο και μεγαλύτερο, μεγεθυνόμενο παράλληλα με τη μεγέθυνση του ανθρώπου. Προσπαθώ να με ιδώ έξω από το σύστημα όπου υφίσταμαι και να σκεφτώ με τη λογική των αξιών και της συνείδησης, κι όχι με τη ψυχρή ωφελιμιστική λογική του θετικισμού και της τεχνοκρατίας. Και να ζητήσω από τους «Κυρίους της Τεχνοκρατίας», που έλεγε και ο Οδυσσέας Ελύτης…, να παραμερίσουν και να μου δώσουν χώρο ν’ ανασάνω, να πνοήσω, να νοήσω, να μιλήσω…· να μπορέσω ως άνθρωπος βρε αδελφέ να ιδωθώ! Ζητώ να δώσουν τόπο στο πνεύμα, στην καρδιά, στη φύση, στην ίδια τη ζωή…· να μην τα στραγγαλίσουν και τα καταστήσουν ανέκφραστα. Τώρα να συμβεί αυτό, πριν η βαριά κι ερεβώδης σκιά της μεγέθυνσης στοιχειώσει τη Γη και την αποκλείσει για πάντα από τη ζωή!

(κείμενο από το βιβλίο του Αντώνιου Β. Καπετάνιου “ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ. Το κοσμοείδωλο της ανάπτυξης και το μέλλον της γης”, ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 2019)

Βιώσιμη Ανάπτυξη: Μια πολιτιστική αλλαγή

Με γνώμονα την ευημερία, η έννοια της ανάπτυξης, διαμορφώθηκε σταδιακά μέσα από το πέρασμα διαφόρων πολιτισμών. Μέσα από το πρίσμα μιας γραμμικής αντίληψης του χρόνου, ως διαδοχή γεγονότων, η ιδέα της ανάπτυξης ταυτοποιείται μέσα από διάφορα επάλληλα, αναδυόμενα στάδια.

Στο στάδιο λοιπόν του πρώιμου καπιταλισμού, όπου ολοένα και αυξάνονται τα προς κατανάλωση αγαθά στο εσωτερικό μιας κοινωνίας, στη φάση της επικράτησης ενός συστήματος εμποροκρατισμού -ή μερκαντιλισμού, με βάση την αγγλική ορολογία- εδραιώνεται μία υλιστική θεώρηση της έννοιας της προόδου, ως σταδιακής διαδικασίας οικονομικής μεγέθυνσης. Εν συνεχεία, η έννοια της ανάπτυξης, μέσα από μία πορεία συνεχούς και καθολικής αύξησης των ρυθμών παραγωγής και κατανάλωσης αγαθών, φθάνει στις μέρες μας να ταυτίζεται με τη φρενήρη διασπάθιση του φυσικού αποταμιεύματος της ανθρωπότητας και, τελικά, δεν υπήρξε τίποτε άλλο από ψευδεπίγραφη μεγέθυνση συσσωρευμένου πλούτου. Αποκύημα αυτής της πορείας είναι το κρίσιμο πρόβλημα της εποχής μας, το οποίο, με απλά λόγια, μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: πώς μπορεί ο άνθρωπος να συνεχίσει τον πολιτισμό του στη γη χωρίς να καταστρέφει τη φύση και τον εαυτό του.

Κάπως έτσι φθάνουμε στο 1972, όπου επιστήμονες θέτουν ανοιχτά το πρόβλημα των ορίων της ανάπτυξης, με την ανησυχία τους να δικαιώνεται με τη Διακήρυξη της Στοκχόλμης για το Περιβάλλον. Ως γνωστόν, για να υπερακοντιστεί μια ιδεολογία, χρειάζεται να γεννηθεί η διάδοχός της. Έτσι φθάνουμε στο 1992 και στη Διάσκεψη του Ρίο για το Περιβάλλον, η οποία είναι αξιομνημόνευτη γιατί κατόρθωσε να προσφέρει στην ανθρωπότητα ένα νέο όραμα: To όραμα της Βιώσιμης Ανάπτυξης.

Η αρχική ανησυχία για την υποβάθμιση του περιβάλλοντος, τα συνακόλουθα περιβαλλοντικά προβλήματα και οι επιπτώσεις τους στην υγεία και την ποιότητα ζωής των ανθρώπων, διαμόρφωσαν τελικά την έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης, κυρίως τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Ποια είναι όμως τα χαρακτηριστικά αυτού του είδους ανάπτυξης, που επιδιώκει να μας εξοικειώσει με όρους όπως η βιωσιμότητα και η αειφορία; Τι εννοούμε τελικά όταν μιλάμε για βιώσιμη ανάπτυξη;

Πολλά έχουν γραφτεί για το συγκεκριμένο θέμα και διάφοροι ορισμοί έχουν δοθεί, οι οποίοι παρουσιάζουν ορισμένες αποκλίσεις μεταξύ τους. Σε ένα σημείο, παρ’ όλα αυτά, υπάρχει σύγκλιση: Στο ότι η βιώσιμη ανάπτυξη δεν ταυτίζεται με την πράσινη ανάπτυξη, παρά το γεγονός ότι προφανώς υπάρχει συνάφεια ανάμεσα στους δύο όρους και πολλά κοινά σημεία. Η πράσινη ανάπτυξη εστιάζει ειδικότερα στην ενέργεια, δίνοντας έμφαση στη χρήση ανανεώσιμων πηγών (τις γνωστές ΑΠΕ), αλλά και ευρύτερα στη διαχείριση του ενεργειακού ζητήματος σε σχέση με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, ιδίως από τις επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών, έχει αποτελέσει δε κεντρικό άξονα της πολιτικής οικολογίας. Στο σημείο αυτό, απλά αναφέρουμε ότι και οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ, αποτελούν και αυτές βιομηχανικές εγκαταστάσεις οι οποίες δεν είναι αθώες και άνευ επιπτώσεων στο περιβάλλον.

Από τους πολλούς και διάφορους ορισμούς της βιώσιμης ανάπτυξης, επιλέγεται ο ορισμός του Ε’ Τμήματος του ΣτΕ, σύμφωνα με τον οποίο η βιώσιμη ανάπτυξη είναι ένα οργανικώς ενιαίο σύνολο δημοσίων πολιτικών, οι οποίες προς το παρόν μεν κατατείνουν στην αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ των πάσης φύσεως ανθρωπογενών συστημάτων και των οικοσυστημάτων, στο μέλλον δε διασφαλίζουν την σταθερή συνεξέλιξη αμφοτέρων. Πρακτικώς, ο ορισμός αυτός σημαίνει ότι εφεξής καμία δημόσια πολιτική ή ιδιωτική δράση δεν επιτρέπεται να μειώνει, να θέτει σε κίνδυνο ή οπωσδήποτε να υποβαθμίζει το εναπομένον φυσικό, πολιτιστικό και κοινωνικό κεφάλαιο. Υπό την έννοια αυτή, η βιώσιμη ανάπτυξη είναι μια θεμελιώδης πολιτιστική αλλαγή, η οποία διατρέχει όλους τους θεσμούς της κοινωνίας και επιβάλλει την προσαρμογή τους προς τις αρχές της.

Είναι δηλ. η βιώσιμη ανάπτυξη (αλλιώς και «βιωσιμότητα») για το Δίκαιο του 21ου αιώνα, ό,τι ήταν τα ατομικά δικαιώματα για τον 18ο και 19ο αιώνα και τα κοινωνικά δικαιώματα για τον 20ο αιώνα. Σε σχέση προς αυτά, δηλ. τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα, η βιωσιμότητα ίσως είναι μια ευρύτερη ηθική αρχή, διότι περιλαμβάνει τις σχέσεις του ανθρώπου με τα οικοσυστήματα (φυσικό κεφάλαιο), τις σχέσεις του με το πολιτιστικό του παρελθόν (πολιτιστικό κεφάλαιο), καθώς και τις σχέσεις αλληλεγγύης προς τους συνανθρώπους του (κοινωνικό κεφάλαιο). Επιπλέον, το εύρος της ηθικής αυτής αρχής εκτείνεται σε βάθος χρόνου, εφ’ όσον προσδιορίζει την ευθύνη του ανθρώπου όχι μόνο προς τις παρούσες, αλλά και προς τις μέλλουσες γενεές. Η αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης εκφράζει έτσι το μέτρο που πρέπει να διέπει τις ανθρώπινες παρεμβάσεις τόσο στο φυσικό όσο και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, και, υπό την έννοια αυτή, συνιστά πράγματι επάνοδο της ανθρωπότητας στην ιδέα της Δικαιοσύνης. Παρά τις διάφορες εννοιολογήσεις της, ένα είναι σίγουρο: ότι το δόγμα της βιώσιμης ανάπτυξης εγκαινίασε μία περίοδο μεγάλης πολιτιστικής αλλαγής.

Στο σημείο αυτό, αξίζει να αναφερθούμε λίγο στην Agenda 21 (δηλ. τα πρακτέα κατά τον 21ο αιώνα), η οποία συμπλήρωσε την Διακήρυξη του Ρίο (Παγκόσμια Διάσκεψη για το Περιβάλλον, 1992). Σύμφωνα με αυτήν, η βιώσιμη ανάπτυξη, αντιμετωπίζεται ως η παγκόσμια στρατηγική συγχώνευσης της περιβαλλοντικής προστασίας με τις αναγκαίες πολιτικές και κοινωνικές προσαρμογές, μια στρατηγική η οποία βασίζεται στην συνολική θεώρηση ότι έννοιες όπως ο άνθρωπος, η κοινωνία, και ο πολιτισμός δεν διαχωρίζονται από αυτές του περιβάλλοντος, του πλανήτη, της επάρκειας των φυσικών πόρων κ.λπ., και η οποία ενσωματώνει αξίες όπως η δικαιοσύνη, το μέτρο, το γενικό συμφέρον. Η Agenda 21 απευθύνεται στο σύνολο της κοινωνίας, πολίτες, μη κυβερνητικές οργανώσεις, επιχειρήσεις κ.ο.κ., εναποθέτει όμως το κύριο βάρος της ευθύνης για τη βιώσιμη ανάπτυξη στο κράτος, το οποίο οφείλει να αυξήσει την κυβερνητική του ικανότητα (capacity building) στο νομοθετικό, εκτελεστικό και δικαιοδοτικό πεδίο προς το σκοπό αυτό. Μόνον έτσι το κράτος μπορεί να είναι και το ίδιο βιώσιμο και άρα χρηστό και ικανό για βιώσιμη ανάπτυξη. Στους δύσκολους καιρούς που διάγουμε, με ένα δημόσιο χρέος «δαμόκλειο σπάθη» πάνω από τα κεφάλια των πολιτών της Ελλάδας, αλλά και «καπέλο» πάνω από την άσκηση όλων των δημόσιων πολιτικών της χώρας, η έννοια της βιωσιμότητας, πιο επίκαιρη από ποτέ, εκφράζεται χαρακτηριστικά στο βασικό ερώτημα των ημερών μας: είναι το χρέος βιώσιμο; Αλλά αυτό είναι ένα άλλο θέμα…

Αλεξία Κωνσταντινίδου, https://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/biosimi-anaptyksi-mia-politistiki-allagi

Tα διαγράμματα είναι του κ. Π. Τζεφέρη, από τη διδασκαλία του σε μεταπτυχιακό του τμήματος Μηχ. Περιβάλλοντος ΔΠΘ.

