Δρ. Π. Τζεφέρη: Η ανάπτυξη και οι επερχόμενες εκλογές

Πότε θα αντιληφθούμε  ότι η ανάπτυξη από μόνη της είναι συνυφασμένη  με  μια "δέουσα εκτίμηση" που πρέπει να γίνεται σε κάθε περίπτωση, συνεκτιμώντας την αξία της προτεινόμενης επένδυσης για την ευρύτερη κοινωνία αλλά και τις επιπτώσεις της τυχόν απόρριψης του έργου;

Θα επαναλάβω, παραμονές εκλογών, την ίδια απορία που όσο έξυπνη ή χαζή κι αν είναι, ουδείς μπόρεσε να την απαντήσει επαρκώς:

Γιατί αλήθεια σ’ έναν τόπο τόσο προικισμένο, δεν μπορούμε να κάνουμε ανάπτυξη; Χωρίς φυσικά να γκρεμίσουμε ό,τι όμορφο υπάρχει, χωρίς να φανούμε ασύδοτοι και αχάριστοι στην τόσο μεγάλη γενναιοδωρία της φύσης που μας χάρισε την ανείπωτη ομορφιά του τοπίου; Και όχι μόνο. Γιατί, αλήθεια, το μόνο που μπορούμε τελικά να πετύχουμε είναι η ανάπτυξη του σουβλατζίδικου, της καφετέριας και του ενοικιαζόμενου δωματίου; Γιατί αισθανόμαστε διαρκώς ως μπατίρηδες στην πιο πλούσια χώρα του κόσμου; Γιατί οι κάτοικοι στον τόπο αυτό, τιτλούχοι της ιστορίας και του πολιτισμού, δεν αισθάνονται ούτε μια στάλα ως υπεύθυνοι να συνεισφέρουν στο κοινωνικό σύνολο και στην πολιτεία όπου ζούν; Γατί το μόνο που κυριαρχεί είναι η αειθαλής “υποκρισία” και η πολιτική των άκρων;

Μάλιστα, τελευταία έχουν προκύψει και οι "τζάμπα μάγκες" σκεπτικιστές της ανάπτυξης που μας περιτριγυρίζουν πανταχόθεν ανεξαρτήτως το πόστο τους.. Είναι οι αυτόκλητοι προστάτες του πολύφερνου δημοσίου συμφέροντος που δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη επειδή τάχα αυτή φαίνεται από κάπου μακριά όπου υπάρχει προστατευτέο μνημείο, φυσικό ή πολιτιστικό, την αισθητική του οποίου η ανάπτυξη, κατ'αυτούς,  προφανώς αντιστρατεύεται! Είναι οι ίδιοι που φορώντας (ευτυχώς σε ελάχιστες περιπτώσεις) τον δικαστικό μανδύα κι επικαλούμενοι μετά παρρησίας και αδιακρίτως την αρχή της ...προφύλαξης, δεν επιτρέπουν καμία ανάπτυξη διότι στο μεταξύ ενδέχεται να υπάρξουν αβέβαιες επιπτώσεις στο περιβάλλον, ομοίως φυσικό ή ανθρωπογενές. Είναι οι ίδιοι υπαλληλίσκοι που αναγράφουν στα γνωμοδοτικά τους έγγραφα ένα μονολεκτικό "ΟΧΙ" και μάλιστα θεωρώντας ότι  επιτελούν θεάρεστο έργο..και μετά τελεία, χωρίς να μπουν δηλαδή στην βασανιστική διαδικασία του «appropriate assessment» και όλα τα λοιπά προβλεπόμενα από τις ευρωπαϊκές και εθνικές διατάξεις νόμων!

Δυστυχώς δεν διαφέρουν και πολύ από τους αντίστοιχους .. προστάτες άλλων (θέλω να πιστεύω) εποχών που το φακελάκι και ο "μπάρμπας από την Κορώνη" έλεγαν "ΝΑΙ ΣΕ ΟΛΑ",  δίνοντας έτσι πρόκριμα σε κάθε περίπτωση στην ...ανάπτυξη με γνώμονα το φακελάκι, την άγρια ανάπτυξη, την χαοτική ανάπτυξη έξω και πέρα από  κάθε χωροταξία  κλπ. πολιτικές που μας έφεραν σε αυτά τα χάλια του σήμερα. Ομως και η αντίστροφη τάση δεν προσφέρει και πολλά, οδηγεί μαθηματικά στο "αειφόρο τίποτε" που αναστέλλει τα όνειρα των παιδιών μας και τα ξαποστέλνει ανεπιστρεπτί στο εξωτερικό...

Ξέρετε η άνευ τεκμηρίωσης απόρριψη και η μηδενική λύση, το ΟΧΙ ΣΕ ΟΛΑ,  είναι μεν ευκολότερη διοικητικά αλλά δεν κρίνεται ως ενδεδειγμένη σε κάθε περίπτωση ούτε εξυπηρετεί ολιστικά το εθνικό συμφέρον. Η προσπάθεια προστασίας της ιστορίας  μας και των μνημείων της φυσικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς με μοναδική μεθοδολογία και επιχειρησιακή πρακτική τον αποκλεισμό άλλων δραστηριοτήτων πέριξ αυτών χωρίς να εξετασθούν επιμέρους κριτήρια και να γίνει σε κάθε περίπτωση η «δέουσα εκτίμηση» («appropriate assessment»), είναι προφανώς αποσπασματική, λανθασμένη και τελικώς μη αποδεκτή. Πότε αλήθεια θα αντιληφθούμε ότι η ανάπτυξη αρχίζει όταν αρχίσουμε να την βλέπουμε συναινετικά, όταν ο ένας τομέας δεν κοιτάζει μόνο τον εαυτό του αλλά όταν συνυπάρχει τουλάχιστον χωροταξικά με τους γείτονες τομείς; Πότε θα αντιληφθούμε  ότι η ανάπτυξη από μόνη της είναι συνυφασμένη  με  μια "δέουσα εκτίμηση" που πρέπει να γίνεται σε κάθε περίπτωση, συνεκτιμώντας την αξία της προτεινόμενης επένδυσης για την ευρύτερη κοινωνία αλλά και τις επιπτώσεις της τυχόν απόρριψης του έργου;

Οι επερχόμενες εκλογές θα έπρεπε να αναδεικνύουν και τα υποψήφια κόμματα θα έπρεπε να παίρνουν θέση πρωτίστως στο μείζον ζήτημα της ανάπτυξης. Οχι όμως γενικόλογα και αποσπασματικά.. Το "Ναι σε όλα" και το "Οχι σε όλα" δεν εντάσσονται στις επιλεκτικές λύσεις που θέλουμε, και επιπλέον πίσω τους κρύβονται είτε συμφέροντα είτε ιδεοληψίες είτε πολιτικές μισαλλοδοξίες.. Αντιθέτως πρέπει να σκύψουμε σε κάθε περίπτωση ξεχωριστά, να στοχεύσουμε στην λεπτομέρεια, να θεραπεύσουμε ad hoc επιμέρους ζητήματα, να βρούμε εναλλακτικές λύσεις.   Ναι, η ανάπτυξη είναι πολιτική επιλογή.  Δεν φτάνει όμως αυτό. Όχι γενικά και αορίστως, αλλά συγκεκριμένα, με στοχοθεσία, με αίτιο και αιτιατό. Ποιός είναι αλήθεια ο αναπτυξιακός μας προσανατολισμός; Τί να πούμε στα παιδιά μας να σπουδάσουν για να έχουν δουλειά στον τόπο τους αύριο;

 Θέλουμε αλήθεια να κάνουμε την Ελλάδα τουριστική θεραπαινίδα των Ευρωπαίων,  των Αμερικανών και λοιπών εχόντων και κατεχόντων; Κάτι σαν Ευρωπαϊκή Φλόριντα;  Και πώς θα το κάνουμε αυτό, με ποιό πρόγραμμα; Και ποιό θα είναι το τίμημα και το ρίσκο αυτής της επιλογής; Ας το αποφασίσουμε λοιπόν. Ας προετοιμάσουμε τα παιδιά μας για το παπιγιόν ή το σουβλακοτύλιγμα. Η έστω τις ανάλογες σπουδές τουριστικών στελεχών. Κι ακόμη ας  προετοιμάσουμε πολλά από αυτά, πχ. αυτά που θέλουν να γίνουν επιστήμονες,  για τη μετανάστευση που σημαίνει ότι στον τόπο τους θα έρχονται αύριο μόνο ως τουρίστες. 

Θέλουμε να κάνουμε και άλλου είδους ανάπτυξη; Πρωτογενή παραγωγή, εξόρυξη, μεταποίηση, βιομηχανία, τεχνικά έργα, καινοτόμα περιβαλλοντικά έργα  κλπ. Ας το πούμε πάλι ξεκάθαρα –χωρίς περιστροφές– και ας προετοιμάσουμε τόσο τη διοίκηση όσο και το επιχειρηματικό/φορολογικό περιβάλλον για το σκοπό αυτό.

Τo κλίμα σύγχυσης και αβεβαιότητας στην οικονομία καταστρέφει κάθε ελπίδα προσέλκυσης ξένων επενδύσεων. Το country risk της Ελλάδας ήταν και παραμένει μεγάλο και αποθαρρύνει κάθε λογικό πλην ανυποψίαστο επενδυτή που θέλει να επενδύσει στη χώρα. Οι ξένες επενδύσεις απαιτούν σταθερότητα,  μακροχρόνιο προγραμματισμό και κλίμα εμπιστοσύνης. Πρέπει επιτέλους να αντιληφθούμε, ως κοινωνία, πως χωρίς Υγιή Επιχειρηματικότητα μακράς πνοής δεν μπορούν να παραχθούν, πλέον, βιώσιμες θέσεις εργασίας και βιώσιμη ανάπτυξη… Και κάτι ακόμη. Ας πάψουμε να χρησιμοποιούμε επιτέλους αυτήν την καραμέλα της "βιωσιμότητας" και της "βιώσιμης ανάπτυξης" μόνο με το περιτύλιγμα, χωρίς περιεχόμενο και στοιχεία. Χωρίς αυτά τα στοιχεία μόνο σουβλατζίδικα, καφετέριες και ενοικιαζόμενα δωμάτια, θα ανοίγουν. Ναι, μην ανησυχείτε, την ίδια ετικέτα θα έχουν, βιώσιμα θα θεωρούνται κι αυτά!

Άποψή μου είναι ότι δεν θα πρέπει να ενθαρρύνεται η αναπτυξιακή μονοκαλλιέργεια όποια κι αν είναι αυτή. Βλέπετε τα χάλια της Βενεζουέλας,  μολονότι διαθέτει τα μεγαλύτερα στον κόσμο διαπιστωμένα αποθέματα πετρελαίου και μολονότι ήδη στη χώρα αυτή παράγεται πετρέλαιο (δεν είναι δηλ. στη φάση του upstream). Το ίδιο ισχύει και για την τουριστική μονοκαλλιέργεια, ειδικότερα αν πρόκειται για μαζικό τουρισμό. Δυστυχώς στον τόπο μας, τα τελευταία χρόνια μόνο αυτό προκρίνεται ως αναπτυξιακός προορισμός,  η τουριστική μονοκαλλιέργεια...

Όχι στην επιχειρηματικότητα του “hit & run“, την επιχείρηση τύπου Mp3, την κρατικοδίαιτη επιχειρηματικότητα που για δεκαετίες απομύζησε ό,τι μας έδωσε η φύση και καλλιέργησε ο μόχθος του λαού μας, είναι όχι μόνο τυχοδιωκτική, ανεπαρκής και χωρίς καμία στρατηγική προοπτική, αλλά εν κατακλείδι βαθιά κοινωνικά επιζήμια.

Όχι στην άγρια ανάπτυξη που εξαντλεί τα αποθέματα, τα δάση, το έδαφος, το νερό, τα ορυκτά. Και που υποκριτικά χρησιμοποιεί το άλλοθι της απασχόλησης και της κοινωνικής συνοχής, εκμεταλλευόμενη τις περιόδους που η κρίση βαθαίνει οπότε we are back to basics.. και οι οικολογικές αντιστάσεις μειώνονται…

Από την άλλη, όχι και στον περιβαλλοντικό δογματισμό και την a priori άρνηση κάθε αναπτυξιακής προσπάθειας που εν δυνάμει θεωρείται ότι καταστρέφει το περιβάλλον. Το άλλοθι αυτής τη υποκρισίας είναι η (επαναλαμβανόμενη χωρίς επιχειρήματα) επίκληση της βιωσιμότητας των οικοσυστημάτων, η περιβαλλοντική προστασία και o βερμπαλισμός του αειφόρου τίποτε…

Ναι στην βιώσιμη ανάπτυξη, όχι ως λεκτική καραμέλα, αλλά ως πολιτική πλατφόρμα που έχει κανόνες σε στρατηγικό και τακτικό επίπεδο (ασχολήθηκε ποτέ κανείς με αυτό;;) και δεν αποτελεί μόνο μια “φούσκα” (“sustanababble“) που χωράει τα πάντα και ομοίως απορρίπτει ενδεχομένως τα πάντα κατά το δοκούν.

Ναι στην αποενοχοποίηση της επιχειρηματικότητας, την προσέγγιση του πολίτη και της τοπικής κοινωνίας. Η ανάπτυξη δεν πρέπει να αποτελεί ...ηρωϊσμό όπως συμβαίνει σήμερα, αλλά bussiness as usual... Ναι στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, με συγκεκριμένα μέτρα. Ναι στην χρήση νέων καινοτόμων τεχνολογιών, την απελευθέρωση της δημιουργικότητας , την διάχυση νέας γνώσης. Ναι στην ποιότητα και την προστιθέμενη αξία των προϊόντων μας. Ναι στις θεσμικές μεταρρυθμίσεις εκ μέρους της Πολιτείας με στόχο την θεσμική θωράκιση, την σταθεροποίηση και απελευθέρωση του περιβάλλοντος tτης επιχειρηματικής δράσης.

