ΟΙ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΛΗΜΜΥΡΕΣ ΣΤΗΝ EΠOXH ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΚΑΙΝΟΥ

Το σκίτσο της εικόνας είναι του Αυστριακού σκιτσογράφου και γελοιογράφου Marian Kamenski. Σχολιάζει με δεικτικό τρόπο την αντιμετώπιση της ακρότητας των φυσικών φαινομένων στην Ελλάδα, δείχνοντας πώς οι άνθρωποι τρέχουν να σωθούν από τις μεγάλες πυρκαγιές («Ελλάδα Χθες» / Griechenland Gestern), για να βρεθούν αμέσως μετά αντιμέτωποι με ακραίες πλημμύρες και καταιγίδες («Ελλάδα Σήμερα» / Griechenland Heute).Το σκίτσο δημιουργήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2023, όταν μετά τις μεγαπυρκαγιές του Ιουλίου και του Αυγούστου στην Ελλάδα (όπως στον Έβρο και τη Ρόδο) συνέβησαν οι πρωτοφανείς πλημμύρες της κακοκαιρίας Daniel στις αρχές Σεπτεμβρίου, αποτυπώνοντας ο σκιτσογράφος σε αυτό με ακρίβεια την τραγική ειρωνεία των ακραίων φαινομένων και την αντιμετώπισή τους από τον Έλληνα!

Σ’ έναν κόσμο της φωτιάς και του νερού, η ανθρωπότητα χάνεται στην ακρότητα των φυσικών στοιχείων, αντίς ν’ αναζητιέται στην προσφορά τους!

Τα βασικά στοιχεία της ζωής στη γη, η φωτιά και το νερό, γίνονται στην έκφραση της ακρότητάς τους, με τη δημιουργία φαινομένων πυρκαγιών και πλημμυρών, αρνητικά για την ανθρώπινη ζωή και γενικότερα για την περιβαλλοντική κατάσταση της γης, με συνέπειες καταστροφικές για τη λειτουργία της και για την κοινωνία των ανθρώπων. Μολοντούτο η έκφραση αυτών επί τη βάσει της ακρότητάς τους απορρέει στις περισσότερες των περιπτώσεων από τον ανθρώπινο παράγοντα, ως αιτία ή ως προαγωγό της κρίσης, αφού ο άνθρωπος με τον τρόπο που λειτουργεί στη γη επηρεάζει τα εν λόγω στοιχεία, με αποτέλεσμα να εκδηλώνονται μ’ έντονη αρνητικότητα απειλώντας την ίδια τη ζωή στη γη, στις διάφορες εκφάνσεις της και στις εν γένει σχέσεις της.


Είναι μια κατάσταση αυτή συνεπαγωγική, της δράσης του ανθρώπου και της αντίδρασης της φύσης, που όμως δε γίνεται αντιληπτή στη σωστή της διάσταση, κι αποδίδεται έτσι η ευθύνη για την ακρότητα εκδήλωσης των φυσικών φαινομένων στην ίδια τη φύση, με τη διαπίστωση κάθε φορά που γίνεται ότι, «η φύση εκδικείται»!


Εκ των πραγμάτων, και λόγω της φυσικής συνέπειας, τα δύο αυτά φαινόμενα συσχετίζονται, αφού προκύπτουν από το ίδιο αίτιο, τις κλιματικές/φυσικές συνθήκες, που όμως επηρεάζονται από την ανθρώπινη λειτουργία στη γη, και που έχουν μεταξύ τους διασύνδεση ως προς την εκδήλωσή τους και ως προς τα αποτέλεσματά τους. Αφού, με τις επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές επέρχεται η φυσική απώλεια και υπάρχει περιβαλλοντική υποβάθμιση, που συντείνει στη δημιουργία των πλημμυρών, όταν υπάρξει ακραία κλιματική εκδήλωση˙ για την οποία, όπως προείπαμε, πρωτογενώς η ευθύνη είναι του ανθρώπου, καθώς με τον τρόπο της ζωής του μεταβάλλει σταδιακά το κλίμα της γης, οδηγώντας τον πλανήτη σε λειτουργική ασυμβατότητα.


Αναφερόμαστε έτσι σ’ έναν πρωτογενή παράγοντα κρίσης της γης, που θεωρείται ότι είναι ο κλιματικός παράγοντας, που όμως, κατά το μάλλον ή ήττον επηρεάζεται ως προς την εκδήλωσή του από έναν έτερο, τον ανθρώπινο παράγοντα, οδηγούμενοι έτσι στα ακραία φυσικά φαινόμενα, τα οποία εκφαίνονται στην εκδήλωσή τους ως φαινόμενα πυρκαγιών και πλημμυρών. Σε αυτό το πλέγμα σχέσεων αιτιών κι αποτελεσμάτων ο ίδιος ο άνθρωπος, ως αίτιος αλλά και ως δέκτης των αποτελεσμάτων, αποτελεί μεν τον παράγοντα της κρίσης, όμως μπορεί ν’ αποτελέσει και τον παράγοντα της λύσης του προβλήματός του, που ο ίδιος το ανήγαγε σε πρόβλημα της γης, κι εντέλει σε πρόβλημα της ζωής στον πλανήτη.