Βιωσιμότητα (sustainability): η μεγαλύτερη πρόκληση του καιρού μας..H υιοθέτηση και συνταγματική κατοχύρωση της "Αρχής Βιώσιμης Ανάπτυξης"
Η βιώσιμη ανάπτυξη είναι πολιτισμός!
"Mεταλλευτικός και Λατομικός κλάδος: βιώσιμη ανάπτυξη ή αειφόρο τίποτε;" άρθρο στο ενημερωτικό δελτίο ΤΕΕ
"Πόσο βιώσιμο είναι το αειφόρο τίποτε;" άρθρο στο ενημερωτικό δελτίο ΤΕΕ
Λατομεία και Περιβάλλον...: πόσο "βιώσιμη" είναι η σχέση τους;
Βιωσιμότητα των ορυκτών πόρων (ΙΙ)
Οι Σπάνιες Γαίες ειναι πράσινες ή καφέ;

Για όσους θεωρούν ότι η "εξόρυξη" και η "βιωσιμότητα" είναι ασύμβατες!

Τον Σεπτέμβριο του 2015, τα 193 Κράτη Μέλη των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) ενέκριναν την "Ατζέντα για την Αειφόρο Ανάπτυξη του 2030", η οποία περιλαμβάνει ένα σύνολο Στόχων (17) για την Βιώσιμη Ανάπτυξη (SDGs) για την περίοδο 2015-2030.

Η "agenda" και οι SDGs αντιπροσωπεύουν ένα συνολικό σχέδιο δράσης για την κοινωνική ένταξη, την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και την οικονομική ανάπτυξη για την επίτευξη των οποίων απαιτείται συναίνεση και πρωτοφανής συνεργασία μεταξύ των κυβερνήσεων, μη κυβερνητικών οργανώσεων, αναπτυξιακών εταίρων, του ιδιωτικού τομέα και των τοπικών κοινοτήτων.

Mapping Mining SDGs an Atlas by tzeferisp on Scribd

Η εξορυκτική βιομηχανία έχει την ευκαιρία και τις δυνατότητες να συμβάλει θετικά σε όλους τους 17 SDGs. Η βιομηχανία εξόρυξης μπορεί δυνητικά να επηρεάσει είτε θετικά είτε αρνητικά όλους τους SDGs. Η εξορυκτική δραστηριότητα μπορεί να προωθήσει την οικονομική ανάπτυξη με την παροχή ευκαιριών για αξιοπρεπή απασχόληση, την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, την αύξηση των φορολογικών εσόδων και τις διασυνδέσεις των υποδομών. Πολλά από τα προϊόντα της εξορυκτικής βιομηχανίας είναι επίσης απαραίτητα δομικά στοιχεία σε τεχνολογίες, υποδομές, ενέργεια και γεωργικές εφαρμογές.

Ο παρόν Atlas χαρτογραφεί τη σχέση μεταξύ της εξόρυξης και των SDGs χρησιμοποιώντας παραδείγματα καλής πρακτικής στην εξορυκτική βιομηχανία και τις υπάρχουσες γνώσεις για την επίτευξη της βιώσιμη ανάπτυξης Παρουσιάζει μια εκτενή και ευρεία επισκόπηση των ευκαιριών και των προκλήσεων για να αποδείξει τις πραγματικές και εν δυνάμει θετικές παρεμβάσεις του κλάδου εξόρυξης στην επίτευξη των SDGs - από την ερευνητική διαδικασία, την παραγωγή και τελικά το κλείσιμο των ορυχείων.

[του Πέτρου Τζεφέρη] [by Tzeferis P.]

Βιώσιμη Ανάπτυξη με υπόδειγμα την Ακρόπολη

[του Σωτήρη Καμενόπουλου]

Η Ακρόπολη ως σύμβολο-εικόνα σχετική με την ανάπτυξη της χώρας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς, πρώτον, είναι κατασκευασμένη από Ελληνικούς ορυκτούς πόρους (πεντελικό μάρμαρο) και, δεύτερον, χρηματοδοτήθηκε κατά το μέγιστο ποσοστό από οικονομικούς πόρους οι οποίοι προέρχονταν από την εκμετάλλευση ορυχείων: των ορυχείων του Λαυρίου.

Το 2014 ξεκίνησε μία προσπάθεια να καταδειχθεί η σημασία των Ελληνικών Ορυκτών Πόρων χρησιμοποιώντας ως υπόδειγμα την Ακρόπολη. Μάλιστα, υπήρξε και σχετική πρόταση στον ΟΗΕ. Η πρόταση αφορά τη δημιουργία παγκόσμιας λίστας μνημείων, και όχι μόνο (π.χ. περιοχών/περιφερειών/projects κλπ.), τα οποία να αποτελούν παραδείγματα παγκόσμιας καλής πρακτικής αξιοποίησης/βιώσιμης ανάπτυξης του ορυκτού πλούτου. Η δημιουργία μίας τέτοιας λίστας προτύπων καλής πρακτικής για την εξορυκτική βιομηχανία θα δρούσε θετικά ως μέτρο σύγκρισης για εξορυκτικά έργα παγκοσμίως. Η δημιουργία της συγκεκριμένης λίστας θα ωφελούσε όλες τις πλευρές ("win-win"): τόσο το περιβάλλον όσο και τις εξορυκτικές επιχειρήσεις.

Ειλικρινά δεν γνωρίζω αν στα πλαίσια επίσκεψης του ΓΓ του ΟΗΕ στην Ακρόπολη κάποιος του υπενθύμισε τη συγκεκριμένη πρόταση. Θα ήταν κρίμα όμως αν δεν το έπραξε κανείς.

Αυτή η προσπάθεια δεν έχει κομματικό-ιδεολογικό χαρακτήρα. Είναι διαχρονική και συνάμα μοναχική. Δεν υπάρχει αριστερή και δεξιά ανάπτυξη. Υπάρχει μόνο Βιώσιμη Ανάπτυξη (μακάρι να υπήρχε δηλαδή!!).

Σε αυτή την προσπάθεια έπρεπε να χρησιμοποιηθεί κάποιο πρότυπο σύγκρισης ώστε οι Έλληνες να γνωρίζουν τί πραγματικά σημαίνει μακροχρόνια Βιώσιμη Ανάπτυξη μέσω της αξιοποίησης των ορυκτών πόρων της πατρίδας μας. Οι Έλληνες φορολογούμενοι έχουν το δικαίωμα να γνωρίζουν.

Σε αυτή την προσπάθεια δεν θα μπορούσε παρά να χρησιμοποιηθεί η Ακρόπολη ως το παν-μέγιστο υπόδειγμα, παγκόσμιο πρότυπο της Βιώσιμης Ανάπτυξης.

Η Ακρόπολη, η οποία ακόμη και σήμερα "αποδίδει"/"επιστρέφει" πνευματικό, οικονομικό, πολιτιστικό, κοινωνικό "κέρδος" στην ανθρωπότητα. Π.χ. έχετε σκεφθεί το μέγεθος του παγκόσμιου και Ελληνικού πλούτου, υλικού και άϋλου, που έχει παραχθεί, και συνεχίζει να παράγεται διαρκώς τα τελευταία 3500 χρόνια, από την Ακρόπολη; Έχετε σκεφθεί πόσες εκατομμύρια θέσεις εργασίας έχουν δημιουργηθεί ανά τους αιώνες από την ύπαρξη της Ακρόπολης; Πόσα εκατομμύρια οικογένειες, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, έχουν αποκομίσει έμμεσα ή άμεσα, κάποιο οικονομικό όφελος από την ύπαρξη της Ακρόπολης;

Γι’αυτό ακριβώς το λόγο τίθεται διαρκώς το ερώτημα: έχετε σκεφθεί ένα κόσμο χωρίς την Ακρόπολη; Αν όχι, τότε δεν θα μπορείτε να σκεφθείτε Βιώσιμη Ανάπτυξη της χώρας μας χωρίς την αξιοποίηση των ορυκτών της πόρων...

Αυτό ας το έχουν υπ’όψιν τους όλοι όσοι προσδοκούν την εξουσία.Αν θέλουν νέες Ακροπόλεις, αν επιθυμούν πράγματι Βιώσιμη Ανάπτυξη, τότε να φροντίσουν για την αξιοποίηση των Ελληνικών Ορυκτών Πόρων.

Οικοχωριά: ένα διαφορετικό μονοπάτι ανάπτυξης...

[Τσάγκαρη Μαρούλα] [by Maroula Tsagari]*

Καθώς γίνεται πλέον προφανές ότι οι σύγχρονες καταναλωτικές-καπιταλιστικές κοινωνίες δενμπορούν να ανταπεξέλθουν στα πρότυπα της βιώσιμης ανάπτυξης, ένα νέο όραμα φαίνεται να κερδίζει έδαφος.

Πρόκειται για τα οικοχωριά και τις οικοκοινότητες,  μία ιδέα που έχει τις ρίζες της πολύ παλιά στην ανθρώπινη ιστορία αλλά επανήλθε στο προσκήνιο το 1995, όταν το ίδρυμα Findhon στην Σκωτία ανακοίνωσε ότι το ετήσιο συνέδριο του θα έχει τίτλο «Ecovillages and Sustainable Communities».H ανακοίνωση αυτή έγινε αποδεκτή με ενθουσιασμό και ακολουθήθηκε από έναν κατακλυσμό αιτήσεων και συμμετοχών. Λίγες μέρες μετά την ολοκλήρωση του συνεδρίου ανακοινώθηκε και η δημιουργία του Παγκοσμίου Δικτύου Οικοχωριών (Global Ecovillages Network-GEN). Σήμερα, 20 χρόνια μετά, ο χάρτης του GEN απαριθμεί 138 καταγεγραμμένα οικοχωριά στην Ευρώπη, 110 στην Βόρεια Αμερική, 58 στην Νότια Αμερική και 52 στην Ασία ενώ ο αριθμός συνεχώς μεγαλώνει..

To ερώτημα όμως που παραμένει αδιευκρίνιστο είναι: τι ακριβώς είναι τα οικοχωριά; Σύμφωνα λοιπόν με το GEN πρόκειται για «Εκ προθέσεως σχεδιασμένες ή παραδοσιακές κοινωνίες που συνειδητά οργανώνονται γύρω από τη δομική ανεξαρτησία και τις συμμετοχικές διαδικασίες για τηνανάπλαση του κοινωνικού, οικονομικού και φυσικού περιβάλλοντος. Τα οικοχωριά προσανατολίζονται γύρω από τους τέσσερεις πυλώνες τις βιώσιμης ανάπτυξης (οικονομικός, οικολογικός, κοινωνικός, πολιτισμικός) και στοχεύουν στην επίτευξη μια ολιστικής προσέγγισης για την επίτευξή της. Για να πετύχουν αυτή την οικολογική ισορροπία, τα οικοχωριά και οι οικοκοινότητες επενδύουν σε πρακτικές φιλικές προς το περιβάλλον όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι οργανικές καλλιέργειες, η ανακύκλωση, η μετακίνηση μόνο με ποδήλατα κ.α. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της επιτυχίας τους αποτελεί η έρευνα του Πανεπιστημίου Κassel της Γερμανίας για το ενεργειακό αποτύπωμα του χωριού Sieben Linden. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στο χωριό αυτό ήταν 28% χαμηλότερες από το μέσο όρο στην Γερμανία. Αντίστοιχα ήταν τα αποτελέσματα και στο χωριό Konohana Family στην Ιαπωνία, με τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στην περίπτωση αυτή να είναι κάτω από το 50% του μέσου όρου.