Η ανάπτυξη δεν έρχεται χωρίς λειτουργικές υπηρεσίες και υποδομές του δημοσίου, διότι ούτε οι ιδιώτες πρέπει να διαχειρίζονται την δημόσια περιουσία αλλά ούτε και το πατριωτικό καθήκον ελάχιστων δημοσίων υπαλλήλων φτάνει αν δεν υπάρχουν οι κατάλληλες δομές του δημοσίου. Για παράδειγμα, δεν μπορείς να κάνεις ανάπτυξη του Ορυκτού Πλούτου, δηλ. ενός αγαθού είτε κατεξοχήν δημοσίου είτε σε κάθε περίπτωση δημοσίας ωφελείας και  συμφέροντος,  χωρίς να διαθέτεις έτοιμες κατάλληλα προετοιμασμένες διοικητικές δομές. Δεν μπορείς να κάνεις διεθνείς πλειοδοτικούς διαγωνισμούς χωρίς άρτια καταρτισμένους νομικούς και συμβάσεις που θα πρέπει να είναι προτυποποιημένες με στόχο την διασφάλιση του δημοσίου συμφέροντος και του ελληνικού λαού.   Ούτε μπορείς να επικουρείς πανελλαδικά  ως κεντρική διοίκηση  έναν τομέα, πχ. τον τομέα της παραγωγής των μαρμάρων, τόσο σημαντικό για τον τόπο μας, με 1-2 το πολύ επιτελικούς υπαλλήλους στο κεντρικό υπουργείο...Και να θέλουν δεν μπορούν...

Την ανάπτυξη δεν την φέρνουν οι κυβερνήσεις, αλλά οι επιχειρήσεις που δημιουργούν δουλειές, θέσεις εργασίας και εισοδήματα. Οι κυβερνήσεις δημιουργούν το πλαίσιο, το θεσμικό, το φορολογικό. Και δεν θα πρέπει να γκρεμίζουν ότι καλό υπάρχει, αλλά αντιθέτως θα πρέπει να το καταλογίζουν εκεί και όπου αναλογεί. Και κάτι ακόμη. Δεν ξέρω αν η ελπίδα έρχεται πάλι και ποιον μανδύα φοράει αυτή τη φορά, αλλά ο λαός  δεν αρκείται πλέον μόνο στην ελπίδα, αυτή τη φορά  απαιτεί  συγκεκριμένα μέτρα, απολύτως στοχευμένα, κοστολογημένα, χρονολογημένα και επιτεύξιμα...

Στις δημοκρατίες, τις κρίσιμες αποφάσεις δεν τις παίρνει η τηλεόραση,  ούτε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης,  τις παίρνουν πάντα οι λαοί.. Ας ψηφίζουμε λοιπόν, για την Ελλάδα, για το εγωιστικό αυτό γονίδιο που μας κάνει να μην σκύβουμε το κεφάλι και να γινόμαστε και πάλι ένα όταν είμαστε στο χείλος του αφανισμού.. 

Για τον σεβασμό στην αξιοκρατία, την τέχνη, την επιστήμη, τη διαφάνεια και το δημοκρατικό διάλογο, το περιβάλλον και τη βιώσιμη ανάπτυξη.. Για τη συνείδηση πολίτη…

5 συν 1 ερωτήσεις για τον ορυκτό μας πλούτο

Το δίλημμα του ...κρατούμενου και η συναίνεση της ανάπτυξης!

Το «δίλημμα του κρατούμενου» είναι ένα παιχνίδι σκέψης και τακτικής ως προς τις ενέργειες του ανθρώπου στον τρόπο λειτουργίας του σε σχέση με τους γύρω κι απορρέει από τη γνωστή οικονομική θεωρία των παιγνίων, την οποία εισήγαγε στη βιολογία ο John Maynard Smith. Ας δούμε την εκδοχή του παιχνιδιού, σύμφωνα με το «δίλημμα του κρατούμενου».

Δύο ληστές, ο Α και ο Β , συλλαμβάνονται και κρατούνται για ανάκριση. Ο κάθε κρατούμενος έχει την επιλογή είτε να ομολογήσει είτε να μην ομολογήσει. Αν κανένας από τους δύο δεν ομολογήσει τότε λόγω έλλειψης στοιχείων θα τιμωρηθούν από 1 χρόνο ο καθένας. Αν και οι δύο ομολογήσουν τότε η τιμωρία τους θα είναι 5 χρόνια έκαστος. Εάν όμως ο ένας ομολογήσει (και εμπλέξει τον άλλο) και ο άλλος όχι, τότε αυτός που ομολόγησε θα αφεθεί ελεύθερος επειδή συνεργάστηκε με τις αρχές και ο άλλος θα τιμωρηθεί με 10 χρόνια φυλάκιση. Να τονίσουμε ότι η ανάκριση θα γίνει στον κάθε κρατούμενο ξεχωριστά κι έτσι ο ένας δεν μπορεί να γνωρίζει τι θα πει ο άλλος στην κατάθεσή του κι ούτε μπορούν να συνεννοηθούν για την στρατηγική τους.

Ας υποθέσουμε πώς μπορεί να σκεφτεί ο κρατούμενος Α.
1η περίπτωση: Αν ο Β ομολογήσει τότε ο Α ή θα ομολογήσει και θα φυλακιστεί 5 χρόνια ή δε θα ομολογήσει και θα φυλακιστεί 10. Άρα καλύτερα να ομολογήσει.
2η περίπτωση: Αν ο Β δεν ομολογήσει, τότε ο Α ή θα ομολογήσει και θα αφεθεί ελεύθερος ή δεν θα ομολογήσει και θα φυλακιστεί 1 χρόνο. Άρα καλύτερα να ομολογήσει.

Και στις δύο περιπτώσεις λοιπόν είναι καλύτερα να ομολογήσει!! Με την ίδια λογική πιθανότατα να σκεφτεί και ο Β, και έχοντας ομολογήσει και οι δύο, καταλαβαίνουμε πως καταλήγουν στη φυλακή για 5 χρόνια ο καθένας. Το παράδοξο είναι πως η επικράτηση αυτής της λογικής δε θα ήταν δυνατό να οδηγήσει τους δύο αυτούς κρατούμενους στο βέλτιστο δυνατό αποτέλεσμα!

Μεταφέροντας το παραπάνω παιχνίδι στο επίπεδο της κοινωνίας, ως ένα μοντέλο για την εξέλιξη της συνεργασίας, εξηγούμε την παραβολή του Lietaer για το δόγμα της ανάπτυξης ως εξής.

Λειτουργώντας οι άνθρωποι ατομικώς κι έξω από τις αρχές της κοινωνίας, πετυχαίνουν ενδεχομένως ατομικούς στόχους και κέρδη, αλλά αυτό συμβαίνει πιθανώς μ’ επίπτωση στους συνανθρώπους τους και σε βάρος της κοινωνίας.

 Όμως, όπου η συνεργασία μεταξύ ατόμων πράγματι αναπτύσσεται, ξεπερνώντας το δίλημμα του κρατουμένου, τότε με τη στρατηγική της ανταπόδοσης και την προσεκτική ανταλλαγή εξυπηρετήσεων, επιτρέπεται να χτιστεί εμπιστοσύνη πάνω σε μια σκαλωσιά ατομικών αμοιβών, στη βάση του συλλογικού συμφέροντος. Κοιτώντας ο άνθρωπος το όλον, τον συνάνθρωπο και το περιβάλλον του, οδηγείται νομοτελειακά στην ανάπτυξη συνεργασιών, αφού μέσω αυτών μπορεί να εκφραστεί εποικοδομητικά και να τον εκφράσει η ολότητα.

Συνεπώς η ανάπτυξη που κοιτά την κοινωνία και το μέλλον της, στηριζόμενη στη συγκροτημένη λειτουργία και στην αγαστή συνεργασία των μελών της, από τα οποία δεν αναστέλλεται η ατομική λειτουργία, ούτε τούς αποστερείται αυτή στα πλαίσια πρωτοβουλιών κι ατομικών επιδιώξεων, είναι κείνη που στο τέλος θα καταστεί βιώσιμη και θετική για τη συνέχεια της ζωής στη γη.


(από το βιβλίο του Αντώνη Καπετάνιου  “ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ. Το κοσμοείδωλο της ανάπτυξης και το μέλλον της γης”, ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 2019, https://www.bookstation.gr/Product.asp?ID=50820#).

Μεγέθυνση: Το κοσμοείδωλο της ανάπτυξης και το μέλλον της γης

«Εάν κατορθώσουμε να εμφυσήσουμε ανθρώπινο πάθος πάνω στον οικονομολόγο, θα είναι νίκη».

(«Η φυλή των ανθρώπων», Θράσος Καστανάκης)

Αναρωτηθήκαμε άραγε για το «που βαδίζει ο κόσμος μας», κάνοντας αυτοκριτική για τα έργα των ανθρώπων σε σχέση με το μέλλον του; Αναρωτηθήκαμε για το γεγονός ότι η ανθρώπινη πράξη πάνω στον πλανήτη συνεχώς επεκτείνεται, χωρίς να υπάρχει ένας σκεπτικισμός για τ’ αποτέλεσματά της; Για το γεγονός ότι οι ανθρώπινες κατασκευές και δραστηριότητες κατακλύζουν τη γη και την καλύπτουν σε απίστευτο βαθμό, αφήνοντάς της λιγοστό χώρο για ν’ «ανασάνει» και να λειτουργήσει στα πλαίσια του φυσικού της ρόλου; Αναρωτηθήκαμε για τ’ ό,τι χάνουμε φύση, πολύτιμη βιοποικιλότητα, για τ’ ό,τι φτωχαίνει η γη για να πλουταίνει με τη δραστηριότητά του ο άνθρωπος; Ότι αυτή η δραστηριότητα, με τον ισοπεδωτικό τρόπο που πραγματώνεται, καθίσταται καταχρηστική κι εντέλει καταστροφική για τη γη, μα και για τον άνθρωπο, που εξαρτάται από τις αξίες και τις ποιότητές της; Αναρωτηθήκαμε ότι, βοηθούμενοι και από την τεχνολογία, γινόμαστε κάτοχοι, χρήστες, ενεργοί σε όλο και μεγαλύτερα πλάτη και μήκη του πλανήτη, διαμορφώνοντας αντιστοίχως απαιτήσεις υποστήριξης του κολοσσιαίου τούτου ανθρώπινου εγχειρήματος, που ικανοποιούνται με θυσίες φύσης, πόρων, γης;

Πόση, αλήθεια, είν’ η αναγκαιότητα αυτής μας της μεγέθυνσης; Κι ως πού δύναται να φτάσει; Μην, ωθούμενοι στη συνεχή επέκταση, απευθυνόμαστε σ’ ένα φαντασιακό και μη δυνάμενο εντέλει για τις δυνατότητές μας, καθώς και για τις δυνατότητες του γήινου συστήματος, άπειρο; Σκεφτήκαμε άραγε για τα όρια του πλανήτη μας; Για τα όριά μας στην πίεσή του; Αναλογιστήκαμε ότι η διάνοιά μας, ως προς επιτεύγματα που συγκροτούν την εξέλιξή μας, μπορεί να καταστεί καταστροφική σε σχέση με το μέλλον μας, αν δεν εγνωστεί ο πραγματικός ρόλος μας στη γη και δε συνειδητοποιηθεί η ευθύνη μας γι’ αυτήν; Και, σε τελική ανάλυση, γιατί να είναι τόσο σημαντική η οικονομική ανάπτυξη, στ’ όνομα της οποίας πραγματοποιείται η μεγέθυνσή μας, που σε τόσο φόρτο κι ανίερη ευθύνη έχει υποβάλλει την ανθρωπότητα, επιδιώκοντας τεχνοκρατικούς στόχους, όπως την παραγωγικότητα, την αποδοτικότητα, το κέρδος, τις μεταρρυθμίσεις κ.τ.λ., όταν όλα τούτα στέκονται τόσο μακρινά από τα ουσιαστικά του βίου; Η εξέλιξη του ανθρώπου είναι οικονομική ή κοινωνική; Ο άνθρωπος μεγεθύνεται ή σμικρύνεται στην ανάπτυξή του;

Τα ερωτήματα τούτα έπρεπε να βασανίζουν τον κάθε άνθρωπο, αναλογιζόμενος αυτός για το μέλλον του στη γη −δυστυχώς όμως δε συμβαίνει κάτι τέτοιο, και ο άνθρωπος στέκεται μακριά, αποστασιοποιημένα από το πρόβλημά του ως προς το μέλλον του, εν συναρτήσει με τον τρόπο που ενεργεί σήμερα και το πώς οφείλει να λειτουργεί αύριο. Είναι ερωτήματα βασικά, που σχετίζονται με αξίες και ποιότητες, με τον τρόπο να υφίσταται ο άνθρωπος λογιζόμενος μ’ ευθύνη και συνείδηση, μακριά από το εφήμερο ρεύμα της επίπλαστης απόλαυσης, έξω από τις συνθήκες του συστήματος της, κατ’ ουσίαν, φθόρας ανάπτυξης, που διαμορφώνει ανάγκες και δημιουργεί εξαρτήσεις, οι οποίες καθιστούν εθελόδουλο τον μοιραίο στο σύστημά του της ζωής τούτον άνθρωπο. Είναι πράξεις της κοντοζωής που προβάλλονται, σε μια στρεβλωτική θεώρηση, ως υπερζωή, και που στα πλαίσια της νεοζωής διαμορφώνουν τον υπερπολιτισμό των νεωτερικών χρόνων. Αυτός εξαρτά τη συνέχειά του από τη μεγέθυνση σε κάθε έκφραση της ενέργειας του ανθρώπου, έχοντας ως αποτέλεσμα τ’ οδήγημα σε μιαν υποβάθμιση που δε βλέπεται, σε μιαν απαξίωση της ίδιας της ζωής ως προς το αξιακό και ουσιαστικό της περιεχόμενο, στην κατάρρευση του κόσμου μας!