Η συνεχής εκδήλωση της ακρότητας επιφέρει τη συνεχή φυσική υποβάθμιση και τον εντέλει κίνδυνο για τη γη, κάτι που σ’ ευρύτερη κλίμακα και θεώρηση επιφέρει τον κίνδυνο της γήινης κατάρρευσης, που θάναι ολοκληρωτική και δυστυχώς, εφόσον έχουμε μπει στον κύκλο των ορίων, μη αναστρέψιμη. Ο άνθρωπος λοιπόν, ως άτομο και ως κοινωνία, συνειδητοποιώντας το πρόβλημά του και συσχετίζοντάς το συνεπαγωγικά με το πρόβλημα της γης, είναι αυτός που μπορεί ν’ αλλάξει τον αρνητικό ρου της ιστορίας του, λειτουργώντας περιβαλλοντικά και υπέρ της γης, για να υπάρξει μέλλον.


Πολλοί αμφισβητούν την παραπάνω διάσταση της κατάστασης κι απεμπλέκουν τον άνθρωπο από την κρίση της γης, ισχυριζόμενοι ότι και σε προηγούμενους καιρούς υπήρξαν περίοδοι ξηρασίας στη γη, που οδηγούσαν σε πυρκαγιές˙ ότι πλημμύρες συνέβαιναν κι οδηγούσαν σε απώλειες και καταστροφές περιουσιών˙ ότι τα φαινόμενα αυτά δεν είναι πρωτοφανή, ούτε άγνωστα στην επιστημονική κοινότητα και στην κοινωνία των ανθρώπων. Είναι σωστά αυτά, ως ένα βαθμό…


Ζήσαμε για παράδειγμα την ξηρασία των τελευταίων δύο ετών της δεκαετίας του 1980 και των αρχών της δεκαετίας του 1990, τότε που παρατηρούνταν ξηράνσεις της βλάστησης σε πολλές δασικές εκτάσεις της χώρας (από τα αείφυλλα πλατύφυλλα και τη θερμόβια πεύκη, μέχρι την ελάτη), κι αναλύαμε σε συνέδρια το φαινόμενο εξηγώντας το επί τη βάσει των τότε συνθηκών (φαινόμενα παρατεταμένης ξηρασίας και ανομβρίας). Όμως, μένοντας σε τούτο, το πρόβλημα της γης δεν κοιτιέται στην πραγματική του διάσταση ως εξηγούμενο σύμφωνα με τις προβαλλόμενες κλιματολογικές στατιστικές και με τις καταγραφές γεγονότων. Η φύση εκδήλωσης των φαινομένων είναι σήμερα διαφορετική σε σχέση με παλιά, καθώς τα φυσικά φαινόμενα έχουν συνεχή πια εμφάνιση και πραγματοποιούνται με όλο και μεγαλύτερη ένταση, και σε ευρύτερη κλίμακα.


Έχουμε μπει σ’ έναν κύκλο συνέχειας της φυσικής κρίσης, που αναφέρεται ως κλιματική κρίση, και προκύπτει ως περιβαλλοντική κρίση. Όπως χαρακτηριστικά λέγεται, έχουμε μπει στο Ανθρωπόκαινο, σε μια περίοδο που μπορεί να είναι και η τελική, στην οποία ο άνθρωπος κατευθύνει τη γη σύμφωνα με τις επιθυμίες του κι όχι με τις ανάγκες του, με τη φύση ασθμαίνουσα ν’ ακολουθεί και ν’ «αντιδρά». Λειτουργεί πλέον ο άνθρωπος ως κυρίαρχος που εξουσιάζει τη γη, κατευθύνοντας ακάτεχα και ουτιδινά τον κόσμο.


Το ουσιαστικό γεγονός της γήινης κρίσης σ’ αυτή την περίοδο του Ανθρωπόκαινου είναι η περιβαλλοντική κρίση, που τη δημιουργεί η ανθρώπινη κρίση και που ανάγεται σε πρόβλημα της γης. Βασικά λοιπόν είναι πρόβλημα του ανθρώπου η κατάστασή του, σε σχέση με τη συμπεριφορά του και τη λειτουργία του στη γη. Αυτό είναι σαφές και ως γεγονός λαμβάνεται πλέον βιωματικά, αφού πια το πρόβλημα ζείται ως προς τις συνθήκες του και τις εν γένει καταστάσεις του, και ως τέτοιο δεν είναι δυνατό ν’ αμφισβητηθεί.

 
(από το βιβλίο του Αντ. Καπετάνιου “ΠΕΡΙ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΜΜΥΡΩΝ. Η κατάσταση των πραγμάτων - Σκέψεις, κρίσεις και απόψεις για την πυρική και πλημμυρική ελληνική πραγματικότητα”, έκδοση ιδίου, Αθήνα 2026, διαθέτης: https://www.bookstation.gr/Product.asp?ID=67996).