Από τα παραπάνω γίνεται εύκολα σαφές ότι τα οικοχωρία μπορούν να λειτουργήσουν ως μοντέλα βιώσιμης ανάπτυξης, παρόλα αυτά παραμένει το ερώτημα πως μια τέτοια ιδέα μπορεί να επιτευχθείσε μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς να χάσει τις βασικές αξίες της αυτό-οργάνωσης και των συμμετοχικών διαδικασιών που τη διέπουν. Η απάντηση για αυτό έρχεται από τη Σενεγάλη, όπου η κυβέρνηση για πρώτη φορά αποφάσισε να μετατοπίσει τον άξονα της ανάπτυξής της από το καπιταλιστικό πρότυπο στην ανάπτυξη των οικοχωριών και οικοκοινοτήτων. Έτσι, στην κορυφή των προτεραιοτήτων της κρατικής ατζέντας βρίσκεται η δημιουργία ενός δικτύου οικοχωριών που θα οδηγήσει στην ανάπτυξη της χώρας. Η ιδέα χρονολογείται πίσω στο 1996 όταν μία μικρή ομάδα ανθρώπων στην Σενεγάλη είχε την πρωτοποριακή ιδέα δημιουργίας του δικτύου οικοχωριών της Σενεγάλης (GENSE) και του κέντρου εκπαίδευσης EcoYoff με στόχο την βιώσιμη ανάπτυξη και την παροχή εκπαίδευσης γύρω από αυτήν. Το κίνημα είχε μεγάλη απήχηση και οδήγησε την κυβέρνηση να στηρίξει και να χρηματοδοτήσει την επέκταση της λειτουργίας του Δικτύου GENSE. Το 1996, 45 χωριά αποτέλεσαν το πρωταρχικό δίκτυο, ενώ μέχρι σήμερα περίπου 100 χωριά έχουν ενταχθεί και ο στόχος είναι να ο αριθμός να φτάσει τα 500 χωριά μέχρι το 2018. Εν τω μεταξύ, ο ίδιος ο πρωθυπουργός της Σενεγάλης δήλωσε υποστηρικτής του οράματος των οικοχωριών καθώς «συνάδει με τις πολιτιστικές αξίες του έθνους και ταυτόχρονα υποστηρίζει την κοινωνική πρόοδο και την προστασία του περιβάλλοντος.»

Ποιες είναι όμως αυτές οι καινοτόμες ιδέες που καθιστούν την ιδέα της κυβέρνησης της Σενεγάληςεφικτή και συγχρόνως εξαιρετικά πρωτοποριακή; Αρχικά, η ίδρυση του δικτύου GENSE ως παράρτημα του GEN έχει ήδη αποδειχθεί ότι είχε καθοριστικό ρόλο στην στροφή της κυβέρνησης προς τη βιώσιμη ανάπτυξη μέσω των οικοχωριών. Επιπλέον η συνεργασία του GENSE με άλλους οργανισμούς όπως η USAID, μη κυβερνητικές οργανώσεις καθώς και η στήριξη από την UNESCO αύξησαν την επιρροή της ιδέας που θεωρήθηκε ως ένα ενδιαφέρον πείραμα από την παγκόσμια κοινότητα. Το όραμα της κυβέρνησης της Σενεγάλης χαιρετίστηκε επίσης από την κυβέρνηση της Ιαπωνίας, την Ευρωπαική Ένωση και την UNDP που πρόσφεραν απλόχερη χρηματοδότηση. Ο ρόλος του EcoYoff και του κέντρου Living &Learning ως μέσο ενημέρωσης και εκπαίδευσης της τοπικής κοινωνίας έθεσε τις βάσεις για τη ευρεία αποδοχή του προγράμματος και από τις τοπικές κοινωνίες.

Παρόλο που η ιδέα είναι ακόμα σε εμβρυικό στάδιο αξίζει να τονιστεί η σημασία της για το κίνημα των οικοχωριών, κυρίως διότι στοχεύει στην επέκταση του δικτύου και έχει τη δυναμική να εμπνεύσει την εφαρμογή της ιδέας σε χωριά, πόλεις και κράτη ανά τον κόσμο. Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον να δούμε πως το πείραμα της Σενεγάλης θα εξελιχθεί και πως αυτό θα αντικατοπτριστεί σε παγκόσμιο επίπεδο. Παρόλα αυτά είναι σημαντικό να μην αλλοιωθεί ο χαρακτήρας του κινήματος και να μην απομακρυνθεί από τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης. Ας εμπνευστούμε λοιπόν από το παράδειγμα της κυβέρνησης της Σενεγάλης και ας αναζητήσουμε καινοτόμα μονοπάτια ανάπτυξης καθώς δεν χωράει πια αμφιβολία πως ο δρόμος που βαδίζουμε σύντομα θα μας βγάλει σε αδιέξοδο. Όπως είπε εξάλλου και ο Αϊνστάιν: Τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε δεν μπορούν να λυθούν αν μείνουμε στο ίδιο επίπεδο σκέψης που είχαμε όταν τα δημιουργήσαμε.

*Masters in Environmental Sciences, Policy & Management | MESPOM

Ορυκτοί πόροι, οι "μύθοι" του παρελθόντος, και ένα νέο παραγωγικό μοντέλο

Oλα αυτά έγιναν με ταυτόχρονη παραγκώνιση άλλων κλάδων όπως πχ. της αξιοποίησης των ορυκτών μας πόρων. Ένας κλάδος ο οποίος είναι σκληρός, απαιτητικός, απαιτεί υψηλή τεχνική κατάρτιση, πολλές επιστημονικές γνώσεις από διάφορα πεδία, ατελείωτες ώρες μελέτης, τεράστια υπομονή και επιμονή, αλλά ο οποίος στο τέλος θα μπορούσε να αποφέρει υψηλότατα εισοδήματα στους εργαζόμενους και θα άφηνε χειροπιαστή υπεραξία στη χώρα. Πράγματα δύσκολα δηλαδή για κάποιους οι οποίοι ήθελαν τα εύκολα...

Ας είμαστε ρεαλιστές: κανείς δεν θέλει την άνοδο της ανεργίας, κανείς δεν θέλει να βλέπει ξενοδοχεία και άλλες παρεμφερείς επιχειρήσεις να κλείνουν, κανείς δεν αμφισβητεί το γεγονός πως ο τουρισμός συνεισφέρει αρκετά στο ΑΕΠ της χώρας. Όμως κάποια στιγμή το παραμύθι κάποιων δήθεν οικολόγων οι οποίοι υψώνουν διαρκώς εμπόδια σε κάθε εξορυκτική προσπάθεια χρησιμοποιώντας ως άλλοθι το περιβάλλον, αλλά ως υποκείμενο-διακύβευμα τη χρήση γης και των παρελκόμενων (sic) συμφερόντων, θα πρέπει να τελειώσει. Οι ξενοδόχοι δεν είναι άμοιροι των ευθυνών τους και οφείλουν να πάρουν θέση σε αυτό το παίγνιο-διελκυνστίδα. Να θέσουν την άποψή τους ξεκάθαρα: θεωρούν πως η αξιοποίηση των ορυκτών πόρων είναι αντίθετη στα συμφέροντά τους; Ναι ή όχι; Ώστε να τελειώνουμε με τα παραμύθια κάποιων οι οποίοι έχουν χτίσει πλουσιοπάροχες καριέρες στις πλάτες τόσο των ξενοδόχων όσο και χιλιάδων ανέργων συμπολιτών μας.

Κάποιοι πολύχρονοι μύθοι οι οποίοι σχετίζονται με ιερά πολιτικά πρόσωπα και καταστάσεις θα καταρρεύσουν εξαιτίας της κρίσης. Οι ιερές αγελάδες της πολιτικής τελείωσαν. Αυτό είναι το θετικό της κρίσης: θα γνωριστούμε όλοι καλύτερα μεταξύ μας, και κυρίως θα γνωρίσουμε τους εαυτούς μας. Θα αποκτήσουμε ως λαός αυτογνωσία. Βέβαια, θα μας πάρει αρκετό καιρό για να "χωνέψουμε" τα συνεχή σοκ που θα υποστούμε. Δεν πειράζει. Ουδέν καλόν αμιγές κακού. Όσο θα βγαίνουν στην επιφάνεια οι σκελετοί του παρελθόντος τόσο θα γινόμαστε πιο δυνατοί.

Πλήρες άρθρο εδώ, www.capital.gr

Νέα γενιά και βιώσιμη ανάπτυξη στην Ελλάδα της κρίσης

Yπάρχει αυξανόμενη πεποίθηση διεθνώς ότι ο ρόλος των νέων είναι βασικός προκειμένου να οδηγηθεί η κοινωνία πέρα από τα σημερινά αβέβαια όριά της και να διασφαλιστεί η βιώσιμη ανάπτυξη χωρίς επιπτώσεις στα οικοσυστήματα. Οι νέοι έχουν ενέργεια, παλμό και αισιοδοξία. Επιπλέον, σε ένα περιβάλλον που τους ενθαρρύνει και τους προσφέρει ευκαιρίες μπορούν να φέρουν ουσιαστική αλλαγή.

Η βιώσιμη ανάπτυξη συνδέεται με τη λήψη μέτρων για την κλιματική αλλαγή, τη μείωση των ρύπων που ενισχύουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, την καλύτερη διαχείριση της ενέργειας και των φυσικών πόρων, τη χρήση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, και απαιτεί αλλαγές σε επίπεδο πολιτικών, νομοθετικών και κανονιστικών ρυθμίσεων. Απαιτεί επίσης αλλαγές στον τρόπο που ζούμε, δουλεύουμε, δημιουργούμε, καταναλώνουμε, ταξιδεύουμε, παράγουμε ενέργεια και σχεδιάζουμε τις πόλεις μας. Για την εδραίωση της είναι απαραίτητος ο συνδυασμός της καινοτομίας, της έρευνας και των νέων τεχνολογιών, αλλά και η συμμετοχή του ιδιωτικού κεφαλαίου παράλληλα με τις κυβερνητικές πολιτικές. Επομένως οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να διαμορφώσουν τη σχετική «ατζέντα» από μόνες τους. Μέσα από το δημόσιο διάλογο είναι απαραίτητη η συμμετοχή των πολιτών, Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, της ακαδημαϊκής κοινότητας και φυσικά των νέων!