Ναι, θέλουμε τ’ αγαθά, όμως για την κοινωνική άνοδο και την ομοιοεπίπεδη εξέλιξη των ανθρώπων· όχι στη βάση υλικών αξιών που διαμορφώνουν συμπεριφορές, νοοτροπίες, τρόπο ζωής, και καθορίζουν ενάντια στον άνθρωπο το μέλλον του. Μήπως, αντί αυτής, της οικονομικής ανάπτυξης, να στρεφόμασταν στην κοινωνική ανάπτυξη, υποστηριζόμενη από μιαν οικονομία αγαθών, κοιτώντας έτσι τον άνθρωπο ως αξία κι όχι ως εργαλείο, κοιτώντας τη φύση και τα γύρω ως αξίες κι όχι ως (οικονομικούς) πόρους; Μήπως να βλέπαμε την πρόοδο ως συνθήκη ζωής στην ανθρωπότητα, αντί της ανάπτυξης;

Ο άνθρωπος «τρέχει» συνεχώς −για να προλάβει, τι;−, ασθμαίνει κι αλλοστρατεί, αγωνιά και παραπαίει, ζει «μη ζωτικά», μηχανικά και κατ’ υποβολή. Το σύστημα της (οικονομικής) ανάπτυξης τον καθορίζει στον τρόπο του να σκέφτεται, να αισθάνεται, να λειτουργεί. Είναι τόσο ισχυρή η υποβολή του και τέτοια η εξάρτησή του από τις συνθήκες του, που δεν ημπορεί παρά να λειτουργεί σύμφωνα με τις επιταγές του· ειδαλλιώς καταδικάζεται στην «ειρκτή» της απομόνωσης, της καταδίκης σε αλγεινή και μετέωρη πορεία, στην αποβολή και την κατάκριση. Έχει μετά τούτων συμβεί μετατόπιση των αξιών, έτσι ώστε η πλαστή κοινωνική συμβίωση και η συμβατική λειτουργία του ανθρώπου στο σύστημα της ζωής, να διαμορφώνουν τη στρέβλωση ως προς το ζην, που, αλί, ανήχθη σε συνθήκη ζωής στα πλαίσια της ανάπτυξης, αποτελώντας το άπαν και συνιστώντας θέσφατο στη νοθεμένη εποχή μας!

Πού ο άνθρωπος υφίσταται στο σύστημα της οικονομικής ανάπτυξης; Πού αυτός προτάσσεται ως αξία; Μιλούμε για στόχους, αναφερόμαστε σε αριθμούς και ποσοστά, μα κατ’ ουσίαν απ’ όλα τούτα απουσιάζει ο άνθρωπος ως αποδέκτης των ωφελειών του συστήματος. Κι αυτό συμβαίνει ακριβώς διότι οι ωφέλειες του συστήματος προκύπτουν ως προσφορές για την ικανοποίηση αναγκών που δημιουργεί το ίδιο το σύστημα! Το σύστημα κινείται από τον άνθρωπο για ν’ (απο)λαμβάνονται οι προσφορές του ως αποτέλεσμα απαιτήσεων οι οποίες δημιουργούνται υποβολιμαία και εντάσσονται στη συνθήκη του ζην. Ενώ ο «Μεγάλος Αδελφός», το υπέρτατο απρόσωπο υπάρχειν της λειτουργίας του ανθρώπου, είναι που επιβλέπει το σύστημα και καθορίζει το μέλλον της ανθρωπότητας! Υπάρχει εξαναγκασμός ζωής, υποδούλωση πνεύματος και σκέψης, συναισθήματος, λογικής, για την ικανοποίηση των αναγκών που το ίδιο το σύστημα διαμορφώνει, και τ’ οποίο δημιουργήθηκε από τον άνθρωπο για να τον δουλώσει, τοποθετώντας τον «Μεγάλο Αδελφό» ως υπέρτατη Αρχή! Είναι μια αλήθεια αυτή, που είτε δεν τη βλέπουμε όντας τυποποιημένα ενταγμένοι στο σύστημά μας, είτε την αγνοούμε όντας παραδομένοι στην κυριαρχία του…

Ο άνθρωπος είναι εξαρτημένος από το «υπέρ», λειτουργώντας στη λογική της μεγέθυνσης. Επιζητεί συνεχώς να παράγει και να καταναλώνει επειδή το σύστημα της ανάπτυξης σε αυτή την ανάγκη τον έχει υποβάλλει· επιζητεί συνεχώς να εφευρίσκει, να καινοτομεί, να τεχνολογεί, για την ικανοποίηση όμως της παραπάνω συνθήκης. Το ακολούθημα αυτής αποφέρει κέρδη και δημιουργεί δύναμη. Με τούτα ως ωθούσες δυνάμεις άγεται το σύστημα και προάγεται αξιακά στη συνείδηση του ανθρώπου. Όμως τα κέρδη και η δύναμη αφορούν κάποιους στη γη, κι όχι όλους.

Τοιουτοτρόπως η γη δεινεί, με τη συνεχή κι ακατάσχετη αφαίμαξή της από τον αδηφάγο άνθρωπο. Ο υπερπολιτισμός απαιτεί διαρκώς κατανάλωση πόρων για την παραγωγή όλο και περισσότερων κι απαιτητικότερων αγαθών, φτάνοντας τον πλανήτη σε οριακή κατάσταση. Κι ενώ ο πλανήτης βρίσκεται στα όριά του, και μας το δείχνει συνεχώς, αντιστοίχως ο άνθρωπος, λειτουργώντας μυωπικά μέσα στο σύστημα της οικονομικής ανάπτυξης, δε βλέπεται στο πρόβλημα της γης, που είναι βασικά πρόβλημα δικό του. Η επιβίωση στον πλανήτη Γη κινδυνεύει, με τον άνθρωπο αποκλειστικά υπεύθυνο· μα μολοντούτο αυτός στέκεται μακρινός και αμέτοχος στο πρόβλημά του!

Κάνω σκέψεις…, σκέψεις αρνητικές για τον άνθρωπο σε σχέση με το πρόβλημα που έχει δημιουργήσει στη γη και δεν το συνειδητοποιεί. Το αποφεύγει, γενόμενο αυτό όλο και μεγαλύτερο, μεγεθυνόμενο παράλληλα με τη μεγέθυνση του ανθρώπου. Προσπαθώ να με ιδώ έξω από το σύστημα όπου υφίσταμαι και να σκεφτώ με τη λογική των αξιών και της συνείδησης, κι όχι με τη ψυχρή ωφελιμιστική λογική του θετικισμού και της τεχνοκρατίας. Και να ζητήσω από τους «Κυρίους της Τεχνοκρατίας», που έλεγε και ο Οδυσσέας Ελύτης…, να παραμερίσουν και να μου δώσουν χώρο ν’ ανασάνω, να πνοήσω, να νοήσω, να μιλήσω…· να μπορέσω ως άνθρωπος βρε αδελφέ να ιδωθώ! Ζητώ να δώσουν τόπο στο πνεύμα, στην καρδιά, στη φύση, στην ίδια τη ζωή…· να μην τα στραγγαλίσουν και τα καταστήσουν ανέκφραστα. Τώρα να συμβεί αυτό, πριν η βαριά κι ερεβώδης σκιά της μεγέθυνσης στοιχειώσει τη Γη και την αποκλείσει για πάντα από τη ζωή!

(κείμενο από το βιβλίο του Αντώνιου Β. Καπετάνιου “ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ. Το κοσμοείδωλο της ανάπτυξης και το μέλλον της γης”, ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 2019)

Ψηφιακή Ελλάδα: ο δρόμος προς την ανάπτυξη

Digital Greece 060517 Full Hi Res by tzeferisp on Scribd

Digital Greece 060517 Full Hi Res by tzeferisp on Scribd

Η Ελλάδα αποτελεί τον ψηφιακό ουραγό της Ευρώπης (26η σε 28 χώρες στην ΕΕ, στον δείκτη DESI - Digital Economy and Society Index). Η ανάγνωση όμως των αποτελεσμάτων προϋποθέτει την κατανόηση του συνόλου των λόγων που έχουν οδηγήσει στη χαμηλή ψηφιακή ωριμότητα της χώρας και αποτυπώνονται συνοπτικά στην εικόνα.

Περισσότερα στη μελέτη "Ψηφιακή Ελλάδα: ο δρόμος προς την ανάπτυξη" που υλοποίησαν ΣΕΒ και Accenture: http://bit.ly/2qnRfEF #digitaltransformation #SEV4growth

Η ανάπτυξη είναι πολιτική επιλογή!

[του Πέτρου Τζεφέρη] 

Εχω μια απορία. Χαζή ίσως, ρομαντική ίσως, ανεδαφική ίσως, όμως κανείς δεν φαίνεται να την απαντά επαρκώς.

Ζώντας κανείς σ' αυτή τη χώρα, αισθάνεται ευλογημένος καθώς αντικρίζει τον απλόχερο ήλιο, τη λαμπερή θάλασσα και την ανείπωτη ομορφιά του εναλλασσόμενου τοπίου. Εχουμε φύση έχουμε όμως και ιστορία. Και πολιτιστική κληρονομιά.

Και δεν έχουμε μόνο ιστορία. Εχουμε και ορυκτό πλούτο, πετρέλαια και άλλα. Τόσα κι άλλα τόσα που πολλαπλασιάζει η πάντοτε προικισμένη φαντασία μας..

Γιατί όμως, σ' έναν τόπο τόσο προικισμένο, δεν μπορούμε να κάνουμε ανάπτυξη; Χωρίς φυσικά να γκρεμίσουμε ό,τι όμορφο υπάρχει, χωρίς να φανούμε ασύδοτοι και αχάριστοι στην τόσο μεγάλη γενναιοδωρία της φύσης; Γιατί, αλήθεια, το μόνο που μπορούμε τελικά να πετύχουμε είναι η ανάπτυξη του σουβλατζίδικου, της καφετέριας και του ενοικιαζόμενου δωματίου; Γιατί αισθανόμαστε διαρκώς ως μπατίρηδες στην πιο πλούσια χώρα του κόσμου; Γιατί οι κάτοικοι στον τόπο αυτό δεν αισθάνονται ούτε μια στάλα ως υπεύθυνοι να συνεισφέρουν στο κοινωνικό σύνολο και στην πολιτεία όπου ζούν; Γατί το μόνο που κυριαρχεί είναι η αειθαλής "υποκρισία" και η πολιτική των άκρων;

Ζούμε για μια χώρα όπου το φορολογικό σύστημα αλλάζει κάθε 1-2 χρόνια, όπου τα δικαστήρια χρειάζονται ως μια δεκαετία για έκδοση πρωτόδικης απόφασης, όπου η προσφυγή ενός συλλόγου κυνηγών μπορεί να κολλήσει για χρόνια επενδύσεις εκατομμυρίων, όπου μία μειοψηφία συνδικαλιστών μπορεί να διακόψει τη λειτουργία ενός εργοστασίου για εβδομάδες χωρίς συνέπειες, όπου έξι μήνες μετά από τις βουλευτικές εκλογές η αντιπολίτευση ζητά νέες εκλογές.

Πλήρες άρθρο εδώ

Πώς η ιδεολογία επηρεάζει την... ανάπτυξη!

[Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος www.euro2day.gr]

Διεθνείς έρευνες και συγκεκριμένες εμπειρίες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η οικονομική πρόοδος μιας χώρας και το επίπεδο κοινωνικής της ανάπτυξης συναρτάται, μεταξύ άλλων, και της κυρίαρχης ιδεολογίας στο πολιτιστικό της περιβάλλον.

Ο Ρίτσαρντ Χιλλ, πολύπειρος και πολύγλωσσος φίλος, σύμβουλος επιχειρήσεων, στην μάλλον περιπετειώδη καρριέρα του πρέπει να έχει πάρει μέρος ως εισηγητής σε περισσότερα από 10.000 σεμινάρια. Έχει δε κάνει εισηγήσεις σε 51 χώρες, στις πέντε ηπείρους. Γνωρίζει έτσι πολύ πρακτικά πρόσωπα, πράγματα, καταστάσεις, νοοτροπίες, ήθη, έθιμα, συμπεριφορές.

Στην Ελλάδα έχει έλθει ως εισηγητής έξι φορές και η τελευταία ήταν το 2001. Μετά από αυτή την επίσκεψή του, μού έστειλε μία επιστολή η οποία συνόδευε το βιβλίο του «We ...Europeans» (Εμείς ...Ευρωπαίοι) και στην οποία, με απλά και πρακτικά λόγια, εξηγούσε γιατί «η είσοδος της Ελλάδας στην ευρωζώνη θα ήταν και η αφετηρία για την μετέπειτα χρεοκοπία της χώρας».

«Τα στελέχη των επιχειρήσεων με τα οποία είχα την ευκαιρία να ανταλλάξω απόψεις είναι πολύ καλού επιπέδου. Διαθέτουν μία εντυπωσιακή αυτοσχεδιαστική ευφυΐα, όμως είναι απομακρυσμένα από το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Το αντιμετωπίζουν εξάλλου με έναν πρωτόγνωρο μακιαβελισμό, που με κάνει να πιστεύω ότι θα δημιουργήσει προβλήματα στην Ελλάδα και τις επιχειρήσεις της. Η οικονομική και νομισματική ένωση είναι ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα και οι χώρες που δεν θα το καταλάβουν θα χρεοκοπήσουν. Αναρωτιέμαι πώς θα ανταποκριθεί η Ελλάδα στις δεσμεύσεις της ΟΝΕ όταν βλέπει κανείς στην χώρα αμέτρητα μισοτελειωμένα σπίτια, μισοτελειωμένους δρόμους, βουνά από μπάζα και σκουπίδια και μία οικονομία με σχεδόν μηδενική εξωστρέφεια στην εποχή της παγκοσμιοποίησης», συνέχιζε ο Ρίτσαρντ Χιλλ.

Λίγους μήνες μετά την παραπάνω επιστολή, συναντούσα στην Αθήνα τον καθηγητή Διοίκησης Επιχειρήσεων του Χάρβαρντ, Τζωρτζ Σ. Λόντζ, συγγραφέα επίσης του βιβλίου «Ιδεολογία και Εθνική Ανταγωνιστικότητα». Ο Αμερικανός καθηγητής ήταν ξεκάθαρος: «Η ανάπτυξη μιας χώρας δεν είναι μόνον θέμα πόρων. Σε μεγάλο βαθμό είναι και συνάρτηση της κυρίαρχης ιδεολογίας που επικρατεί και των νοοτροπιών που αυτή διαμορφώνει. Στην Ελλάδα αυτό που εντυπωσιάζει είναι ο φόβος των επιχειρήσεων απέναντι στον ανταγωνισμό. Πρόκειται για νοοτροπία που φαλκιδεύει κάθε προσπάθεια εξωστρέφειας και θα έχει τελικά υψηλό κόστος. Η ενιαία ευρωπαϊκή αγορά είναι μεγάλη ευκαιρία για τις ελληνικές επιχειρήσεις, αρκεί να επενδύσουν στις εξαγωγές και την προώθηση επώνυμων προϊόντων σε τομείς όπου έχουν συγκριτικά πλεονεκτήματα. Κρίσιμη είναι επίσης και η ορθολογική αξιοποίηση των κλιματικών και γεωγραφικών πλεονεκτημάτων της χώρας. Η Ελλάδα θα μπορούσε να γίνει τεχνολογικό και πολιτιστικό Hub στην Ευρώπη, με περιοχές όπως η Κρήτη και η Αχαΐα, για παράδειγμα, να ανταγωνίζονται την Σίλικον Βάλεϋ».

