Ο αμφίσημος χαρακτήρας της αντιδημοκρατίας..
[του Τζεφέρη Πέτρου] [by tzeferis Petros]
Μια παλιά συνιστώσα της δημοκρατίας, «γνώριμη» από την εποχή του Μοντεσκιέ αλλά και του Κονστάντ, φαίνεται να επανακάμπτει δυναμικά σήμερα. Είναι η «αντι-δημοκρατία», η τάση των πολιτών να ασκούν έμμεση εξουσία και να θέτουν υπό διαρκή αμφισβήτηση και κατηγορία την κάθε κυβερνητική πρωτοβουλία και γενικότερα την εξουσία. Σήμερα στο «λαό–εκλογέα» προστίθενται ολοένα και πιο δραστικά, οι μορφές του «λαού–επιτηρητή» και του «λαού–δικαστή». Ο πολίτης εκλογέας ψηφίζει, ο πολίτης–επιτηρητής επαγρυπνά και αξιολογεί τη δράση και τις αποφάσεις των κυβερνώντων και, τέλος, ο πολίτης–δικαστής ελέγχει, αποδίδει ευθύνες, και ορισμένες φορές ενοχοποιεί, παρεμποδίζει και αντιστέκεται ασκώντας βέτο σε κάποιες από αυτές.
Και τα ερωτηματικά που τίθενται είναι : τούτες τις έμμεσες εξουσίες που δεν πηγάζουν από κάποια αναγνωρισμένη αρχή, αλλά από ένα σύνολο αποτελεσμάτων και πρακτικών, μπορούμε και σε ποιο βαθμό να τις εκλάβουμε ως λειτουργικό μέρος της δημοκρατίας; Και αν είναι έτσι, μπορεί ο απλός πολίτης να “εγκολπωθεί” τελικά την παγκόσμια γνώση κι εμπειρία και, στο όνομα της εμπλοκής του στις όποιες συνέπειες της επένδυσης που τυχόν σχεδιάζεται στην περιοχή του, να εκφέρει αποφασιστική άποψη; Που ενδέχεται να σημαίνει επιστημονική άποψη; Να πει π.χ. «δεν θέλω την τάδε μέθοδο βιολογικής γεωργίας ή μεταλλουργικής επεξεργασίας διότι είναι τεχνικά μη ώριμη, ακατάλληλη κι επιβλαβής για την περιοχή μου;»
Οι «αντι-δημοκρατικές» δραστηριότητες έχουν πάντα έναν διττό κι αμφίσημο χαρακτήρα.
Από τη μια μπορεί να είναι πολύ χρήσιμες ενισχύοντας τη δημοκρατία, ενώ από την άλλη μπορεί να την αποδυναμώσουν τροφοδοτώντας την στείρα αντιπολιτική. Υπάρχει πράγματι μια ασυμμετρία ανάμεσα στην ικανότητα να παρεμποδίζουμε και στην ικανότητα να δρούμε θετικά στη δημοκρατία. Είναι πολύ πιο εύκολο να πετυχαίνουμε αποτελέσματα όταν διαφωνούμε και αντιδρούμε, από όσο είναι να συμμετέχουμε και να υλοποιούμε θετικές προτάσεις.
Η θετική «αντι-δημοκρατία» υποβάλλει την εξουσία σε έλεγχο και κριτική, που την υποχρεώνουν σε προσπάθεια καλύτερης υλοποίησης της κοινωνικής αποστολή της.
Η αρνητική «αντι-δημοκρατία», αντίθετα, διευρύνει το χάσμα ανάμεσα σε εξουσία και κοινωνία, καθιστώντας την εξουσία όλο και περισσότερο απόμακρη. Ο διαρκής και αβασάνιστος στιγματισμός της κάθε κυβερνητικής αρχής όχι μόνο δεν οικειοποιεί την εξουσία αλλά αποδυναμώνει τη δημοκρατία αποξενώνοντας τους πολίτες από τις δημοκρατικές διαδικασίες. Το όριο ανάμεσα στην «καλή» αντι-δημοκρατία και τη μηδενιστική της «βέρσιον» είναι λεπτό.