Η απάντηση σε αυτή την πρόκληση βρίσκεται πρωτίστως στην εκπαίδευση και την ενημέρωση. Προκειμένου να διασφαλίσουμε για το μέλλον τη βιώσιμη ανάπτυξη, η νέα γενιά θα πρέπει να γνωρίζει καλά πολλές πτυχές του παγκόσμιου προβλήματος και τις πιθανές του λύσεις. Το σχολείο ή το πανεπιστήμιο μπορεί να παίξει κεντρικό ρόλο στο να εμπεδωθούν οι έννοιες που το απαρτίζουν, μέσα από μια ολιστική προσέγγιση. Το πλαίσιο της σωστής εκπαίδευσης πρέπει να περιλαμβάνει υποδομές, μεθοδολογία και αξίες, με στόχο να παροτρυνθούν οι νέοι να σκεφτούν για το μέλλον και να συμβάλλουν αποτελεσματικά.

Οι ευκαιρίες που δίνονται στα πανεπιστήμια, πέρα από τη γνώση, δημιουργούν προϋποθέσεις για έκφραση φρέσκων ιδεών ώστε να ξεπεραστούν οι αποτυχίες μας σαν κοινωνία και να προταθούν λύσεις για σωστή διαχείριση των πλουτοπαραγωγικών πηγών και φυσικών πόρων σε ένα πιο δίκαιο και βιώσιμο περιβάλλον ανάπτυξης. Τα μεγάλα πανεπιστήμια του κόσμου έχουν να επιδείξουν πολλές πρόσφατες πρωτοβουλίες των φοιτητών τους, οι οποίοι ασκούν πιέσεις στις διοικήσεις των εκπαιδευτικών τους ιδρυμάτων προκειμένου να προσανατολίσουν τα επενδυτικά τους κεφάλαια σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας διασφαλίζοντας τις προϋποθέσεις για ένα πιο βιώσιμο πλανήτη. Σύγχρονες μέθοδοι επικοινωνίας, όπως τα social media, βοηθούν στην ανταλλαγή απόψεων και δημιουργούν συνθήκες για συνεργασία και γνώση που ενδυναμώνουν το ενδιαφέρον τους και το ανατροφοδοτούν με καινούργια δεδομένα.

Τι γίνεται όμως όταν οι νέοι δεν είναι σε θέση να αποκτήσουν ένα σοβαρό επίπεδο εκπαίδευσης; Σε αυτή την περίπτωση είναι πιθανό να εξαιρεθούν και από άλλες σημαντικές ευκαιρίες όπως η εργασία, η απασχόληση και η οικονομική εξασφάλιση. Έγκυρη έρευνα για την ανεργία και την οικονομική περιθωριοποίηση υποδεικνύει ότι αυτοί που μένουν έξω από το βασικό ρεύμα της εκπαίδευσης και της οικονομίας, μένουν επίσης έξω από κρίσιμους διαλόγους που λαμβάνουν χώρα σήμερα σε παγκόσμιο επίπεδο: κλασσικά απουσιάζουν από τα αμφιθέατρα, τα κοινοβούλια και το δημόσιο διάλογο, δεν συμμετέχουν σε συνέδρια κλπ. Επομένως η οπτική, οι επιθυμίες και οι επιδιώξεις τους δεν αποτυπώνονται επαρκώς στις πολιτικές και τους νόμους. Οι ιδέες τους και η συμμετοχή τους στην αντιμετώπιση προκλήσεων όπως η κλιματική αλλαγή, η υπερθέρμανση του πλανήτη, οι κοινωνικές συγκρούσεις, η διαφορετικότητα ή η αντιμετώπιση του HIV και του AIDS, εκ των πραγμάτων δεν μπορούν να συνεκτιμηθούν και οι ίδιοι δεν μπορούν να συμβάλλουν αποτελεσματικά.

Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο οι νέοι στην Ελλάδα της κρίσης σήμερα μπορούν να παρακολουθήσουν, έστω κατ' αρχήν, αυτή την «παγκόσμια συζήτηση» όταν η ανεργία είναι το κύριο πρόβλημα των ημερών, πολύ περισσότερο μάλλον να συμβάλλουν με πράξεις ευθύνης; Πολλοί νέοι αναγκάζονται ακόμη και να εγκαταλείψουν τις σπουδές τους όταν το πανεπιστήμιο είναι μακριά από τον τόπο κατοικίας των γονιών τους ή να συμβιβαστούν με μια σχολή κατώτερη των προσδοκιών τους ή συχνά με μια περιστασιακή απασχόληση για ένα πενιχρό χαρτζιλίκι.

Επιπλέον, πως θα μπορούσε μια τέτοια συζήτηση να ξεκινήσει σε ένα αμφιθέατρο Ελληνικού πανεπιστημίου και να μετεξελιχτεί σε πράξεις ευρύτερης κοινωνικής ευθύνης τη στιγμή που το κράτος σήμερα αδυνατεί να συμβάλει αποτελεσματικά, να νομοθετήσει και να χρηματοδοτήσει πρωτοβουλίες που οι ίδιοι οι νέοι θα μπορούσαν να υλοποιήσουν πέρα από αυτές που αφορούν την καθημερινότητά τους αποκλειστικά.

Αυτό φάνηκε και στις πρόσφατες εθνικές εκλογές, όπου, με ελάχιστες ίσως εξαιρέσεις, οι υποψήφιες πολιτικές παρατάξεις απέφυγαν κάθε αναφορά σε θέματα περιβάλλοντος και αειφορίας στη διάρκεια των προεκλογικών τους εξαγγελιών. Την ίδια στιγμή, πολλοί μεγάλοι οργανισμοί ενδεχομένως αναγκάζονται να μειώσουν τις παροχές τους, στο πλαίσιο της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης, λόγω της κλιμακούμενης οικονομικής κρίσης.

Η συμμετοχή των νέων είναι απαραίτητη. Πως όμως θα πεισθούν οι νέοι να δουν τη βιώσιμη ανάπτυξη σαν μια προέκταση της «επάρκειας» του σήμερα στο μέλλον, όταν οι ίδιοι αισθάνονται απογυμνωμένοι από πόρους και προοπτικές;

Σε πολλές χώρες υπάρχουν κυβερνητικοί σχεδιασμοί για να προσανατολίσουν και προβληματίσουν τους νέους πάνω στα σημαντικά θέματα της βιώσιμης ανάπτυξης μέσα από ενημερωτικά, εκπαιδευτικά και αναπτυξιακά προγράμματα. Επίσης, η σύγχρονη στρατηγική των μεγάλων επιχειρήσεων επιλέγει, σε πολλές περιπτώσεις, ως κεντρικό άξονα της εξωστρέφειάς τους προς την κοινωνία να ενισχύει τους νέους. 

Όταν και οι δικές μας κυβερνήσεις...βρουν χρόνο να ευθυγραμμιστούν και να κοιτάξουν πέρα από το «δέντρο» του σήμερα, πιστεύουμε ότι η νέα γενιά θα είναι εκεί για να φυτέψει το «δάσος» του αύριο...ώστε η πολυδιαφημιζόμενη ανάπτυξη να επιτευχθεί και να είναι ταυτόχρονα βιώσιμη.

[των Φωτεινής Μαλτέζου και Αχιλλέα Σπαή, αναδημοσίευση από το  http://www.huffingtonpost.gr]

Στηρίζοντας τους ορυκτούς πόρους για το μέλλον της Ελλάδας

[του Σωτήρη Καμενόπουλου ]

Με περισσή χαρά διάβασα το εξαιρετικό άρθρο της Περιφερειάρχη Αττικής κυρίας Ρένας Δούρου που δημοσιεύθηκε στο Huffington Post στις 6/10/2015. Το άρθρο είχε τίτλο «Στηρίζοντας την Αττική για το μέλλον της Ελλάδας».

Το άρθρο της κυρίας Δούρου συνοδευόταν από μία πολύ όμορφη φωτογραφία προερχόμενη από τη νότια πρόσταση του Ερεχθείου στην Ακρόπολη όπου στέκεται το ομοίωμα μίας εκ των Καρυάτιδων με φόντο την Αθήνα. (H επιλογή της φωτογραφίας φαντάζομαι πως δεν έγινε από την κ. Δούρου, ωστόσο αυτό δεν αλλάζει τη σημασία της παρουσίας της Ακρόπολης κάτω από καθάριο Αττικό ήλιο!).

Η Ακρόπολη, η οποία αποτελεί ένα από τα 7 θαύματα του κόσμου και κοσμεί την πόλη της Αθήνας εδώ και αιώνες, κατασκευάσθηκε με χρήματα τα οποία προήλθαν αν όχι εξ ολοκλήρου, αλλά σε μεγάλο ποσοστό οπωσδήποτε, από την εκμετάλλευση των ορυχείων του Λαυρίου. Το μεγαλείο της Αρχαίας Αθήνας ως οικονομικό, φιλοσοφικό, και επιστημονικό μοντέλο, η δημιουργία του περίφημου Αθηναϊκού στόλου και η νίκη των Ελλήνων στους Περσικούς πολέμους στηρίχθηκαν στον πλούτο που δημιουργήθηκε από την εκμετάλλευση των ορυκτών πόρων. Αυτό το γεγονός είναι αναμφισβήτητο επιστημονικά. Έχετε σκεφθεί πως το πιο επιτυχημένο παράδειγμα βιώσιμης ανάπτυξης ορυκτών πόρων αποτελεί το παράδειγμα των ορυχείων Λαυρίου και της Ακρόπολης; Όταν κάποιος/α κοιτάζει τη φωτογραφία της Ακρόπολης αμέσως στο νου του/της έρχονται λέξεις όπως: Φιλοσοφία, Αστρονομία, Λογική, Μαθηματικά, Θέατρο, Αρχιτεκτονική, Φυσική, Ψυχολογία, και Ιατρική.

Έχετε σκεφθεί το μέγεθος του παγκόσμιου και Ελληνικού πλούτου, υλικού και άϋλου, που έχει παραχθεί, και συνεχίζει να παράγεται διαρκώς τα τελευταία 3500 χρόνια, από την Ακρόπολη; Έχετε σκεφθεί πόσες εκατομμύρια θέσεις εργασίας έχουν δημιουργηθεί ανά τους αιώνες από την ύπαρξη της Ακρόπολης; Πόσα εκατομμύρια οικογένειες, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, έχουν αποκομίσει έμμεσα ή άμεσα, κάποιο οικονομικό όφελος από την ύπαρξη της Ακρόπολης;

Για να κατανοήσετε πως θα ήταν η Αθήνα χωρίς την Ακρόπολη δείτε τις δύο εικόνες. Η Εικόνα 2 είναι η «Μεγάλη Εικόνα» της Αθήνας χωρίς την Ακρόπολη, χωρίς την αξιοποίηση των ορυκτών πόρων του Λαυρίου. Ας μην έχουμε αμφιβολίες: χωρίς την αξιοποίηση των ορυκτών πόρων του Λαυρίου στη θέση της Ακρόπολης στον Ιερό Βράχο θα υπήρχαν πολυκατοικίες...Αυτές θα αντικρύζαμε μέρα-νύχτα...