Οι απόψεις αυτές του καθηγητή Τζωρτζ Σ. Λοντζ ανταποκρίνονται σε μία πραγματικότητα, αλλά την εποχή εκείνη ελάχιστοι ήσαν οι πρόθυμοι να τις ακούσουν. Έτσι, η Ελλάδα έμπαινε στο ναρκοπέδιο της ΟΝΕ εμφορούμενη από μία ιδεολογία σχεδόν διαμετρικά αντίθετη με το ιστορικό εγχείρημα. Και αυτό πληρώνει πανάκριβα σήμερα, θυσιάζοντας στον βωμό της ιστορικής ακινησίας και τις επόμενες γενιές.

«Η ελληνική κοινωνία δεν θέλει να εκσυγχρονιστεί», τονίζει ο Παναγ. Γεννηματάς, επίτιμος διεθνής αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και συγγραφέας του βιβλίου «Ελλάς: Δύση ή Ανατολή» (εκδ. Ροές). Αυτός είναι και ο λόγος που αντιτάσσει σθεναρές αντιστάσεις στις περιοδικές απόπειρες για άνοιγμα της κοινωνίας και της οικονομίας στον οικονομικό και πολιτισμικό ανταγωνισμό. «Οι αντιστάσεις αυτές προσέλαβαν ιδιαίτερα έντονες και διάστροφες μορφές κατά την τελευταία περίοδο της Μεταπολίτευσης (1990-2009).

Πλήρες άρθρο εδώ 

Ορυκτοί πόροι, οι "μύθοι" του παρελθόντος, και ένα νέο παραγωγικό μοντέλο

Oλα αυτά έγιναν με ταυτόχρονη παραγκώνιση άλλων κλάδων όπως πχ. της αξιοποίησης των ορυκτών μας πόρων. Ένας κλάδος ο οποίος είναι σκληρός, απαιτητικός, απαιτεί υψηλή τεχνική κατάρτιση, πολλές επιστημονικές γνώσεις από διάφορα πεδία, ατελείωτες ώρες μελέτης, τεράστια υπομονή και επιμονή, αλλά ο οποίος στο τέλος θα μπορούσε να αποφέρει υψηλότατα εισοδήματα στους εργαζόμενους και θα άφηνε χειροπιαστή υπεραξία στη χώρα. Πράγματα δύσκολα δηλαδή για κάποιους οι οποίοι ήθελαν τα εύκολα...

Ας είμαστε ρεαλιστές: κανείς δεν θέλει την άνοδο της ανεργίας, κανείς δεν θέλει να βλέπει ξενοδοχεία και άλλες παρεμφερείς επιχειρήσεις να κλείνουν, κανείς δεν αμφισβητεί το γεγονός πως ο τουρισμός συνεισφέρει αρκετά στο ΑΕΠ της χώρας. Όμως κάποια στιγμή το παραμύθι κάποιων δήθεν οικολόγων οι οποίοι υψώνουν διαρκώς εμπόδια σε κάθε εξορυκτική προσπάθεια χρησιμοποιώντας ως άλλοθι το περιβάλλον, αλλά ως υποκείμενο-διακύβευμα τη χρήση γης και των παρελκόμενων (sic) συμφερόντων, θα πρέπει να τελειώσει. Οι ξενοδόχοι δεν είναι άμοιροι των ευθυνών τους και οφείλουν να πάρουν θέση σε αυτό το παίγνιο-διελκυνστίδα. Να θέσουν την άποψή τους ξεκάθαρα: θεωρούν πως η αξιοποίηση των ορυκτών πόρων είναι αντίθετη στα συμφέροντά τους; Ναι ή όχι; Ώστε να τελειώνουμε με τα παραμύθια κάποιων οι οποίοι έχουν χτίσει πλουσιοπάροχες καριέρες στις πλάτες τόσο των ξενοδόχων όσο και χιλιάδων ανέργων συμπολιτών μας.

Κάποιοι πολύχρονοι μύθοι οι οποίοι σχετίζονται με ιερά πολιτικά πρόσωπα και καταστάσεις θα καταρρεύσουν εξαιτίας της κρίσης. Οι ιερές αγελάδες της πολιτικής τελείωσαν. Αυτό είναι το θετικό της κρίσης: θα γνωριστούμε όλοι καλύτερα μεταξύ μας, και κυρίως θα γνωρίσουμε τους εαυτούς μας. Θα αποκτήσουμε ως λαός αυτογνωσία. Βέβαια, θα μας πάρει αρκετό καιρό για να "χωνέψουμε" τα συνεχή σοκ που θα υποστούμε. Δεν πειράζει. Ουδέν καλόν αμιγές κακού. Όσο θα βγαίνουν στην επιφάνεια οι σκελετοί του παρελθόντος τόσο θα γινόμαστε πιο δυνατοί.

Πλήρες άρθρο εδώ, www.capital.gr

Η 20ετία της αποβιομηχάνισης

Την ώρα τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης περιορίζονται σε ανακοινώσεις που αφορούν τις νέες απεργιακές κινητοποιήσεις, το αμερικανικό κανάλι CNN προβάλλει prime time τις επαγγελματικές ευκαιρίες στη γειτονική χώρα των Σκοπίων, την οποία αποκαλεί «Μακεδονία», και προτρέπει διά στόματος του πρωθυπουργού των Σκοπίων Νίκολα Γκρουέφσκι τους υποψήφιους επενδυτές να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες και το φιλόξενο κλίμα που προσφέρει η τοπική κυβέρνηση για τη δημιουργία εταιρειών σε χρόνο λιγότερο από 24 ώρες, με φορολόγηση που δεν ξεπερνά το 10%.

Ενώ οι Έλληνες επαγγελματίες μετρούν καθημερινά την απώλεια εκατοντάδων θέσεων εργασίας με το κλείσιμο παραγωγικών εγκαταστάσεων απανταχού της χώρας, το υπάρχον επιχειρηματικό δυναμικό δείχνει προβληματισμένο για τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση διαχειρίζεται τη σημερινή ύφεση.

Μεταξύ 15-30% υπολογίζεται η μείωση της απασχόλησης, σύμφωνα με την ΕΣΥΕ, σε κλάδους μεταποίησης όπως ξυλεία/βιομηχανία επίπλων, τρόφιμα-ποτά και καπνός. Οι νομοί Αχαΐας, Ημαθίας Μαγνησίας αλλά και η περιοχή της Θράκης έχουν πληγεί σοβαρά από την αποβιομηχάνιση των τελευταίων είκοσι χρόνων.

Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, στην οποία οι δραστηριότητες του δημόσιου τομέα καλύπτουν το 40% του ΑΕΠ, κλάδοι όπως η ενέργεια, οι επικοινωνίες, οι μεταφορές, η μεταποίηση, ο τουρισμός αποτελούν «εξαρτήματα» του κυβερνητικού οικονομικού μοντέλου, που καθοδηγείται επί δεκαετίες από συντεχνιακά συμφέροντα πνίγοντας κάθε άλλη επιχειρηματική πρωτοβουλία. Σε τεντωμένο σχοινί παραμένουν οι σχέσεις κράτους και βιομηχανίας, την ώρα που ο κρατικός μηχανισμός εξακολουθεί ασφυκτικά να ελέγχει κάθε επενδυτική δραστηριότητα με όποιο τίμημα.

Διαβάστε περισσότερα: ΕΔΩ

Ανάπτυξη, αυτή η άγνωστη!

Η ανάπτυξη δεν είναι ένα γεγονός, ένα μέγεθος που έρχεται, έτσι απλά. Ούτε μπορείς απλά να την φωνάξεις, ούτε να την παραγγείλεις σε κάποιον να την φέρει. Χρειάζεται να υπάρχουν συγκεκριμένες συνθήκες για να γίνει απτή πραγματικότητα και συγκεκριμένα πράγματα να έχουν υλοποιηθεί, πριν αρχίσει να υπάρχει. Χρειάζεται, με λίγα λόγια, να υπάρχει συγκεκριμένο σχέδιο που να στοχεύει σε αυτήν, σαν τελικό στόχο.

Αυτό που απασχολεί έναν σοβαρό επενδυτή, όταν αποφασίζει για την πραγματοποίηση ή όχι μιας επένδυσης, είναι το εάν υπάρχει ένα σύνολο συνθηκών και παραγόντων που να καθιστούν την επένδυση ελκυστική.

Υπάρχει πολιτική και οικονομική σταθερότητα στην χώρα;

Είναι το κράτος αποτελεσματικό; Τα κόστη που θα απαιτηθούν για την λειτουργία της επένδυσης είναι λογικά; Θα διευθετηθούν οι διαδικασίες σε σύντομο χρόνο;

Είναι το νομικό πλαίσιο επαρκές και η δικαιοσύνη αποτελεσματική; Θα του παρέχει τα αναγκαία για την υποστήριξη της επένδυσης του;

Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που ρωτά αρχικά ένας υποψήφιος επενδυτής. Υπάρχουν κάμποσα ακόμη.

 Μια απλή ματιά και το συμπέρασμα έρχεται αβίαστα. Καμία από τις απαντήσεις σε κανένα από τα ερωτήματα δεν τον ενθαρρύνει να επενδύσει στην Ελλάδα. Παρά τις όποιες αλλαγές έγιναν τα τελευταία δύο χρόνια, χρειάζεται να διανυθεί πολύς δρόμος ακόμη, για να γίνει η Ελλάδα μακροοικονομικά-επενδυτικά ελκυστική.

Πλήρες άρθρο: Ανάπτυξη, αυτή η άγνωστη

Δείτε τι συμβαίνει στην Ινδία και Κίνα

Κέντρο αγροτουρισμού και στο βάθος το ..αθάνατο beach bar!

Το beach bar αυτό κατασκευάστηκε με «τα λεφτά της Ευρώπης», προκειμένου να λειτουργήσει ως Κέντρο Αγροτουρισμού, με σκοπό να συμβάλει στην τουριστική αξιοποίηση της περιοχής, στην προώθηση της παραδοσιακής λαϊκής τέχνης και στην προβολή των παραδοσιακών προϊόντων.

Μάλιστα, το high tech κτίριο χτιζόταν επί αρκετά χρόνια αλλά ολοκληρώθηκε το 2007 -παραμονές πρόωρων εθνικών εκλογών- και κόστισε ουκ ολίγα χρήματα. Εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ. Μόνο για τον εξοπλισμό του, διατέθηκε κονδύλι 300.000 ευρώ, προκειμένου να υπάρχουν διαδραστικές προβολές, συνεδριακές δράσεις ενώ επρόκειτο να λειτουργήσει και Σχολή Αγροτουρισμού.

«Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό αναπτυξιακό εργαλείο», έλεγε ο τότε νομάρχης, ο οποίος δεσμευόταν ότι «για τη λειτουργία του συγκεκριμένου αγροτουριστικού κέντρου, όπου θα λειτουργεί σαν χώρος προβολής της τουριστικής, πολιτισμικής, αρχαιολογικής ταυτότητας της περιοχής μας, στοχεύοντας μέσα από έναν ευρύτερο στρατηγικό αναπτυξιακό σχεδιασμό μπλα μπλα»

Πλήρες άρθρο από την Χριστίνα Ταχιάου στο protagon.gr

Την ίδια στιγμή στον ίδιο δήμο Μαρωνείας-Σαπών, η επένδυση για τα μεταλλεία βρίσκεται στο περίμενε. Δεν είναι λοιπόν μόνο τα μεταλλεία που δεν γίνονται στην Θράκη, αλλά και τα Αγροτουριστικά Κέντρα παρότι αυτά επιδοτούνται και ευλογούνται συνήθως από τις περιβαλλοντικές οργανώσεις. Φαίνονται πως και τα δύο έχουν την ίδια τύχη παρότι κάποιοι τα τοποθετούν απέναντι και ανταγωνιστικά ως δραστηριότητες. Μήπως λοιπόν άλλοι είναι οι λόγοι; Και το φόντο πρέπει να παραμείνει πάντα το ίδιο πανταχού παρόν και αθάνατο ελληνικό beach bar με ο,τιδήποτε κουβαλάει μαζί του; Ως προς την αναπτυξιακή κουλτούρα του σύγχρονου έλληνα;

Το «Χρυσό» μέλλον της ανάπτυξης είναι ήδη εδώ!

[Νικόλαος Αρβανιτίδης, Δρ. Οικονομικός Γεωλόγος, http://nikolaosarvanitidis.eu]

Μετά από πολλά χρόνια επιχειρηματικής εσωστρέφειας και εγκλωβισμού, μακριά από τις αξίες και την σιγουριά της πραγματικής οικονομίας, η δυναμική και το περιεχόμενο των επενδύσεων, σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλάζουν χαρακτηριστικά επιλέγοντας ολοένα και περισσότερο τους παραδοσιακά πλέον αξιόπιστους αναπτυξιακούς κλάδους όπως είναι αυτός της μεταλλευτικής βιομηχανίας πολυτίμων μετάλλων. Το σχετικά θετικό επενδυτικό κλίμα που έχει λοιπόν διαμορφωθεί βρίσκεται ακόμη σε πλήρη εξέλιξη και οι περισσότεροι συμφωνούν ότι η προοδευτικά ανοδική πορεία θα συνεχισθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η τρέχουσα αύξηση στην ζήτηση, σε συνδυασμό με εμπορικούς περιορισμούς που επιβάλλονται στην διάθεση, ανεβάζει τις τιμές των πολυτίμων μετάλλων σε διαρκώς υψηλότερα επίπεδα.

Βέβαια, η αυξανόμενη ζήτηση δεν οφείλεται μόνο στις πρόσθετες ανάγκες που προκύπτουν από τις βιομηχανικές χρήσεις των πολυτίμων μετάλλων, αλλά και από τον διαχρονικό ρόλο τους στην συγκέντρωση και αποταμίευση πλούτου με σταθερότερη γενικά αξία. Οι φόβοι που συνοδεύουν την κρίση του σημερινού οικονομικού συστήματος, με αποτέλεσμα την πτώση των χρηματιστηριακών αγορών, τον πόλεμο των νομισμάτων, την αναπτυξιακή ύφεση και την εργασιακή συρρίκνωση, οδηγούν πολλούς επενδυτές στην εξαργύρωση και μετατροπή του κεφαλαίου που διαθέτουν σε χρυσό, άργυρο, πλατίνα και παλλάδιο. Οι κεντρικές τράπεζες, που στο παρελθόν πουλούσαν μέρος του χρυσού τους, προσφεύγουν τώρα στην αγορά του για την ενίσχυση των αποθεμάτων τους. Χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία αντικαθιστούν τα αποθέματα των ξένων νομισμάτων (κύρια αμερικανικών δολαρίων) που έχουν, με πολύτιμα μέταλλα, γεγονός που εδραιώνει και κάνει πιο επιτακτική την μεγάλη ζήτηση τους.

Με την σημερινή εξέλιξη των πραγμάτων είναι σίγουρο ότι τα πολύτιμα μέταλλα θα συνεχίσουν να αποτελούν βασική οικονομική επιλογή των κεντρικών τραπεζών αλλά και των μεμονωμένων επενδυτών. Με την παρακάτω αναφορά στο καθένα από τα πολύτιμα μέταλλα ξεχωριστά μπορεί κάποιος να αντιληφθεί για ποιους λόγους αποτελούν αντικείμενο και προτεραιότητα πολλών νέων επιχειρηματικών πρωτοβουλιών.

• Η συγκέντρωση χρυσού αποτελεί τον ασφαλέστερο και αποτελεσματικότερο τρόπο δημιουργίας πλούτου στην ιστορία της ανθρωπότητας. Έχει διαπιστωθεί ότι ο χρυσός αντιστέκεται και διατηρεί την αξία του απέναντι σε πολιτικές και οικονομικές κρίσεις. Για τον λόγο αυτό οι τελευταίες οδηγούν συχνά σε εντατικοποίηση επενδυτικών και επιχειρηματικών κινήσεων που αφορούν στην παραγωγική εκμετάλλευση χρυσοφόρων κοιτασμάτων του πλανήτη. 
•  Ο άργυρος αποτελεί την βάση της νομισματικής πολιτικής διαφόρων χωρών, και πέρα των πολλών βιομηχανικών χρήσεων, οι τιμές του κυμαίνονται και διαμορφώνονται ανάλογα με την εκάστοτε αξία του χρυσού. Όπως και στην περίπτωση του κίτρινου μετάλλου παρατηρείται σήμερα αύξηση της κοιτασματολογικής αξιοποίησης του. 
•  Η πλατίνα και το παλλάδιο έχουν ευρεία χρήση στην βιομηχανία και παρά το γεγονός ότι δεν έχουν την ιστορική διαδρομή και αξία του χρυσού και του αργύρου, παρουσιάζουν στα τελευταία χρόνια διαρκή και δυναμική αναπτυξιακή δραστηριότητα κύρια σε ότι αφορά στην πραγματοποίηση επενδύσεων εξόρυξης και μεταλλουργίας.

Ο χρυσός και ο άργυρος βρίσκονται και αποτελούν το παραγωγικό επίκεντρο εκμετάλλευσης των πολυμεταλλικών κοιτασμάτων ΒΑ Χαλκιδικής (Ολυμπιάδας, Στρατωνίου/Μαύρων Πετρών/Πιάβιτσας, Σκουριών) και Θράκης (Περάματος, Σαππών), ενώ δυναμικό οικονομικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι περιεκτικότητες παλλαδίου, κύρια στο μετάλλευμα πορφυρικού χαλκού των Σκουριών.

Η μεταλλουργική παραγωγή πολυτίμων μετάλλων στην Ελλάδα μπορεί πλέον να θεωρηθεί ικανή πραγματικότητα, σε μια περίοδο μάλιστα που οι τιμές τους βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα από ποτέ (η τιμή ουγγιάς του χρυσού αναμένεται να ξεπεράσει το φράγμα των 2.000 δολαρίων πριν το τέλος του 2011). Μαζί με το αποθεματικό δυναμικό πολυτίμων μετάλλων άλλων περιοχών, άλλων κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών, όπως του αντιμονίου και των σπανίων γαιών, αλλά και των βασικών μετάλλων μολύβδου, ψευδαργύρου, χαλκού, νικελίου και αλουμινίου, η παραγωγική αξιοποίηση της συνολικής μεταλλευτικής αξίας του ορυκτού πλούτου της χώρας αποτελεί ίσως την μοναδική, την αποδοτικότερη και την πιο ρεαλιστική δυνατότητα εξόδου από το σημερινό αναπτυξιακό «τέλμα».

Η εθνική, περιφερειακή και τοπική οικονομία θα έχουν πολλαπλά ανταποδοτικά οφέλη με την μορφή είσπραξης φόρων, θεσμοθέτησης ειδικών τελών, δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας και έμμεσης απασχόλησης, αύξησης της παράπλευρης επιχειρηματικότητας και ενίσχυσης των σχετικών προγραμμάτων εκπαίδευσης και έρευνας. Είναι σίγουρο ότι οι τρέχουσες επενδύσεις και οι συντεταγμένες κινήσεις του κράτους για πιθανή αξιοποίηση των δημόσιων μεταλλευτικών χώρων διαμορφώνουν συνθήκες και προοπτικές αναπτυξιακής βιωσιμότητας, και εγγυώνται ότι, και στην περίπτωση της Ελλάδας, το μέλλον που διαγράφεται μπορεί και πρέπει να είναι «χρυσό».

•  H άλλη άποψη από το Μεταλλευτικό Παρατρητήριο: γιατί ο Σόρος πουλάει χρυσό και αγοράζει Γη; 
•  Τα βαθύτερα ορυχεία του κόσμου: ο χρυσός μας φέρνει πιο …βαθιά! 
•  Πέτρου Τζεφέρη: Το δίλημμα της εξόρυξης του χρυσού  

Μήπως μας ταιριάζει μόνο το γκρίζο;

Αγαπημένο μου ιστολόγιο,

υπάρχει αλήθεια ανάπτυξη χωρίς κόστος; Πρόοδος χωρίς διακύβευμα; Η επιστημονική και τεχνολογική δραστηριότητα, ο πολιτισμός μας, δημιουργεί τελικά έναν ασφαλέστερο ή έναν πιο επικίνδυνο κόσμο; Mήπως θα πρέπει να αποποιηθούμε τελικά τον ίδιο τον πολιτισμό, που σύμφωνα με τις μελέτες του Φρόυντ, αποτελεί «πηγή δυστυχίας» και μόνο; Η κι αν ακόμη δεχτούμε τον πολιτισμό της βιώσιμης κοινωνίας και την βιώσιμη ανάπτυξη που σήμερα επιβάλλει, δεν μπορούμε τελικά να αποφύγουμε την «αήττητη» ανοησία που εκπορεύεται από την κάθε λογής ανθρώπινη διαχείριση; Από εκείνη της επέλασης του αστικού πολιτισμού, των μικρών ή μεγαλύτερων πόλεων, μέχρι την με όρους «πολιτισμού» απαξίωση της φύσης, της βιοποικιλότητας και της ανθρώπινης αισθητικής;

Γιατί, τι είδους πολιτισμός είναι αυτός που στερείται το σεβασμό και την αισθητική, από τον οποίο τελικά πηγάζει η «αφθονία» αλλά και «δυστυχία» της ανάπτυξης; Και πόσο τελικά ευφυής είναι ο άνθρωπος που δεν εκμεταλλεύεται κανένα από τα δώρα που του προσέφερε απλόχερα η φύση και το τοπίο και κάνει τα πάντα για να τα αποποιηθεί;

Που από τη μια διαμαρτύρεται για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της πρωτογενούς παραγωγής κι από την άλλη δεν κάνει τίποτε γι’ αυτές, αντίθετα καταναλώνει συνεχώς περισσότερη ενέργεια και φυσικούς πόρους και συσσωρεύει πλούτο χωρίς μέτρο και ίχνος συστολής; Που από τη μια προσπαθεί να οικοδομήσει την μελλοντική αναπτυξιακή στρατηγική του, στηρίζοντας την στην γνώση, την περιβαλλοντική καινοτομία, την ψηφιακή τεχνολογία και την οικοαποδοτικότητα , ενώ από την άλλη καταναλώνει με μανία υλικά χωρίς σκέψη για το κόστος στην παρούσα αλλά και τις επόμενες γενιές; Kαι που ακόμη διαρκώς υποκρίνεται οικολογικά;

Η ΕΕ, για παράδειγμα, από τη μια προσπαθεί να καταρτίσει τη δική της πράσινη ευρωπαϊκή ατζέντα προωθώντας διαβούλευση για την στρατηγική ΕΕ-2020 και γιορτάζει φέτος το (διεθνές) έτος για την βιοποικιλότητα κι από την άλλη...αγκομαχεί να εφαρμόσει στοιχειώδη διαχείριση σε πρωτογενή επίπεδα περιβαλλοντικής πολιτικής, όπως τα αστικά λύματα, η ατμοσφαιρική ρύπανση, οι βιότοποι και οι προστατευόμενες περιοχές, τα λατομεία...

Μήπως το αναπτυξιακό μας μοντέλο πρέπει να γίνει πιο ρεαλιστικό και λιγότερο υποκριτικό; Και να αποδεχτούμε το γκρίζο, το μόνο χρώμα που ταιριάζει στον πολιτισμό μας; Αντί να υποκρινόμαστε, παίρνοντας ρόλους άλλοτε από τη μία κι άλλοτε από την άλλη μεριά, μια στο καρφί (ως «καταπράσινοι οικολογούντες») και μια στο πέταλο (ως «κατάμαυροι οπορτουνιστές»);

Μήπως κάποτε πρέπει επιτέλους να δούμε την ουσία, να αφήσουμε κατά μέρος τα χρώματα και να δουμε με ποιους μηχανισμούς και ασφαλιστικές δικλείδες θα διαχειριζόμαστε την ανάπτυξη έτσι ώστε να είναι βιώσιμη; Μήπως έχουμε ήδη αργήσει;

[Πέτρος Τζεφέρης] [Petros Tzeferis]

Ένα μικρό σπουδαστικό όνειρο.. o ανοξείδωτος χάλυβας!

Ένα μικρό σπουδαστικό όνειρο της δεκαετίας του ‘80 κουβαλάω ακόμη μαζί στο γραφείο μου...

Μια σταχτοθήκη από σκουριά της Λάρκο που κλείνει μέσα της το σιδηρονικέλιο και το σιδηροχρώμιο: Τον ανοξείδωτο χάλυβα..

Μια επένδυση…που… αν ξεπερνούσε την εικοτολογία και γινόταν πραγματικότητα, θα συνδύαζε την δυνατότητα ταυτόχρονης παραγωγής σιδηρονικελίου και σιδηροχρωμίου (από τις Λάρκο και την τέως ΕΛ.ΣΙ αντίστοιχα) και μάλιστα από εγχώριες πρώτες ύλες, μια δυνατότητα μοναδική σε όλη την Ευρώπη.

Παράλληλα θα αποτελούσε μια ιδιότυπη μορφή «βιομηχανικής συμβίωσης» που θα περιόριζε τις απώλειες σε απόβλητα αλλά τα διαφυγόντα οφέλη από την συνολική διαχείριση του κάθε προϊόντος ξεχωριστά. Η επένδυση αυτή σχεδιάστηκε, ευχολογήθηκε αλλά ουδέποτε πραγματοποιήθηκε! Και βεβαίως μετά το οριστικό κλείσιμο της ΕΛ.ΣΙ*, εξανεμίστηκαν και οι τελευταίες ελπίδες για τη δημιουργία μιας ανάλογης μονάδας στον ελλαδικό χώρο.

Σήμερα οι μεγάλοι παραγωγοί χάλυβα, έχουν καταφέρει να παράγουν ανοξείδωτο χάλυβα με τις ιδιότητες του AISI 304, χωρίς νικέλιο..

Όμως το σπουδαστικό μας όνειρο παραμένει.. ανεκπλήρωτο.

*Υπενθυμίζεται εδώ (για τους νεώτερους) ότι η Ελλάδα παρήγαγε στο παρελθόν σιδηροχρώμιο στο εργοστάσιο της εταιρείας «Ελληνικά Σιδηροκράματα» (ΕΛΣΙ) στο Τσιγκέλι Αλμυρού. Tο εργοστάσιο αυτό, που ήταν δυναμικότητας περίπου 50.000 τόνων τον χρόνο, λειτούργησε για δέκα χρόνια και έκλεισε οριστικά το 1991.

[του Πέτρου Τζεφέρη]

Πράσινη ανάπτυξη ναι, αλλά επιτέλους ανάπτυξη!