Η συνέχεια του άρθρου στο http://www.huffingtonpost.gr


Σχόλιο. Ας επιτραπεί να σχολιάσουμε στο ενδιαφέρον  κείμενο του κ. Καμενόπουλου, ότι και η δεύτερη φωτογραφία της Αθήνας αφορά αξιοποίηση των ορυκτών πρώτων υλών, των αδρανών υλικών, του τσιμέντου, του μαρμάρου κλπ. συνεπώς δεν είναι η χρήση των ορυκτών πρώτων υλών η ειδοποιός διαφορά. Και δυστυχώς τις πολυκατοικίες αυτές αντικρίζουμε μέρα-μέρα..ανεξάρτητα από την διακριτική παρουσία της ακρόπολης..  Η Ακρόπολη αποτελεί ένα πολυσύνθετο παγκόσμιο προϊόν/γεγονός που δεν εξαντλείται μόνο στο sustainable mining. Είναι αλήθεια ότι σήμερα "ουδείς θα μπορούσε να χτίσει τον Παρθενώνα", όχι φυσικά επειδή δεν διαχειριζόμαστε ορθολογικά και βιώσιμα τους ορυκτούς μας πόρους, αλλά για πολλούς άλλους λόγους:

Σήμερα ουδείς θα μπορούσε να χτίσει τον Παρθενώνα!

Η ακρόπολη ως ένα πανανθρώπινο γεγονός όντως στηρίχθηκε στο οικονομικό μεταλλευτικό θαύμα του Λαυρίου και στο λεγόμενο πρότυπο της ασθενούς βιωσιμότητας. Και ήταν -μεταξύ πολλών άλλων- μια επιτυχής εφαρμογή ασθενούς βιωσιμότητας, όπως σήμερα πχ. το pention fund της νορβηγίας κλπ. Ομως τέτοιες ακροπόλεις δεν βγαίνουν καθημερινά είτε με sustainable mining είτε χωρίς...

Από την άλλη, η βιώσιμη ανάπτυξη, η ανάπτυξη γενικότερα, θέλει "κότσια" και δεν είναι ένα μονομερές αποτέλεσμα ενός ανθρώπου, ενός τομέα, μιας μόνης πολιτικής βούλησης, ενός σύγχρονου αναπτυξιακού νόμου. Πρέπει να γίνουν πολλά πράγματα μαζί. Εχει να κάνει με την αξιοποίηση πλουτοπαραγωγικών πηγών, με την ύπαρξη κατάλληλου ανθρώπινου δυναμικού, τη λειτουργία υποδομών, τη δημιουργία σύγχρονου θεσμικού πλαισίου, την κουλτούρα μιας κοινωνίας.

Τέλος υπενθυμίζουμε once again ότι η χρήση του όρου "ορυκτοί πόροι" δεν είναι δόκιμη και καλό είναι να την αποφεύγουμε. Καλύτερα ο όρος Ορυκτές Πρώτες Υλες (ΟΠΥ) 

Η ετυμολογία των Ορυκτών Πόρων 

[Π. Τζεφέρης]

A. Kefalas: CSR & Mining Sustainable Development

A. Kefalas CSR & Mining Sustainable Development by tzeferisp

Τι γίνεται με την πράσινη ανάπτυξη;

Με ξανακοίταξε με αυτό το μίγμα συμπάθειας και συμπόνιας:

«Μα γιατί; Είναι τόσο εύκολο, είστε ιδανικοί! Έχετε τα πάντα, ήλιο, αέρα, γεωθερμία, νερά… Και λεφτά έχετε, από την Ευρωπαϊκή Ένωση!» 

Μιλήσαμε λίγο ακόμη, και διηγώντας τα να κλαις, να φανταστεί κανείς ότι δεν υπήρξα ποτέ παπανδρεϊκή για κανέναν Παπανδρέου, αλλά η τόσο συκοφαντημένη πράσινη ανάπτυξη του Γιώργου ήταν παρούσα με αγάπη, λύπη και νοσταλγία -λες και ήταν η φίλη που πέθανε νωρίς- στη συζήτησή μου με τον Τζέρεμι Ρίφκιν. Είναι αλήθεια, ο Γιώργος Παπανδρέου είχε κάνει προσπάθειες με τον Τζέρεμι Ρίφκιν για να κάνει την Ελλάδα προπύργιο της Τρίτης Βιομηχανικής Επανάστασης αλλά ήταν λάθος εποχή, λάθος timing, λάθος άνθρωπος, λάθος άνθρωποι, λάθος λόγος, λάθος λόγοι.

Εκεί, στους εκπληκτικούς χώρους του μεγαλοπρεπούς Υπουργείου Εξωτερικών, περίπου 900 άτομα από 50 χώρες παρακολουθήσαμε εκπροσώπους κυβερνήσεων, επιστήμονες και ειδικούς να μιλούν για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Φυσικά, η Γερμανία ανακινεί και συντηρεί τον σχετικό διάλογο επειδή διαθέτει την ανάλογη βιομηχανία. Αλλά δεν νομίζω να υπάρχει λογικός άνθρωπος ο οποίος να διαφωνεί στην ανάγκη ανεξαρτητοποίησης από τις συμβατικές μορφές ενέργειας και ανάπτυξης των ΑΠΕ. (Αλλά πάλι, δεν παίρνω και όρκο…)

Ο Γερμανός Υπουργός Εξωτερικών, Φρανκ Βάλτερ Στάινμαγερ, τόνισε τη σημασία της συνεισφοράς των Γερμανών στη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια ως ανάλογης με τη μετάβαση του ανθρώπου στο φεγγάρι. Ο Υπουργός των Οικονομικών και Αντικαγκελάριος, Ζίγκμαρ Γκάμπριελ, χαρακτήρισε την πυρηνική ενέργεια ως την «πιο γελοία οικονομικά επένδυση» και δήλωσε πολύ υπερήφανος για τις 300.000 νέες θέσεις εργασίας που έχουν φέρει οι ΑΠΕ στη χώρα. Ο εκπρόσωπος της Siemens κάλεσε τους πολιτικούς να αφήσουν τη βιομηχανία να σχεδιάσει το μέλλον της παραγωγής και να δημιουργήσει θέσεις εργασίας.

Οι Νορβηγοί έβαλαν τα γυαλιά σε όλους: «Έχουμε το 99% της συνολικής κατανάλωσής μας από ΑΠΕ και το μεγάλο στοίχημα είναι να το κάνουμε 100%». Οι Σουηδοί δεν αισθάνονται και πολύ καλά με το 50% τους από πυρηνική ενέργεια και προσπαθούν να κάνουν συνολική μετάβαση σε πράσινη. Οι Ρουμάνοι ξέρουν ότι αν δεν γίνουν επενδύσεις, δεν θα μπορέσουν να προχωρήσουν. Οι Κουβεϊτιανοί, αν και ήταν οι πρώτοι «πράσινοι» της περιοχής τους, δεν πήγαν πολύ καλά αλλά ξέρουν ότι το μέλλον είναι εκεί, γι' αυτό προσπαθούν να πείσουν τους επενδυτές ότι πρόκειται περί επικερδούς επένδυσης. Οι Σλοβένοι -είναι και ήρεμοι άνθρωποι- επειδή έχουν πολλά ποτάμια που μοιράζονται με γείτονες, βλέπουν την υδροηλεκτρική ενέργεια σαν μια ευκαιρία για καλές διπλωματικές σχέσεις. Οι Κινέζοι ελπίζουν ότι ως το 2020 θα μπορέσουν, εκμεταλλευόμενοι τις ΑΠΕ που παράγουν ενέργεια από τον ήλιο και τον άνεμο στις ερήμους τους, να ελαφρώσουν τον αριθμό των 170.000.000 ανθρώπων που ζουν στο κατώφλι της φτώχειας. Οι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων το είπαν ξεκάθαρα: «Παίδες, αυτή τη στιγμή δεν μπορούμε να σας ανταγωνιστούμε, αλλά κατά το 2030 θα έχουμε το 70% μας από πράσινη ενέργεια». Η Χιλή και η Βραζιλία είναι οι επόμενοι μεγάλοι παίκτες στην ενέργεια στη Λατινική Αμερική ενώ οι Τσέχοι ευχαριστούν τους Γερμανούς, και ιδίως τον Γκέρχαρντ Σρέντερ, επειδή τους βοήθησαν να απαλλαγούν από την εξάρτηση που είχαν, ενεργειακά, από την Ουκρανία.

Πλήρες άρθρο από την Χρ. Ταχιάου εδώ

Η Βιώσιμη Ανάπτυξη μέσα από τα «Πολιτικά» του Αριστοτέλη

Πρώτος ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά του έδωσε το στίγμα της Βιωσιμότητας, περιγράφοντας την Τοπική Ενδογενή Ανάπτυξη ή Αυτόνομη-Αυτοδύναμη κατ’ άλλους (John Friedman, 1979), χωρίς βέβαια να χρησιμοποιεί τη σημερινή ορολογία. Έτσι κατά τον Αριστοτέλη η πόλη αποτελεί την ανώτερη μορφή κοινωνικής οργάνωσης και έχει νόημα ύπαρξης, εφόσον είναι σε θέση να προσφέρει στους πολίτες το «ευ ζην». Το ευ ζην επιτυγχάνεται μέσα από την ολοκληρωμένη ζωή και αυτάρκεια.

Με καθυστέρηση εικοσιτέσσερις αιώνες, oι σύγχρονες κοινωνίες προσπαθούν απεγνωσμένα να δώσουν ένα κοινά αποδεκτό ορισμό για την Βιώσιμη Ανάπτυξη και πειραματίζονται για «ρεαλιστικές» αναπτυξιακές προσεγγίσεις, εντός των θεσμικών πλαισίων της οικονομίας της αγοράς. Έτσι, έχουμε παγκόσμια συνέδρια και συνδιασκέψεις, ευχολόγια και νομοθετήματα, εμπόριο και χρηματιστήριο ρύπων, ανάδειξη πυλώνων Βιωσιμότητας και πολυσέλιδα κείμενα, με συνακόλουθες θριαμβολογίες ή ρήτρες. Αν και δεν παραγνωρίζονται κάποιες νησίδες Βιωσιμότητας που αποτελούν ελπίδα, το γενικό αποτέλεσμα είναι:

Η συνέχεια και πλήρες άρθρο εδώ 

Ένα συνέδριο, δύο εντυπώσεις, τρία διακυβεύματα

Του Σωτήρη Ν. Καμενόπουλου*

Πρόσφατα είχα την ευκαιρία να συμμετάσχω με ομιλία σε ένα συνέδριο γεωπολιτικού χαρακτήρα σχετικό με τους υδρογονάνθρακες στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο τίτλος του συνεδρίου ήταν «Politics and Energy in the Eastern Mediterranean». Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε στο Ηράκλειο μεταξύ 29 και 30 Σεπτεμβρίου. Συνδιοργανωτές του συνεδρίου ήταν το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Harry Truman Research Institute του Ισραήλ.