Είναι ελπιδοφόρο το γεγονός ότι η «πράσινη» ανάπτυξη αποτελεί πλέον συστατικό στοιχείο του πολιτικού μας λόγου καθώς όλα τα πολιτικά κόμματα καταπιάνονται με το ζήτημα αντιμετωπίζοντας επιτέλους το περιβάλλον ως «αναπτυξιακό πόρο» και όχι ως «αναστολέα» της ανάπτυξης.
Ομως η πράσινη ανάπτυξη δεν (πρέπει να) είναι επικοινωνιακή καραμέλα. Πρέπει να ξεπεραστεί το επικοινωνιακό επίπεδο και να περάσουμε σε ανάπτυξη επιτέλους! Δυστυχώς, οι επικοινωνιακές ανακαινίσεις της πρόσοψης, ώστε να φαίνεται πράσινη, δεν αποτελούν «διατηρήσιμη» (sustainable) λύση. Ούτε το οικο-υποκριτικό "πρασίνισμα" που οδηγεί σε νέα καταναλωτική μανία (οικο-υποκρισία, eco craziness).
Τα τελευταία χρόνια η «αειφορία» και η «περιβαλλοντική προστασία» συνάδουν με την απο-ανάπτυξη την οποία πολλά οικολογικά κινήματα θεωρούν ως τη μοναδική απάντηση στην οικολογική και οικονομική κρίση. Όμως το «αειφόρο τίποτε» δεν τρώγεται, ούτε πολυμερίζεται, ούτε μεταφέρεται στις επόμενες γενιές. Ηδη όλοι οι τομείς της πρωτογενούς παραγωγής (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, δασοκομία, εξόρυξη κλπ) θεωρούνται αντι-οικολογικοί και ήδη βρίσκονται στα φάσμα της εγκατάλειψης οδηγώντας την περιφέρεια σε μαρασμό, ενώ παράλληλα δίνουν τη θέση τους στο μαζικό (και όχι ποιοτικό) τουρισμό με όλα τα συμπαρομαρτούντα.. Όμως η μονοκαλλιέργεια του τουρισμού δεν αποτελεί επίσης διατηρήσιμη λύση..
Το ζητούμενο είναι μια εναλλακτική βιώσιμη λύση που θα ανασυγκροτήσει την πρωτογενή παραγωγή και θα δρομολογήσει τη μετάβαση προς την βιώσιμη κοινωνία. Η βιώσιμη ανάπτυξη δεν απαιτεί απλώς μια στρατηγική "πράσινης ανάπτυξης" αλλά μια ολοκληρωμένη στρατηγική που μπορεί να γίνει πράξη με συντονισμένη συλλογική προσπάθεια, συγκεκριμένες πολιτικές αλλά και με ατομικές πρωτοβουλίες από τον καθένα μας και όχι με επικοινωνιακούς βαρύγδουπους τίτλους. Η πράσινη ανάπτυξη είναι το σύνθημα, είναι αν θέλετε η «σημαία ευκαιρίας», όμως πίσω από αυτήν πρέπει να υπάρχει το όραμα αλλά και η ουσιαστική 30 χρονη και πλέον παρακαταθήκη της βιώσιμης ανάπτυξης.
[συνεχίζεται..]
[Τζεφέρης Πέτρος] [by Tzeferis peter]

Αρθρο Π Τζεφέρη: Ο πεντάλογος της Πράσινης Ανάπτυξης

Περιβάλλον και Οικονομική Μεγέθυνση

[Του Δρ. Πάνου Ευαγγελόπουλου][by Dr Panos Evangelopoulos]
Η σύγχρονη παγκόσμια οικονομία έχει παρουσιάσει σημαντική πρόοδο τις τελευταίες δεκαετίες. Η οικονομική μεγέθυνση που έχει συντελεστεί είναι μία άνευ προηγουμένου ιστορικά παγκόσμια κατάκτηση αφού έχει λάβει πλανητικές διαστάσεις, φέρνοντας στο προσκήνιο του διεθνούς καταμερισμού των έργων αλλά και του πιο διευρυμένου φάσματος παραγωγής όλων των ειδών των αγαθών, χώρες που σε άλλες προηγούμενες ιστορικές περιόδους ήσαν χαμένες από τα παγκόσμια οικονομικά δρώμενα. Αυτή όμως η εισβολή όλων των χωρών του πλανήτη στη παγκόσμια παραγωγική διαδικασία με όρους πολλαπλάσιας μεγέθυνσης από αυτήν της δεύτερης βιομηχανικής επανάστασης και μάλιστα από χώρες που το πληθυσμιακό τους μέγεθος είναι υπέρμετρο, οδήγησε σε μία σειρά ερωτημάτων αλλά και προβλημάτων για την ασύστολη εκμετάλλευση των πόρων και των δυσμενών συνεπειών που μπορεί να έχει για το περιβάλλον αλλά και τη μελλοντική ζωή στον πλανήτη μας.

Βέβαια οι ανησυχίες για την υγεία του περιβάλλοντος και τις επιπτώσεις που έχει σ’ αυτό η διαδικασία της οικονομικής μεγέθυνσης δεν είναι κάτι καινούργιο αλλά ανάγεται στο μακρύ παρελθόν ακόμη και σε εποχές που δεν θα ήταν νοητή καμιά λογική ανησυχία. Ήσαν οι εποχές που κυριαρχούσε ο σκοταδισμός, ο θρησκευτικός μεσσιανισμός, η απειλή της βιβλικής και τελειωτικής καταστροφής. Ήσαν οι εποχές που το φως της γνώσης ήταν μία μικρή ηλιαχτίδα που μπορούσαν να το δουν πολλοί λίγοι ενώ οι πολλοί τιθασεύονταν από το φόβο του σκότους και της απειλής που τους προαναγγελλόταν. Δεν χρειάζεται όμως να πάμε τόσο μακριά για να καταλάβουμε πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος να αιχμαλωτίσουμε το θαύμα της ανθρώπινης τεχνολογικής και οικονομικής προόδου που συντελείται σήμερα από τον φόβο που ντύνεται στις μέρες μας πιο έξυπνα με την οικολογική υστερία που θα ήθελα να την ξεχωρίσω από την σύγχρονη επιστήμη μελέτης του περιβάλλοντος και των επιπτώσεων που έχει σ’ αυτό η υπερμεγέθης παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα. Παρ’ όλα αυτά θα ήθελα να σταθώ στη πρώτη βιομηχανική επανάσταση που ενώ είχε λάβει χώρα το ευρύτατο και δυναμικό κίνημα του ευρωπαϊκού διαφωτισμού που για πρώτη φορά ιστορικά, ενσωμάτωσε στη διαδικασία της επιστημονικής γνώσης και των ωφελειών της, μεγάλα τμήματα του πληθυσμού, ακόμη και τότε, δεν έλειψαν μισαλλόδοξες απόψεις και κηρύγματα εναντίον της προόδου. Ακόμη και ένα φωτεινό παράδειγμα εκείνης της εποχής, ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ, άσκησε ανελέητη κριτική στις επιπτώσεις της ανεξέλεγκτης βιομηχανικής προόδου, στον καπνό που κατακλύζει τον ουρανό από τα αναρίθμητα φουγάρα των εργοστασίων που φυτρώνουν σαν μανιτάρια. Όλα τα έργα του Ρουσσώ διακατέχονται από ποιητικό οίστρο αλλά η ουσία του παραδείγματος του είναι ότι ο άνθρωπος, ακόμη και ο πιο καλλιεργημένος, τρομάζει με τα επιτεύγματα του.

Σήμερα βρισκόμαστε ακριβώς σ’ αυτό το κομβικό σημείο. Είμαστε υποχρεωμένοι να μην τρομάξουμε με τα επιτεύγματα μας αλλά μέσω αυτών, να λύσουμε τα οικολογικά προβλήματα που παρουσιάζονται ως παράπλευρα αποτελέσματα της διαδικασίας παγκόσμιας οικονομικής μεγέθυνσης. Είναι βέβαιο ότι αν αξιοποιήσουμε τη γνώση και την τεχνολογία που κατέχουμε και τα συνδυάσουμε με την απρόσκοπτη και ελεύθερη επιχειρηματική δράση τότε θα βρούμε νέους τρόπους παραγωγής ενέργειας και κίνησης του οικονομικού συστήματος που θα κάμπτουν την ενδογενή εντροπία και θα θεμελιώνουν στέρεες βάσεις για την αειφόρο ανάπτυξη. Παρ’ όλα αυτά το εγχείρημα είναι ιδιαίτερα δύσκολο διότι ο φόβος αλλά και ο τρόμος που καλλιεργείται, είναι τελείως ανασχετικοί παράγοντες για να δούμε ξεκάθαρα τη στρατηγική που πρέπει να ακολουθήσουμε. Αυτό δεν είναι καθόλου υπερβολικό διότι αν εξετάσει κανείς προσεκτικά την ιστορία της εξέλιξης του ανθρώπου, θα δει ότι ο κανόνας είναι η στασιμότητα και όχι η ανάπτυξη, η δεισιδαιμονία και όχι η στέρεα ορθολογική και εμπειρική γνώση. Αν εξαιρέσουμε την παγκόσμια γεωργική επανάσταση των προϊστορικών χρόνων που κατέστησε τον άνθρωπο κυρίαρχο της γης από έρμαιο της τότε θα πρέπει να μεταφερθούμε κατ’ ευθείαν στη πρώτη βιομηχανική επανάσταση για να δούμε μια μείζονα και σημαντική οικονομική και τεχνολογική μεταβολή στην ιστορία του ανθρώπου που άλλαξε ριζικά τη ζωή του. Όπως εμφατικά τονίζει ο Ντάγκλας Νορθ (Νόμπελ 1993), αν μεταφέραμε, με μία υποθετική μηχανή χρόνου, έναν αρχαίο Έλληνα στην εποχή προ της πρώτης βιομηχανικής επανάστασης, θα μπορούσε να καταλάβει τον κόσμο με μία σχετική άνεση αφού θα παρατηρούσε ξεκάθαρες ομοιότητες. Αν όμως κάναμε το ίδιο αλλά τον μεταφέραμε αμέσως μετά τη δεύτερη βιομηχανική επανάσταση, δεν θα μπορούσε να καταλάβει που βρίσκεται. Δηλαδή ότι μεταβολές δεν γίνανε σε δύο χιλιάδες χρόνια έγιναν σε εκατό!

Αυτό σημαίνει ότι η επιτάχυνση της μεταβολής είναι τόσο μεγάλη και ακραία και ακόμη πιο ακραία στις μέρες μας, μετά την ψηφιακή επανάσταση και το άνοιγμα των παγκόσμιων αγορών που μπορεί να μας τρομάξει τόσο πολύ ώστε να επικρατήσουν εντελώς αντίστροφες με την πρόοδο ιδέες που να μας οδηγήσουν σε ένα πολύ μακρύ τέλμα. Αν αυτή η αιχμηρότατη κορύφωση της οικονομικής μεταβολής και προόδου μας τρομάζει για τα όρια της και το μέλλον της ζωής μας στον πλανήτη τότε αυτός ο ίλιγγος της κορυφής δεν πρέπει να τον αφήσουμε να εξελιχθεί σε τροχοπέδη που θα διαταράξει τη δυναμική ισορροπία μας για να μας ρίξει εν τέλει με πάταγο σε ένα ανυπολόγιστο οικονομικό αλλά και κοινωνικό ναδίρ. Με γνώση λοιπόν και σύνεση πρέπει να διαφυλάξουμε σαν κόρη οφθαλμού τους θεσμούς αυτούς που μας απογείωσαν τα τελευταία χρόνια και να κλείσουμε τα αυτιά μας στις σειρήνες της αντίδρασης και της οπισθοδρόμησης που θέλουν να μας προσγειώσουν απότομα στα χαμηλά επίπεδα μιας νέας ιδιόμορφης στασιμότητας. Αυτοί οι θεσμοί είναι τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, η ανεμπόδιστη επιχειρηματική δράση με σκοπό το κέρδος, η ελεύθερη και απρόσκοπτη λειτουργία των αγορών με διεύρυνση και εμβάθυνση της παγκοσμιοποίησης τους και η παγκόσμια συνεργασία μέσα από ένα πολύμορφο και πλουραλιστικό περίγραμμα δημοκρατικών κρατών και διεθνών οργανισμών.

Σήμερα ένα από τα κορυφαία οικολογικά προβλήματα του πλανήτη είναι η εκπομπή ρύπων από την παραγωγή και την κατανάλωση ενέργειας. Η εισαγωγή της πράσινης τεχνολογίας είναι η πιο ιδεατή απάντηση σ’ αυτό το μείζον πρόβλημα που τίθεται κατά τη διαδικασία οικονομικής μεγέθυνσης. Όμως ο τρόπος που θα χτίσουμε την πράσινη τεχνολογία χρήζει ιδιαίτερης προσοχής για να μην οδηγήσουμε το οικονομικό σύστημα εκμετάλλευσης των πόρων σε μία ανορθολογική και αναποτελεσματική διάταξη που μόνο κινδύνους εγκυμονεί για τη συνέχιση της προόδου. Εξ άλλου σκοπός μας δεν είναι η ανάσχεση της προόδου αλλά η ελαχιστοποίηση των παράπλευρων ζημιών της εκμετάλλευσης των πόρων και η διατήρηση αν όχι η βελτίωση του περιβάλλοντος εντός του οποίου εξελίσσεται η οικονομική μεγέθυνση.

Μία σημαντική συμβολή της φιλελεύθερης παράδοσης της αγοράς είναι η θεωρία και η πολιτική της εφαρμογής των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων, εμπνευστής και θεμελιωτής της οποίας είναι ο Ronald Coase (Νόμπελ 1991). Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, οι κοινόχρηστοι χώροι είναι πιο ευάλωτοι στη μόλυνση και τη διάβρωση από τις οικονομικές δράσεις που αναλαμβάνει ο άνθρωπος. Ο λόγος είναι προφανής διότι κανείς δεν έχει κίνητρο να τους περιφρουρήσει (άτομα) και κανένα είδος συλλογικής δράσης (κράτος) δεν μπορεί να το πετύχει διότι είναι απαγορευτικά πολυδάπανο ή απογοητευτικά αναποτελεσματικό. Η κατανομή περιουσιακών δικαιωμάτων στον αέρα, φάνταζε η πιο τρελή ιδέα όταν ακούστηκε για πρώτη φορά πριν τριάντα χρόνια. Όσοι την άκουσαν τότε έλεγαν περιγελαστικά ότι οι νεοφιλελεύθεροι τρελάθηκαν τόσο πολύ που θέλουν να ιδιωτικοποιήσουν τον αέρα. Σήμερα όμως υπάρχει αγορά ρύπων που μετράται σε εκατομμύρια δικαιωμάτων τα οποία ανταλλάσσονται, πωλούνται και αγοράζονται. Η διεύρυνση αυτών των αγορών και των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων ρύπων σε παγκόσμιο επίπεδο κατ’ αρχήν θα ελαχιστοποιήσει τη βλάβη και κατά δεύτερον θα ανοίξει το δρόμο στις ρυπογόνους βιομηχανίες και οργανωμένες επιχειρηματικές δραστηριότητες να καινοτομήσουν εις βάρος των ακριβών ρύπων και υπέρ της φθηνής πράσινης τεχνολογίας.

Η πράσινη τεχνολογία στο μέλλον θα κατακλύσει τις αγορές με φθηνά και καλά ποιοτικά προϊόντα που θα αντιστρατεύονται με επιτυχία και μάλιστα με την άνεση της υπεροχής τα βλαβερά. Σε έναν κόσμο ελεύθερων συναλλαγών που θα κυριαρχείται από την ατομική ευθύνη και την ιδιωτική πρωτοβουλία, τα ρυπογόνα αγαθά και οι παραγωγικές τους εκμεταλλεύσεις θα αποβάλλονται και θα αποσύρονται με τόσο γρήγορο ρυθμό που δεν θα χρειάζεται καμία επιδότηση ή ιδιαίτερη προίκα από το κράτος. Μπορεί αυτό σήμερα να φαντάζει απίθανο και όλοι να στρέφονται στη βεβαιότητα των κρατικών επιδοτήσεων για την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αλλά η αγορά είναι δυνατόν να ανατρέψει καταλυτικά αυτό το σκηνικό. Όπως από την πρώτη μέχρι και την δεύτερη βιομηχανική επανάσταση, συντελέστηκε αυτό το θαύμα προόδου, χωρίς την παραμικρή κρατική ανάμιξη έτσι και τώρα η πραγματική φιλελεύθερη οικολογική επανάσταση θα συντελεστεί από τον κόσμο των αγορών. Οι αγορές θα διορθώσουν τις λανθασμένες κρατικές επιδοτήσεις και θα κατευθύνουν την καινοτομία εκεί που υπάρχει κέρδος! Δηλαδή εκεί που η προσφορά της πράσινης τεχνολογίας είναι ταυτόχρονα και οικονομική ως προς το κόστος αλλά και αποδοτική ως προς το ενεργειακό αποτέλεσμα. Μόνον τότε η προσφορά θα δελεάσει την ζήτηση να εκδηλωθεί και να την συναντήσει για να στηθεί ένα ταγκό σε έναν ξέφρενο ρυθμό της οικολογίας με την οικονομική μεγέθυνση.

[το παρόν δημοσιεύτηκε και στην εφημερίδα ΚΕΡΔΟΣ http://www.kerdos.gr στις 28-12-2008, panos@evangelopoulos.gr]

H ...δική μας αντίληψη για την ανάπτυξη.

[του κ. Τζεφέρη Πέτρου]

«Kι όχι αυταπάτες, προπαντός..» έγραφε ένας μεγάλος ποιητής που έφυγε σχετικά πρόσφατα (Μ. Αναγνωστάκης). Ας πούμε λοιπόν δύο λόγια απλά, σταράτα. Σαν αυτά που συζητιούνται καθημερινά μεταξύ των πολιτών όχι στα διεθνή συνέδρια αλλά στην απλή, καθημερινή πρακτική: κανείς δεν θέλει την ανάπτυξη στο σπίτι του, στην «αυλή» του! Η καλύτερα όλοι την θέλουν αποφλοιωμένη, διαχωρισμένη από το κόστος της, το οποίο θα υποβαθμίσει, θα ρυπάνει την «αυλή» τους (σύνδρομο NIMBY).

Ομως η ανάπτυξη έχει περιβαλλοντικό κόστος. Η κατεξοχήν «αειφορία» είναι μια ουτοπία.
Ο μόνος τρόπος για να οδεύσουμε στην βιώσιμη κοινωνία είναι η βιώσιμη ανάπτυξη, η ανάπτυξη που είναι συμβατή με τη ζωή μας και των επόμενων γενεών.

Ποιά ανάπτυξη είναι βιώσιμη όμως; Ο πρωτογενής τομέας και η μεταποίηση μπορούν να είναι βιώσιμοι τομείς; H θα πρέπει να περιοριστούμε στην ανάπτυξη «παροχής υπηρεσιών» και «ενοικιαζομένων δωματίων» και τελικά στην μη ανάπτυξη, το «αειφόρο τίποτε» που ούτε βιώσιμο είναι ούτε παραδίνεται στις επόμενες γενεές; Διότι άλλο είναι να κομπάζεις οικολογικά, με ένα διαρκές «όχι» στα χείλη και άλλο να κάνεις πράξη την περιβαλλοντική σου ευαισθησία με τρόπο που δεν αντιστρατεύεται αλλά αντιθέτως ενισχύει την ανάπτυξη...

Απαντούμε με ηχηρό «όχι» στις ανθρακικές θερμοηλεκτρικές μονάδες (του λιγνίτη, του λιθάνθρακα κλπ), «όχι» στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που είναι εισαγόμενα και δεν είναι πλέον φτηνά, «όχι» στην γεωθερμία επειδή «μας μυρίζει θειάφι», «όχι» στις ανεμογεννήτριες που «ξυρίζουν τις δασικές κορυφογραμμές» και οσονούπω «όχι» στα φωτοβολταϊκά συστήματα (θα το ακούσετε σύντομα και θα με θυμηθείτε όταν αρχίσουν να εγκαθίστανται συστηματικά πχ. στα νησιά μας επιβαρύνοντας την αισθητική του τοπίου και όχι μόνο…).

Λέμε με μεγάλη ευκολία «όχι» στα ΧΥΤΑ και την μεταλλευτική ανάπτυξη, τα μαρμαράδικα και τα λατομεία αδρανών, ξεχνώντας την αναγκαιότητα της ύπαρξής τους αλλά και το γεγονός ότι ο ορυκτός πλούτος αποτελεί εθνικό κεφάλαιο όπως ο φυσικός πλούτος δηλ. τα δάση και οι καθαρές ακρογιαλιές. Η πιο σωστά, λέμε «όχι εδώ, στον τόπο μας», ας πάνε κάπου αλλού, παραδίπλα, έξω από την αυλή μας. Με τον άμεσο και μονοδιάστατο αυτό τρόπο, «λύνουμε» το χωροταξικό της χώρας, και παράλληλα θεωρούμε ότι συμβάλλουμε στο θεάρεστο έργο προστασίας του περιβάλλοντος. Μόνο, που κανείς δεν τα θέλει όλα αυτά στην αυλή του...

Eντούτοις, δεν λέμε παράλληλα «όχι» στις 2-3 τηλεοράσεις, υπολογιστές και κλιματιστικά στο σπίτι μας, στα μη υβριδικά μοδάτα SUV για τις μετακινήσεις μας, στην οικοδομική δραστηριότητα και μάλιστα κατασκευών ενεργοβόρων και απόλυτα ασύμβατων με το περιβάλλον που εγκαθίστανται. Μας αρέσει να καταναλώνουμε και να σπαταλάμε ενέργεια, χωρίς να σκεφτόμαστε το πόσο «κοστίζει» σε μας και τις επόμενες γενεές. Θέλουμε τον πολιτισμό των «μέσων» και της «αφθονίας» αρκεί να μην χρειαστεί να θυσιάσουμε τίποτε από τα κεκτημένα. Καμαρώνουμε για την Ακρόπολη και το Καλλιμάρμαρο Στάδιο, ως πολιτιστική ταυτότητα, χωρίς να προβληματιζόμαστε και πολύ από πού προήλθε το πεντελικό μάρμαρο και πόσο ανορθολογικά για το περιβάλλον εξορύχθηκε κάποτε.

Ο πολιτισμός όμως δεν προέρχεται από παρθενογένεση. Διαμορφώνεται μέσα από διαρκές εξελικτικό γίγνεσθαι και δεν είναι μια ιδεατή αναγεννησιακή εικόνα σαν της «Αρκαδίες» που υπάρχουν στην πραγματικότητα μόνο στην βουκολική ποίηση του Βιργιλίου, και στους πίνακες του Τζιορτζιόνε, του Τισιανού και του Πουσσέν!

Ομοίως και η ενέργεια, το ηλεκτρικό ρεύμα, δεν παράγεται «in the socket». Παράγεται σε εργοστάσια που «ρυπαίνουν» καθένα με τον τρόπο του είτε είναι θερμοηλεκτρικά, είτε πυρηνικά, είτε ηπιότερων μορφών. Και μάλιστα που η ρύπανσή τους σήμερα είναι παγκόσμιου χαρακτήρα, μεταφέρεται και διαπιστώνεται παντού, είτε αυτή παράγεται εδώ είτε στην …Κίνα.

Και η απόφαση που παίρνουμε ως υπεύθυνοι πολίτες δεν μπορεί να είναι ένα μονολεκτικό και μονόπλευρα τεκμηριωμένο «όχι σε όλα». Διότι αυτό θα σήμαινε αυτόματα και όχι στο καταναλωτικό μας πρότυπο, το οποίο δεν τολμούμε ούτε στιγμή να αρνηθούμε: όχι στο νερό, το ρεύμα, τον τρόπο ζωής μας, τον πολιτισμό μας.

Η απόφαση των τοπικών κοινωνιών κάθε φορά πρέπει να συνοδεύεται από ανάλυση κόστους/ωφέλους και μάλιστα σε βάθος χρόνου σε συνάρτηση με τους δείκτες αειφορικότητας. Αφού οι απλοί πολίτες συμμετέχουν πλέον στη λήψη των αποφάσεων, πρέπει να γνωρίζουν, να ενημερώνονται πολύπλευρα και αμερόληπτα. Επιπλέον, πρέπει να αντιληφθούν ότι το ατομικό τους συμφέρον, ή έστω το συμφέρον της τοπικής κοινωνίας τους, έχει ξεφύγει πλέον από τα στενά γεωγραφικά όρια της επαρχίας τους και τείνει να μεγαλώσει, να παγκοσμιοποιηθεί.

Εξάλλου, η εποχή που λέγαμε άκριτα «ναι σε όλα», έχει πάλι περάσει ανεπιστρεπτί. Το να λέμε π.χ. «ναι» στο λιγνίτη, το χρυσό, το πετρέλαιο, την αλουμίνα κλπ. επειδή τυχαίνει να τα έχουμε στο υπέδαφός μας ή επειδή οι τιμές τους εκτινάσσονται στα διεθνή χρηματιστήρια, δεν συνάδει πάντοτε με την σημερινή αντίληψη της ανάπτυξης. Κι αυτό είτε γιατί περιορίζει την συμμετοχική βαρύνουσα άποψη (και ευθύνη) των τοπικών κοινωνιών είτε γιατί το εθνικό συμφέρον πρέπει να υποταχθεί στο συμφέρον ευρύτερων παγκόσμιων συνασπισμών και καταστάσεων (πχ. αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής). Η δανεισμένη από τις βιολογικές επιστήμες άποψη του «ό,τι μπορεί να γίνει, πρέπει και να γίνει» είναι ακραία, ενίοτε επικίνδυνη και καθόλου δημοκρατική, ανεξάρτητα αν άλλοι λαοί δεν ακολουθούν την ίδια πολιτική.

Συνεπώς, το «ναι» στο λιγνίτη και στο λιθάνθρακα, (πρέπει να) σημαίνει «ναι» και στην εφαρμογή μεθόδου δέσμευσης και αποθήκευσης του εκλυομένου διοξειδίου του άνθρακα. Η εφαρμογή της μεθόδου που ακόμη δεν έχει καταστεί τεχνολογικά ώριμη, ασφαλής και οικονομικά βιώσιμη, έστω και σε επίπεδο «capture-ready», θα οδηγήσει σε σημαντική επίσης επιβάρυνση του κόστους της ηλεκτρικής κιλοβατώρας, τουλάχιστον με τα σημερινά δεδομένα. Διαφορετικά θα πρέπει να αγοράζουμε δικαιώματα ρύπων στα πλαίσια του ΕΣΚΔΕ ή να εφαρμόζουμε κάποια άλλη πολιτική στα πλαίσια του ΜΚΑ (Μηχανισμού Καθαρής Ανάπτυξης) ώστε να ανταποκριθούμε στις δεσμεύσεις του πρωτοκόλλου του Κιότο.

Από την άλλη, όχι στο λιγνίτη και στο λιθάνθρακα, σημαίνει ότι πρέπει να δεχτούμε μια γενναία αύξηση στην τιμή του ρεύματος διότι οι εναλλακτικές μορφές ενέργειας κοστίζουν παραπάνω. Η να πούμε «ναι» στην πυρηνική ενέργεια με όλα τα «συμπαρομαρτούντα».

Εξάλου για τις ΑΠΕ που χρησιμοποιούνται ως άλλοθι ή «πασπαρτού» για κάθε «όχι» που εκστομίζεται, πρέπει να επισημανθεί ότι απαιτούν για την διασύνδεση και συνεισφορά τους ένα καλά εγκατεστημένο δίκτυο παροχής ηλεκτρισμού που να περιλαμβάνει και συστήματα αποθήκευσης ενέργειας. Μπορούμε να εκμεταλλευτούμε την ευελιξία τους και να περιορίσουμε τις άλλες πιο ρυπογόνες μορφές, δεν μπορούμε όμως να χτίσουμε δίκτυο παροχής, μόνο με αυτές, λόγω των αντικειμενικών δυσκολιών που δεν επιτρέπουν την πλήρη εναρμόνιση της προσφοράς ενέργειας (από ΑΠΕ) και ζήτησης της ενέργειας. Για παράδειγμα, κατά την θερινή αιχμή λόγω καύσωνα, η αιολική παραγωγή είναι σχεδόν μηδενική ακριβώς επειδή ο καύσων συμπίπτει με την άπνοια. Γι’ αυτό άλλωστε και η ΕΕ θέτει ποσοστά συμμετοχής των ΑΠΕ στο ενεργειακό μίγμα. Άλλο όμως είναι το δικό μας 6.9% (κυρίως από τα υδροηλεκτρικά) και άλλο το 39,8% της Σουηδίας ή έστω το 20,5% της Πορτογαλίας. Ο νοών, νοείτω!

Οποια κι αν είναι η απόφαση για το ενεργειακό μας μέλλον, το σίγουρο είναι ότι δεν μπορεί να είναι μονολεκτική και συγκυριακή, αλλά αποτέλεσμα συλλογικής διαβούλευσης και πολυκριτηρίου προγραμματισμού με γνώμονα τις αρχές τις βιώσιμης ανάπτυξης.

Δεν υπάρχει σήμερα άσπρο και μαύρο. Το να λέμε «όχι σε όλα», ακόμη και στο «ρέψιμο της αγελάδας» επειδή συμβάλλει έστω και ελάχιστα στην υπερθέρμανση, είναι υποκριτικό και καθόλου αποτελεσματικό. Το ίδιο υποκριτική φαντάζει σε πολλούς αναλυτές και η διαρκής μας ενασχόληση με την ενεργειακή βιομηχανία και τους «ρύπους» που εκπέμπει ή τα δικαιώματα ρύπων που τυχόν (υποχρεούται να) αγοράζει ενώ παράλληλα ξεχνάμε ότι ο μεγάλος (συν)υπεύθυνος για το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι οι παγκόσμιες μεταφορές, δηλαδή κυρίως τα αυτοκίνητα και τα αεροπλάνα, που καταναλίσκουν αποκλειστικά προϊόντα πετρελαίου.