Το συνέδριο ξεχώριζε από όλα τα σχετικά συνέδρια που έχουν πραγματοποιηθεί ή θα πραγματοποιηθούν στη χώρα μας για ένα λόγο: σε αυτό συμμετείχαν να συζητήσουν για ενεργειακά ζητήματα για πρώτη φορά στη χώρα μας επιστήμονες από χώρες οι οποίες μεταξύ τους στο παρελθόν δεν διακατέχονταν με ιδιαίτερα φιλικές σχέσεις μεταξύ τους. Χώρες οι οποίες έμμεσα ή άμεσα εμπλέκονται στο γεωπολιτικό παίγνιο της περιοχής. Συγκεκριμένα συμμετείχαν επιστήμονες από την Ελλάδα, την Τουρκία, το Λίβανο, το Ισραήλ, τη Σαουδική Αραβία, την Αλγερία, και την Ιορδανία. Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει το γεγονός πως όλοι αυτοί οι επιστήμονες συζήτησαν για τους τρόπους εκείνους με τους οποίους θα αξιοποιηθούν οι υδρογονάνθρακες της Ανατολικής Μεσογείου με βιώσιμο τρόπο: δηλαδή με τρόπο ώστε να αποφευχθούν οι εντάσεις και οι συγκρούσεις μεταξύ των εμπλεκομένων μερών (stakeholders).

Μεταξύ άλλων, ιδιαίτερη παρουσία υπήρξε ο καθηγητής Eytan Sheshinski ο οποίος θεωρείται ο άνθρωπος που «έχτισε» το φορολογικό σύστημα του Ισραήλ σχετικό με τα φορολογικά έσοδα του κράτους του Ισραήλ από την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων (Sheshinski law/Sheshinski Committee Ι & ΙΙ). Στο Ισραήλ τόσο το ύψος όσο και το είδος του φορολογικού συντελεστή που καθιέρωσε η Επιτροπή Sheshinski στο Ισραήλ είναι τελείως διαφορετικά σε σχέση με την Ελλάδα: 46% επί των μεικτών κερδών από τις εισπράξεις των εταιρειών. Στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει στο 20% επί των καθαρών κερδών (νόμος 4001/2011). Αναζητήστε την αιτία καθιέρωσης του νόμου Sheshinski στο Ισραήλ στα πιθανά mega-profits των mega-εταιρειών και την προσπάθεια του κράτoυς του Ισραήλ να αποφύγει τις περιπτώσεις εκείνες κατά τις οποίες οι mega-εταιρείες θα προσπαθήσουν μελλοντικά να αποκρύψουν κέρδη με αποτέλεσμα τα χαμηλά έσοδα του κράτους.

Το Ισραήλ θεωρείται η χώρα των start up επιχειρήσεων και των hubs. Οι σπάνιες γαίες χρησιμοποιούνται κατά κόρον σε προϊόντα των start up/hubs επιχειρήσεων.

Η Ελλάδα διαθέτει κοιτάσματα σπάνιων γαιών. Αν αυτά αποδειχθούν αξιοποιήσιμα, δημιουργείται πεδίον δόξης λαμπρό για πιθανή συνεργασία Ελληνικών και Ισραηλινών start up/hubs επιχειρήσεων σε πολλαπλά επίπεδα. Η Κρήτη με το αξιοθαύμαστο επιστημονικό της προσωπικό (Πολυτεχνείο Κρήτης, Πανεπιστήμιο Κρήτης, ΙΤΕ, ΤΕΙ Κρήτης, ΜΑΙΧ, ΙΘΑΒΙΚ) θα μπορούσε να πρωταγωνιστήσει σε αυτό. Η πολιτική βούληση κρίνεται απαραίτητη.

Στόχος της Ελλάδας πρέπει να είναι η αξιοποίηση των Ελληνικών σπάνιων γαιών με προσήλωση στα τρία σχετικά Εθνικά διακυβεύματα.

*Ο κ. Σωτήρης Ν. Καμενόπουλος είναι Υπ. Διδάκτωρ Πολυτεχνείου Κρήτης, Σχολή Μηχανικών Ορυκτών Πόρων

Το περιβάλλον και η υποκρισία μας!

[του Πέτρου Τζεφέρη] [by Tzeferis Petros]

Γυρίσαμε σπίτι. Ένα πρωινό με τον μικρό Γιωργάκη έφτανε για να με ξεθεώσει. Ευτυχώς ο μικρός είχε κιόλας ξεχάσει ότι τελικά δεν του αγόρασα τετράδια από ανακυκλώσιμο χαρτί και πανηγύριζε: "Mανούλα, θα κάνουμε ανακύκλωση, θα σώσουμε τα δάση, τα πουλιά, δεν θα χωριστεί ποτέ ο κόσμος σε Aρκαδίες και Γαίες" φώναζε στην έκπληκτη Eλένη που μόλις είχε ετοιμάσει το τραπέζι.

"Tί λές παιδί μου; Kαι τί είναι αυτές οι Aρκαδίες;"

"Eλα να σου δείξω, μαμά. Eλα.." και τράβαγε τη μάνα του με φόρα προς τον υπολογιστή.

Aπό τη μια είχα ντροπιαστεί που το παιδί ήταν μάλλον πιο κοντά στο περιβάλλον από εμένα. Μέσα σε ελάχιστες ώρες μου είχε βάλει τα «γυαλιά», υποδεικνύοντας με τον πιο άμεσο τρόπο πόσα πράγματα δεν κάνω σωστά και πόσα άλλα θα μπορούσα να έχω αποφύγει. Για τις μετακινήσεις, για την ανακύκλωση, για την οικονομία στην ενέργεια. Ζήλευα το δάσκαλό του, τον κύριο Λεωνίδα, που κατάφερε τόσο εύκολα όσα εγώ ως γονιός απλώς κανοναρχούσα χωρίς αποτέλεσμα.

Aπό την άλλη όμως ήμουν περήφανος.

Kαθώς τον κοιτούσα να ξεκινά το δισκάκι με μαεστρία, μου ήρθε στο νου όλη η οικολογική μπουρδολογία που διαρκώς επαναλαμβάνεται από όλους μας σε ένα καθεστώς ιδιότυπης οικο-ευαισθησίας που όμως έχει καταντήσει οικο-υποκρισία: δομημένο περιβάλλον, αειφόρος ανάπτυξη, πιλοτικά προγράμματα οικολογικής διαχείρισης, περιβαλλοντική ευθύνη, ανακύκλωση, διαλογή στην πηγή και άλλοι βερμπαλιστικοί μονόλογοι. Ολοι θέλουμε να είμαστε στην από εδώ μεριά, την καλή, εκείνη που νοιάζεται και που μοιράζεται…

Εντούτοις, πόσο λειψά είναι όλα τούτα, όταν δυστυχώς κανείς δεν θέλει ή δεν μπορεί να τα εφαρμόσει! Συζητάμε για οικολογικές συμμετοχικές κοινωνίες, για εταιρική κοινωνική ευθύνη και στη συνέχεια δεν καταφέρνουμε να συμφωνήσουμε ούτε στις ώρες που θα ανάβει το καλοριφέρ στην πολυκατοικία μας! Oλοι πετάμε ανερυθρίαστα το σκουπιδάκι μας στο δρόμο από το τζάμι του αυτοκινήτου, όλοι καταναλώνουμε σαν να μην υπάρχει αύριο, όλοι λογαριάζουμε την ενέργεια σαν να παράγεται ..στην πρίζα. Μετά μας φταίνε τα λατομεία, οι ΧΥΤΑ και η κάθε λογής ανάπτυξη, μιας και αυτήν την εφαρμόζουν στρεβλά οι …άλλοι. Kαι όλοι χειροκροτούμε τα πανώ των οικολόγων ακτιβιστών και τις περιβαλλοντικές εξαγγελίες που επαγγέλλονται ένα καλύτερο αύριο, το οποίο όμως ποτέ δεν έρχεται.

Σαν τις «Aρκαδίες» που υπάρχουν στην πραγματικότητα μόνο στους πίνακες του Tζιορτζιόνε, του Tισιανού και του Πουσσέν! Kαι δεν έρχεται, γιατί το μόνο που ζητάμε είναι οι θυσίες που απαιτούνται, να αφορούν τον διπλανό, τον γείτονα, τον άλλο.. Kι εμείς μεσ’ την ασυδοσία μας, κλεινόμαστε στις γεμάτες με τεχνολογικά καλούδια «γυάλινες σφαίρες» μας, στο άνετο κλιματιζόμενο όχημα και το παίζουμε αδιάφοροι και ..trendy. Σαν να μην επικοινωνούμε με το περιβάλλον. Σαν να μην ζούμε μέσα σε αυτό και απ’ αυτό. Σαν αυτό να είναι παντοτινό κι ανεξάντλητο. Oχι αναλώσιμο και "εν ανεπαρκεία"...

Γέλασα πικρά.

"Γιατί γελάς μπαμπά; Aφού σωστά το έκανα..."

“Tίποτε παιδί μου. Απλά θυμήθηκα μια παλιά ρήση που μας έλεγε και μας κάποτε ο δικός μας δάσκαλος» και συνέχισα μουρμουρίζοντας περισσότερο στον εαυτό μου : «Η καλή η γάτα φαίνεται από τον αριθμό των ποντικιών που πιάνει, όχι από την ιδέα που έχει για τον …εαυτό της»

«Τί είναι ρήση μπαμπά;» άκουσα αμυδρά να ξεθωριάζει, καθώς ήμουν ήδη αλλού…

Συνέχισα να τον κοιτάζω χαμογελώντας. Tο πικρό γέλιο έδωσε τη θέση του στο χαμόγελο της ελπίδας. Kι αυτό γιατί έβλεπα πλέον τη λύση στο πρόβλημα. Tη μόνη λύση. Oχι περιγραμματική, γενικόλογη και δονκιχωτική. Aλλά αληθινή, με σάρκα και οστά. Tην είχα κιόλας μπροστά μου!

Eμπρός γιέ μου και μην κάνεις πίσω ρούπι!

Ισχυρή και ασθενής βιωσιμότητα. Παραδείγματα και Προβληματισμοί.

[του Πέτρου Τζεφέρη] [by Tzeferis Petros]

Η βιώσιμη ανάπτυξη αποτελεί το κορυφαίο ζητούμενο του  αιώνα μας. Σύμφωνα με τον πιο γνωστό ορισμό της (έκθεση "Brundtland") αναφέρεται στην ανάπτυξη εκείνη "η οποία είναι σύμφωνη με τις ανάγκες της παρούσης γενεάς αλλά δεν  διακινδυνεύει τις ευκαιρίες να ικανοποιηθούν επίσης οι ανάγκες της επόμενης γενεάς". Με τον ορισμό αυτό δίνεται στην έννοια και ένας χαρακτήρας πλανητικός, κάτι που αυτόματα δυσχεραίνει σε μεγάλο βαθμό την προσπάθεια ένταξής της σε συγκεκριμένους στόχους αλλά και κανόνες για την υλοποίησή της.

Η προσέγγιση της ΕΕ για τη βιώσιμη ανάπτυξη είναι η λεγόμενη «προσέγγιση των τριών πυλώνων» (οικονομική αποτελεσματικότητα, περιβαλλοντική προστασία, κοινωνική δικαιοσύνη), η οποία προϋποθέτει την ενσωμάτωση των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών πολιτικών. Η ανάπτυξη μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμη εάν και μόνο αν το παραγόμενο αποτέλεσμα από τη χρήση του συνολικού αποθέματος του κεφαλαίου (φυσικού και ανθρωπογενούς), δηλαδή η «ευημερία», παραμένει σταθερό ή αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου (GHK, 2002).

Αν η  έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης εξεταστεί με βάση τη διατήρηση του αποθέματος φυσικού κεφαλαίου, το απόθεμα αυτό -κατά μία άποψη -δεν πρέπει να αποδίδεται φθίνον με την πάροδο του χρόνου. Η υπόθεση όμως πως το απόθεμα του φυσικού κεφαλαίου πρέπει οπωσδήποτε να διατηρείται σταθερό είναι «άκαμπτη» και σε πολλές περιπτώσεις μη ρεαλιστική. Η υπόθεση αυτή ισχύει περισσότερο στην περίπτωση των ανανεώσιμων φυσικών πόρων (θεωρητικά πάντα) και λιγότερο ή καθόλου στην περίπτωση των μη ανανεώσιμων φυσικών πόρων. Οι έννοιες της ισχυρής βιωσιμότητας (strong sustainability) και της ασθενούς βιωσιμότητας (weak sustainability) έχουν εισαχθεί ακριβώς για την διαφοροποίηση μεταξύ των δύο αυτών περιπτώσεων (European Commission Secretariat General, 2004).

Η ισχυρή βιωσιμότητα δεν επιτρέπει την  υποκατάσταση ανάμεσα σε διαφορετικούς τύπους κεφαλαίου, θεωρώντας ότι υφίστανται στοιχεία του αποθέματος σε φυσικό κεφάλαιο τα οποία δεν δύνανται  να υποκατασταθούν από αντίστοιχης αξίας ανθρωπογενές κεφάλαιο (παρά μόνο σε πολύ περιορισμένη βάση). Σύμφωνα με την θεωρία αυτή, υπάρχουν λειτουργίες και  υπηρεσίες των οικοσυστημάτων οι οποίες είναι ζωτικές για την ανθρώπινη επιβίωση, είναι υπηρεσίες υποστήριξης της ζωής και συνεπώς δεν μπορούν να υποκατασταθούν.

Η ασθενής βιωσιμότητα επιτρέπει την  υποκατάσταση ανάμεσα σε διαφορετικούς τύπους κεφαλαίου είτε φυσικού είτε ανθρωπογενούς, θεωρώντας ότι δεν απαιτείται για το περιβάλλον  μία ειδικότερη μεταχείριση. Το περιβάλλον, σύμφωνα με την θεωρία αυτή, είναι απλά ένα άλλο είδος κεφαλαίου.

Σύμφωνα με την ασθενή βιωσιμότητα, η ανάπτυξη μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμη αν και εφόσον το συνολικό απόθεμα κεφαλαίου παραμένει σταθερό και συνεπώς το κεφάλαιο που μεταβιβάζεται είναι όχι λιγότερο από αυτό που υφίσταται σήμερα. Αυτός  είναι ο σταθερός κεφαλαιακός κανόνας της ασθενούς βιωσιμότητας, οποία βασίζεται στην τέλεια υποκαταστασιμότητα ανάμεσα στις διαφορετικές μορφές του κεφαλαίου.

Βάσει των ανωτέρω προέκυψαν τέσσερις προσεγγίσεις της βιώσιμης ανάπτυξης (Turner et al, 1994):

• Η πολύ ισχυρή βιωσιμότητα σύμφωνα με την οποία δεν επιτρέπεται η υποκαταστασιμότητα μεταξύ των διαφορετικών μορφών κεφαλαίου,
• Η ισχυρή βιωσιμότητα σύμφωνα με την οποία επιτρέπεται η εν μέρει υποκαταστασιμότητα μεταξύ των κεφαλαίων,
• Η ασθενής βιωσιμότητα σύμφωνα με την οποία επιτρέπεται η υποκαταστασιμότητα των κεφαλαίων μέχρι ορισμένων -μη εύκολα προσδιορίσιμων- ορίων,
• Η πολύ ασθενής βιωσιμότητα σύμφωνα με την οποία επιτρέπεται η πλήρης υποκαταστασιμότητα των κεφαλαίων (GHK, 2002).

Πολλοί επιστήμονες δεν δέχονται την έννοια στης ασθενούς βιωσιμότητας, θεωρώντας ότι δεν μπορεί να γίνει υποκατάσταση του εδάφους, του νερού, της βιοποικιλότητας και γενικότερα του οικοσυστήματος από αντίστοιχο ανθρωπογενές κεφάλαιο και προτείνουν «ένα πιο μικρής κλίμακας αποκεντρωμένο τρόπο ζωής που βασίζεται σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αυτοδυναμία, έτσι ώστε να δημιουργηθεί ένα κοινωνικό και οικονομικό σύστημα λιγότερο καταστροφικό προς τη φύση ".

Ας δούμε δύο παραδείγματα ασθενούς βιωσιμότητας στην πράξη ώστε να γίνουν κατανοητά τα παραπάνω αλλά και οι προβληματισμοί που τίθενται:

• Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα εφαρμογής της ασθενούς βιωσιμότητας είναι το Ταμείο Συντάξεων της κυβέρνησης της Νορβηγίας (Norway Government Pension Fund) . H Statoil ASA , μια κρατική νορβηγική πετρελαϊκή εταιρεία, επένδυσε τα πλεονάζοντα κέρδη της από το πετρέλαιο σε ένα χαρτοφυλάκιο συνταξιοδότησης (pension portfolio) που σήμερα αξίζει πάνω από 325 δισ. δολάρια . Το πετρέλαιο, ένα είδος φυσικού κεφαλαίου μη ανανεώσιμο, "υποκαθίσταται" σταδιακά από ένα Ταμείο του οποίου το οικονομικό κεφάλαιο αποτελεί το μακροχρόνιο αντάλλαγμα για ένα πεπερασμένο πόρο. Μάλιστα είναι τόσο ισχυρό το οικονομικό αντάλλαγμα που σύμφωνα με τους ερευνητές η αύξηση του συνολικού διαθέσιμου αποθέματος είναι επαρκής για την αντιστάθμιση ακόμη και της εξάντλησης των πόρων του πετρελαίου για τη συγκεκριμένη χώρα.
• Εντούτοις, τα πράγματα δεν είναι πάντοτε εξίσου θετικά. To μικρό κρατίδιο του Nauru στον ειρηνικό (παλιότερα γνωστό και ως "Νησί της Χαράς"), βορειοανατολικά της Αυστραλίας, είναι πασίγνωστο για τα φωσφορικά του αποθέματα των οποίων η εκμετάλλευση ξεκίνησε από το 1900. Μετά λοιπόν από 100 χρόνια εξόρυξης κι ενώ η βιομηχανία φωσφόρου είχε καταστήσει τους κατοίκους του Ναουρού για μεγάλο χρονικό διάστημα ως έναν από τους πλουσιότερους λαούς του κόσμου (υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ στον κόσμο), τα πράγματα άλλαξαν. Η εξάντληση των αποθεμάτων φωσφάτων, που αποτελούσαν το μοναδικό εξαγώγιμο προϊόν της χώρας, και η κακή διαχείριση του οικονομικού κεφαλαίου που είχε προκύψει (το ειδικό ταμείο με πάνω από 1 δισ. δολάρια εξαφανίστηκε!) οδήγησαν την νησιωτική δημοκρατία του Ναουρού στο χείλος της καταστροφής. Την ίδια στιγμή περίπου το 80 % του νησιού έχει καταστεί ακατοίκητο, ενώ είναι απαραίτητη η οικονομική ενίσχυση από την κυβέρνηση της Αυστραλίας. Η περίπτωση αυτή παρουσιάζει ένα εύγλωττο επιχείρημα των πολέμιων της ασθενούς βιωσιμότητας , σύμφωνα με το οποίο η αντικατάσταση του φυσικού κεφαλαίου από οικονομικό κεφάλαιο, δεν μπορεί να είναι αναστρέψιμη διαδικασία σε μακροπρόθεσμο επίπεδο.

Στο τόπο μας, το Γυαλί είναι ένα προικισμένο ηφαιστειακό νησάκι με ορυκτούς πόρους και κυρίως την ελαφρόπετρα και τον περλίτη. Μπορεί το Γυαλί να είναι σήμερα ακατοίκητο (κατοικείται μόνο από λίγους εργαζομένους στην εξόρυξη), εντούτοις, από τα μισθώματα που πληρώνουν οι εξορυκτικές εταιρείες, ο δήμος Νισύρου (τέως δήμου Μανδρακίου) στον οποίο ανήκει το Γυαλί,  επί δεκαετίες μέχρι και λίγο πριν την οικονομική κρίση, είχε έσοδα που, αν κάνει κάποιος την αναλογία σε κεφαλήν εισόδημα, αυτό ξεπερνούσε κατά πολύ τον μέσο όρο της ΕΕ. Μάλλον οι τοπικοί άρχοντες της Νισύρου και της Δωδεκαννήσου, θα πρέπει να μελετήσουν καλά την υπόθεση Nauru...

• The environment write, 2009. "Defining sustainability: weak sustainability". 
• Reconciling “weak” and “strong” sustainability
• Gowdy, J.M.; McDaniel, C. (1999). "The physical destruction of Nauru: An example of weak sustainability". Land economics 75 (2): 33–8. 
• Αειφόρος ανάπτυξη, από τη Βικιπαίδεια
• Ray Anderson: The business logic of sustainability
• Ayres, R.; Van den Bergh, J. & Gowdy, J. (1998). Viewpoint: weak versus strong sustainability. centre for the management of environmental resources. 
• Gowdy, J.; & O' Hara, S. (1997). "Weak sustainability and viable technologies". Ecological economics 22 (3): 239–47. 
• The Difference Between ‘Weak’ and ‘Strong’ Sustainability

Σημείωση : Η οποιαδήποτε χρήση των στοιχείων που δημοσιεύονται  αλλά και γενικότερα η όποια αναδημοσίευση υπόκειται στην εφαρμογή των όρων χρήσης της ιστοσελίδας.

Από τη «Βιώσιµη ή Αειφόρο» στην Αξιοβίωτη Ολοκληρωµένη Ανάπτυξη

Sustainable and Integrated Development—A Critical Analysis by tzeferisp

Sustainable and Integrated Development—A Critical Analysis by tzeferisp

To άρθρο αυτό ασκεί κριτική στην αειφόρο ανάπτυξη, ως συντηρητική, μερική και αποσπασματική, ενώ αντι αυτής προτείνεται η αξιοβίωτη ολοκληρωμένη ανάπτυξη, ένοια την οποία έχει διαμορφώσει εδώ και μία δεκαετία ο κ. Δημήτρης Ρόκος. Σύμφωνα με τον κ. Δ.Ρόκο "Αξιοβίωτη Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη, είναι η ταυτόχρονα και διαχρονικά, σε πλανητικό, υπερεθνικό,εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, οικονομική, κοινωνική, πολιτική, πολιτισμική και τεχνική/τεχνολογική «ανάπτυξη», η οποία μπορεί να υπάρξει, μόνο όταν τελείται σε διαλεκτική αρμονία και με σεβασμό πάντα στον άνθρωπο τις προαιώνιες ευγενείς του αξίες και το «όλο» φυσικό και πολιτισμικό του περιβάλλον, στο οποίο αυτός εντάσσεται ειρηνικά και δημιουργικά ως αναπόσπαστο και όχι κυρίαρχο μέρος του. Η Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη ως δρόμος και στόχος, είναι γι' αυτό και ειρηνική και Αξιοβίωτη, για όλους τους πολίτες, όπου γης, ανεξαρτήτως φυλής, φύλου και θρησκείας και όχι μόνο για τους έχοντες και κατέχοντες."

• Κείμενα για την Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη
• Από τη «Βιώσιμη ή Αειφόρο» στην Αξιοβίωτη Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη, Δ.Ρόκος
• Αξιοβίωτη Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη Για έναν ειρηνικό και καλύτερο κόσμο, Δ.Ρόκος
• Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη της Ηπείρου Προβλήματα, Δυνατότητες και Περιορισμοί, Δ.Ρόκος
• Η Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη στις Ορεινές Περιοχές.Θεωρία και Πράξη, Δ.Ρόκος

Tο μεγαλείο της φύσης στην ινδική Meghalaya: sustainable living architecture...

Στο λοφώδες κρατίδιο της Meghalaya, βορειοανατολικά της Ινδικής χερσονήσου, καταγράφεται το υψηλότερο ύψος βροχής στην Ασία, και, ενδεχομένως, στη Γη. Ο κόσμος της Meghalaya λοιπόν πρέπει να ζήσει κυριολεκτικά στα ..σύννεφα...

Για παράδειγμα, η περιοχή Cherrapunji, δεδομένου ότι κάθε χρόνο δέχεται 15-20 μέτρα βροχής έχει ανάγκη από "γέφυρες" για τις καθημερινές μετακινήσεις των κατοίκων…

Οι γέφυρες αυτές  είναι  στην  κυριολεξία "ζωντανές", προέρχονται από φυσικούς οργανισμούς που σταθεροποιούνται και ισχυροποιούνται με την πάροδο του χρόνου και αποτελούν  υπόδειγμα βιώσιμης αρχιτεκτονικής!

Αρχαία αμπέλια και ρίζες δέντρων εκτείνονται οριζοντίως, πάνω από τα ποτάμια και τα ρεύματα, δημιουργώντας έτσι μια σταθερή κατασκευή, αρκετά ισχυρή ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως γέφυρα…

Μερικές από αυτές τις γέφυρες έχουν πάνω από 100 μέτρα μήκος και μπορούν να «αντέξουν» το βάρος συνολικά 50 και πλέον ανθρώπων!

Οι ζωντανές γέφυρες, μοναδικά υποδείγματα βιώσιμης αρχιτεκτονικής,  μεταφέρονται από γενιά σε γενιά και ζουν ίσως και 500 χρόνια...

http://www.videoman.gr/12853

Αυτό είναι το μεγαλείο της φύσης…

ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ_ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ_ 270909

Ανάπτυξη δεν είναι (μόνο) η δόμηση και μάλιστα η εκτός σχεδίου κι εντός NATURA!

Με αφορμή το πολυσυζητημένο (αλλά απολύτως μονοδιάστατα !) νομοσχέδιο για τη βιοποικιλότητα, του οποίου η τελική ψηφοφορία μεταφέρεται για τα τέλη Φεβρουαρίου, σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, ας πούμε δύο λόγια.

Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων είναι η επίμαχη ρύθμιση για τους περιορισμούς στη δόμηση εκτός σχεδίου στις περιοχές του δικτύου ΦΥΣΗ 2000, το αν θα επιτραπούν οι παρεκκλίσεις από τα 10 στα 4 στρέμματα (ή στα 6, ή στα 8) . Πόσα στρέμματα θέλετε αλήθεια 2, 4 , 10, 20;  Και πώς τα θέλετε αλήθεια, οριζόντια ή κάθετα, για τους πλούσιους ή για όλους; Mια συζήτηση σημαντική αλλά που τελικά φανερώνει ότι το μόνο πράγμα που μας απασχολεί είναι η δόμηση και μάλιστα οι παρεκλίσεις από αυτήν!  Δυστυχώς, έπρεπε να υπάρξει η διάταξη αυτή στο άρθρο 9, στο οποίο προβλέπεται η αύξηση του ελάχιστου εμβαδού αρτιότητας γηπέδων στα 10 στρέμματα με πλήρη κατάργηση των παρεκκλίσεων, ώστε ορισμένοι να καταλάβουν οψίμως ότι "οι περιοχές Natura καλύπτουν ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της επικράτειας...."

Θα μπορούσαμε να πούμε αρκετά για το θέμα αυτό, δηλ. την αλληλεπίδραση του φυσικού τοπίου με το κτιστό περιβάλλον. Αλήθεια κάθε κτίριο βλάπτει το φυσικό τοπίο ή υπό προϋποθέσεις μπορεί να το αναβαθμίσει και να το αναδείξει όπως γίνεται πχ. με τα λαμπρά αρχιτεκτονικά έργα; Αυτό πάλι δε σημαίνει ότι πρέπει να χτίσουμε τα πάντα και να καλύψουμε με κτιστό περιβάλλον κάθε σπιθαμή γής.

Ομως φίλοι μου η πολύφερνη ανάπτυξη, που προσδοκούμε αλλά που δεν έρχεται παρότι καθημερινά εξαγγέλεται, δεν αφορά μόνο τη δόμηση και μάλιστα στις περιοχές Natura! Ούτε φυσικά το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο, αφορά μόνο τη δυνατότητα δόμησης στις περιοχές Natura. Σκοπός είναι "η αειφόρος διαχείριση και αποτελεσματική διατήρηση της βιοποικιλότητας, ως πολύτιμου, αναντικατάστατου και σπουδαίας σημασίας εθνικού κεφαλαίου» μια συνολική προσπάθεια να μπει τάξη στο χάος των "προστατευόμενων περιοχών" της Ελλάδας και να επιβληθούν μέτρα που θα διαφυλάξουν την ακεραιότητα του τόπου και την εντυπωσιακή βιοποικιλότητα που καταφέρνουμε ακόμη να διαθέτουμε στη χώρα μας.

Αυτή η διαχείριση όμως δεν πρέπει να απαγορεύει συλλήβδην όλα τα έργα (ούτε φυσικά τη δόμηση) αλλά να βάζει τάξη, όρια και κανόνες στην ανάπτυξη αυτού του φυσικού εθνικού κεφαλαίου. Επομένως η σωστή αντιμετώπιση είναι κάθε προστατευόμενη περιοχή να μελετάται χωριστά και να διέπεται κατά περίπτωση από ειδικούς και όχι γενικούς κανόνες, όπως αλλωστε προβλέπετει τόσο στην οδηγία «Ηabitats» (οδηγία 92/43/EE) όσο και στα ειδικά τομεακά καθοδηγητικά έγγραφα (guidance documents) της ΕΕ πχ. («Non-energy mineral extraction and Natura 2000», Wind energy developments and Natura 2000, wind farm development, ports and estuaries, κλπ), ορισμένα των οποίων αναμένεται να εκδοθούν . H μελέτη αυτή πρέπει να διαμορφώνει κανόνες για την ανάπτυξη μορφών οικονομικής δραστηριότητας (πχ. τουρισμό φύσης, βιολογική γεωργία, βιολογική καλλιέργεια υδρόβιων οργανισμών, αλιεία με σαφώς προσδιορισμένα επιλεκτικά εργαλεία, περιβαλλοντική και πολιτιστική εκπαίδευση, μεταποίηση τοπικών προϊόντων κλπ,  τις παραπάνω προβλέπει το ίδιο το σχέδιο Νόμου) στις οποίες η Ελλάδα έχει συγκριτικό πλεονέκτημα και με τις οποίες μπορεί να προσελκύσει  καταναλωτές ποιοτικού επιπέδου.

Αποψή μου ότι σε αυτές μπορεί να προστεθούν υπό προϋποθέσεις και άλλες δραστηριότητες, όταν αυτές τεκμηριώνεται ότι δεν επηρεάζουν τα  βασικά χαρακτηριστικά και την ακεραιότητα του οικοτόπου κι ακόμη υλοποιούνται μέσα στα πλαίσια που ορίζει το αυστηρότατο Ευρωπαϊκό Νομοθετικό πλαίσιο και η οδηγία 92/43/EE . Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν όλες τις αναπτυξιακές εναλλακτικές λύσεις/προτάσεις, το προσδοκόμενο από αυτές δημόσιο συμφέρον καθώς και  την ιδιαίτερη οικονομική και κοινωνική σημασία τους και να παίρνουν όλα τα αναγκαία αντισταθμιστικά μέτρα μελετώντας και τις συγκριτικές επιδόσεις τους σε σχέση με τους στόχους διατήρησης του οικοτόπου, την ακεραιότητά του και τη συμβολή του στη συνολική συνοχή του δικτύου.

Η λύση δηλαδή περνάει μέσα από την ειδική και τεκμηριωμένη κατά περίπτωση αποδοχή/απόρριψη και όχι μέσα από το συλλήβδην  αφορισμό. Το ερώτημα είναι πως μπορεί να γίνει αυτό σε μια διοίκηση με τεκμηριωμένα ασθενή αντανακλαστικά και μια κοινωνία μάλλον αδιάφορη για την ουσία της περιβαλλοντκής προστασίας. Εδώ η απάντηση είναι απλή: αν δεν αλλάξουν αυτά, ας μην ελπίζουμε σε τίποτε, ας μην προσδοκούμε τίποτε, ας φορέσουμε τα "παπιγιόν" ως ευρωπαίοι εξηπηρετητές και ίσως εκεί τα καταφέρουμε, αν και ούτε αυτό το πιστεύω με τα υπάρχοντα δεδομένα.


Η βιοποικιλότητα και η αειφορική εξέλιξή της αποτελεί ανανεώσιμο φυσικό πόρο επιβίωσης και γι’ αυτό είναι «εξ αδιαιρέτου» αγαθό και πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές. Τα υγιή οικοσυστήματα μπορούν να αντεπεξέρχονται καλύτερα στις αλλαγές του περιβάλλοντος, και αποτελούν την μεγάλη μας ελπίδα απέναντι στις επερχόμενες κλιματικές αλλαγές. Το ίδιο όμως συμβαίνει και με τις παραγωγικές δραστηριότητες, οι οποίες είναι απολύτως απαραίτητες για την βιώσιμη ανάπτυξη, τη διατήρηση του κοινωνικού ιστού και την προοπτική του αξιοβίωτου βίου. Η συναινετική συνύπαρξη είναι ένα δύσκολο έργο που καλούμαστε να επιτελέσουμε ο καθένας από το εργασιακό του «μετερίζι».

Το διαχρονικό ερώτημα είναι «πότε επιτέλους θα ξεπεράσουμε το στάδιο της αδιαφορίας και της ανεπάρκειας, ώστε να καταφέρουμε κάποτε να διαφυλάξουμε επί της ουσίας την πολύτιμη φυσική μας κληρονομιά χωρίς να σταματήσουμε την οικονομική ανάπτυξη;».

Πότε θα καταφέρουμε να δούμε ότι η ελληνική φύση αποτελεί διαχρονικό στοιχείο της ελληνικής ψυχής, αλλά παράλληλα και ζωτικό εθνικό κεφάλαιο για την επιβίωσή της!

[του Τζεφέρη Πέτρου] [by Dr. Tzeferis Peter]