Δυστυχώς δεν είδαμε ένα τέτοιο συλλαλητήριο για τον περιορισμό στη χρήση ΙΧ αυτοκινήτων, στη χρήση λιγότερο ρυπογόνων καυσίμων, με παράλληλη στροφή στις μαζικές μεταφορές. Ούτε κάτι αντίστοιχο για τον περιορισμό των αεροπορικών μεταφορών, που φέρουν τεράστια ευθύνη για τη ρύπανση της ατμόσφαιρας και την υπερθέρμανση. Αντίθετα, τα αεροπλάνα ούτε καν αναφέρονται ως μείζων ρυπαντής, ενώ αντίθετα ευνοούνται σκανδαλωδώς με την φορολογική απαλλαγή της βενζίνης που χρησιμοποιούν.

Δεν είδαμε επίσης, ένα συλλαλητήριο για την πρώτη προτεραιότητα στον ενεργειακό τομέα δηλ. την εξοικονόμηση ενέργειας, τον περιορισμό της ενέργειας που σπαταλάται, ένθεν και εκείθεν χωρίς αιδώ. Ένα συλλαλητήριο, ύμνο για την ενέργεια που δεν παράγεται, η οποία είναι a priori η πλέον επιθυμητή από οποιαδήποτε άλλη μορφή ανανεώσιμη η μη! Που αποτελεί σε τελευταία ανάλυση, την μόνη ρεαλιστική, αξιόπιστη και οικονομικά εφικτή λύση του ενεργειακού προβλήματος σε βάθος χρόνου.

Δυστυχώς όμως αυτή η ενέργεια δεν έχει επικοινωνιακό χαρακτήρα, δεν πουλάει στην τηλεόραση, ούτε επιδοτείται! Ξέρετε, η ενέργεια έχει ένα «μειονέκτημα» δεν είναι ορατή, γι’ αυτό άλλωστε και σπαταλάται εύκολα και ασύδοτα. Κατά τον ίδιο τρόπο δεν είναι ορατή και η ενέργεια που εξοικονομείται. Ετσι, οι τηλεοπτικές Κασσάνδρες προτιμούν να προβάλλουν την εικόνα ενός φωτοβολταϊκού στην ταράτσα, από το θεάρεστο πραγματικά έργο της εξοικονόμησης της ενέργειας. Το ίδιο κάνουμε κι εμείς! Αγνοούμε την εξοικονόμηση κυρίως επειδή θίγει το καταναλωτικό μας πρότυπο. Κατά τα άλλα, επικοινωνιακά, αποτελεί την πρώτη μας προτεραιότητα…

Καλύτερος πολίτης δεν είναι απλώς ο ενεργός πολίτης, είναι ο υπεύθυνα ενημερωμένος πολίτης που ενεργεί. Που είναι αυστηρός πρωτίστως με τον εαυτό του, διαφορετικά η μονόπλευρη απαίτηση της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης από τις επιχειρήσεις αλλά και την πολιτεία, καταλήγει ένα κενό, επικοινωνιακό τρικ, χωρίς αποτέλεσμα. Κι αυτό δεν αφορά μόνο τον πρωτογενή τομέα αλλά και τους άλλους τομείς και φυσικά και τον τομέα του τουρισμού. Υπάρχει, βέβαια, ένα είδος φυσικού ολιγοπωλίου σε ό,τι αφορά τον ήλιο, τη θάλασσα και τα νησιά μας, το οποίο, όμως, δεν θα υπάρχει για πάντα όσο εμείς φροντίζουμε να τα μολύνουμε επιχειρώντας τουριστικά, αλλά με λάθη και παραλείψεις σε μια εξαιρετικά ανταγωνιστική αγορά.

Η βιώσιμη ανάπτυξη είναι ανάγκη, είναι κουλτούρα, είναι πολιτισμός και όχι lifestyle… Ο βιο-πολιτισμός είναι ο μόνος δρόμος που μπορεί να επιβιώσει στο μέλλον. Και μαζί με αυτόν κι εμείς! Μόνη μας ελπίδα, η περιβαλλοντική εκπαίδευση που ίσως εξασφαλίσει στις επόμενες γενιές την πολυπόθητη περιβαλλοντική συνείδηση. Πριν είναι αργά!

Ενα ακόμη "όχι": σε τί όμως;

[Δρ. Τζεφέρης Πέτρος]

Περιβάλλον ή Ανάπτυξη; Θεωρία και …πραγματικότητα

«Οχι αυταπάτες, προπαντός..» έγραφε ένας μεγάλος ποιητής που έφυγε πρόσφατα (Μ. Αναγνωστάκης). Ας πούμε λοιπόν δύο λόγια απλά, σταράτα. Σαν αυτά που συζητιούνται καθημερινά μεταξύ των πολιτών ή συναδέλφων όχι στα διεθνή συνέδρια αλλά στην απλή, καθημερινή πρακτική: κανείς δεν θέλει την ανάπτυξη στο σπίτι του, στην «αυλή» του! Η καλύτερα όλοι την θέλουν αποφλοιωμένη, διαχωρισμένη από το κόστος της, το οποίο θα υποβαθμίσει, θα ρυπάνει την «αυλή» τους (σύνδρομο NIMBY).

Στατιστικά ελάχιστοι πολίτες γνωρίζουν τις αιτίες και τις απαιτούμενες δράσεις που αφορούν τα μεγάλα παγκόσμια περιβαλλοντικά προβλήματα. Ελάχιστοι λοιπόν (αλλά ευτυχώς διαρκώς πληθυνόμενοι) ασχολούνται σήμερα με τον αν «ζημιώνουμε το περιβάλλον αγοράζοντας πχ. αυτοκίνητο, ψυγείο ή κλιματιστικό» ή αν «αυτό είναι CFC’s free ή όχι» ή ακόμα με το γεγονός ότι αν συνεχίσουμε να καίμε με τον ίδιο ρυθμό υδρογονάνθρακες και ορυκτούς άνθρακες (εμείς τους λιγνίτες) για να παράγουμε ενέργεια και ηλεκτρικό ρεύμα, ο πλανήτης μας σύντομα θα μετασχηματιστεί όχι απλώς σε θερμοκήπιο αλλά σε μια ...χύτρα ταχύτητας που θα σφυρίζει ζητώντας βοήθεια! Ποιός νοιάζεται όμως, αλλά και ποιός μπορεί να παρέμβει αποτελεσματικά όταν οι παραπάνω μορφές ενέργειας και χρήσεις έχουν καταξιωθεί ως απαραίτητα στοιχεία για τα πρότυπα της καταναλωτικής διαβίωσής μας;
Από την άλλη πλευρά, το «αειφόρο τίποτε» δεν τρώγεται και μάλιστα σε μια εποχή όπου η ανεργία αποτελεί το μεγαλύτερο πρόβλημα ούτε διασφαλίζει απόλυτα τη δυνατότητα ανάπτυξης για τις επόμενες γενιές..

Ετσι φτάνουμε στο γενικότερο δίλημμα, ή καλύτερα το ψευτοδίλημμα: «Περιβάλλον ή Ανάπτυξη;» ή πράγμα το ίδιο «Ασπρο ή Mαύρο;» το οποίο νομίζουμε ότι μπορεί να απαντηθεί με ένα μονοσήμαντο λογικό τρόπο ως ακολούθως: «Ναι στην Aνάπτυξη και ναι στο Περιβάλλον». Αλλωστε, είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι Περιβάλλον και Ανάπτυξη μπορούν (και πρέπει) να συνυπάρξουν αρμονικά. Και οι δύο «πυλώνες» της αειφόρου ανάπτυξης μαζί είναι σήμερα πια συνειδητοποιημένο, ότι εξυπηρετούν τις ανάγκες του τρίτου πυλώνα, της κοινωνίας. Η χωρίς όρους επιθετική ανάπτυξη υπερβαίνει τη φέρουσα ικανότητα της φύσης, εξαντλώντας τους φυσικούς πόρους και υποβαθμίζοντας τα περιβαλλοντικά συστήματα με εξαιρετικά αρνητικές επιπτώσεις στις οικονομικές δραστηριότητες και στην κοινωνική συνοχή. Το περιβάλλον στηρίζει λοιπόν την οικονομική δραστηριότητα, αλλά δίνει και ζωή στην κοινωνία, δημιουργώντας τις απαραίτητες προϋποθέσεις για ευημερία. Το σύστημα ισορροπεί, με την προϋπόθεση ότι και οι τρεις συντελεστές/πυλώνες συνυπάρχουν και συνεργάζονται αρμονικά. Πράγμα που συμβαίνει μόνον όταν η οικονομία είναι ελεγχόμενη και απόλυτα συμβατή με τη φέρουσα ικανότητα του περιβάλλοντος.

Το περιβάλλον είναι ασφαλώς κοινωνικό, ταυτόχρονα όμως είναι και οικονομικό αγαθό, αφού αποτελεί πλουτοπαραγωγική πηγή και την εν δυνάμει προϋπόθεση για οικονομική ανάπτυξη. Η αντίληψη ότι η οικονομία μπορεί από μόνη της να λύσει όλα τα προβλήματα, ακόμη και τα οικολογικά και να φέρει ευημερία είναι απόλυτα εσφαλμένη. Όπως κι η αντίθετη μ’ αυτήν, ότι δηλαδή δεν υπάρχει ανάπτυξη συμβατή με το περιβάλλον.

Δυστυχώς η πραγματικότητα απέχει σημαντικά από τη θεωρία και αποδεικνύεται «σκληρό καρύδι» που δεν επιτρέπει προόδους και χαμόγελα.

Διότι, αλλο είναι να «κομπάζεις» για το καθαρό περιβάλλον πρεσβεύοντας το «αειφόρο τίποτε» και άλλο να το κάνεις πράξη με τρόπο που δεν αντιστρατεύεται αλλά αντιθέτως ενισχύει την βιομηχανική ανάπτυξη...Η ίδια η αμερικανική πολιτεία που σημειωτέον ποτέ δεν ευθυγραμμίστηκε με το Πρωτόκολλο Kιότο, στον νέο ενεργειακό νόμο που εγκρίθηκε το καλοκαίρι του 2005 από το Κογκρέσο, μοίρασε το μεγαλύτερο ποσοστό του πακέτου στις βιομηχανίες πετρελαίου, αερίου και άνθρακα με σκοπό την αύξηση της εγχώριας παραγωγής και την μείωση της εξάρτησης από τις εισαγωγές πετρελαίου (60% σήμερα) και όχι στα προγράμματα των ΑΠΕ. Παράλληλα, ο νέος νόμος αναγνωρίζει την πυρηνική ενέργεια ως «καθαρή» και υπερψηφίζει δέσμη κινήτρων για την κατασκευή νέων πυρηνικών αντιδραστήρων για πρώτη φορά από το 1979 (Θρι Μάιλ Αιλαντ) και το 1986 (Τσερνόμπιλ).

Η Ευρώπη, από τη μια καταρτίζει τον «Ευρωπαϊκό Χάρτη για την Αειφόρο Ανάπτυξη» και προωθεί το πακέτο "Μπαρόζο" αλλά και τους στόχους του πρωτοκόλλου του Κυότο και από την άλλη ...αγκομαχεί (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων) να εφαρμόσει στοιχειώδη διαχείριση σε πρωτογενή επίπεδα περιβαλλοντικής πολιτικής, όπως τα λύματα, η ατμοσφαιρική ρύπανση, οι βιότοποι, τα λατομεία...

Στην Ευρωπαϊκή ένωση του σήμερα η εξάρτηση από το πετρέλαιο ξεπερνά σταθερά το 40% ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις (Γερμανία και κυρίως Γαλλία) το ενεργειακό «πάζλ» συμπληρώνει η «ανεπιθύμητη» πυρηνική ενέργεια..
Στη χώρα μας η εξάρτηση από το πετρέλαιο είναι ακόμη μεγαλύτερη, ενώ την κατάσταση «σώζει» η αξιοποίηση του εγχώριου λιγνίτη στην ηλεκτροπαραγωγή που κρίνεται απαραίτητη για λόγους εθνικής οικονομίας και ασφάλειας εφοδιασμού. Ας σημειωθεί εδώ, ότι απαραίτητη προϋπόθεση της αειφόρου ανάπτυξης, είναι να αντιμετωπιστεί η ενεργειακή κρίση με την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και την χρήση ήπιων μορφών ενέργειας (ηλιακή, αιολική, βιομάζα κλπ) που είναι ανεξάντλητες, οικονομικές και φιλικές στο περιβάλλον. Και μάλιστα , υποτίθεται, με την συνεργασία των λαών σε όλα τα επίπεδα, ώστε καθένας να μπορεί να εκμεταλλευτεί τους δικούς του φυσικούς πόρους, με βάση τη δικής του περιβαλλοντική πολιτική χωρίς αυτή η εκμετάλλευση να αποβαίνει σε βάρους του δικού του περιβάλλοντος, εκείνου των γειτονικών κρατών, αλλά προπάντων σε βάρος των επερχομένων γενεών.

Κατά τα άλλα, ζούμε την εποχή του «υδρογόνου», των “φουτουριστικών” υπεραισιόδοξων δηλώσων του τύπου “οι ενεργειακές αγορές θα υποστούν σεισμική μετατόπιση» (Κρίστοφερ Φλάβιν, πρόεδρος της WorldWatch Institute) αλλά και των περιβαλλοντικών φιεστών για την «Παγκόσμια Ημέρα του Περιβάλλοντος» κάθε 5 Ιουνίου….

Φαίνεται ότι η αυτογνωσία του σύγχρονου ανθρώπου θα χρειαστεί να διατρέξει πολύ δρόμο ακόμη, ανάμεσα στις γκρίζες αποχρώσεις που συνθέτουν την απόσταση μεταξύ άσπρου και μαύρου, πριν καταστεί ικανή να σεβαστεί κάθε παρακλάδι της ανθρώπινης ζωής και της φύσης. Πριν καταφέρει να τοποθετεί στη σωστή τους θέση ψευτοδιλήματα του τύπου «Περιβάλλον ή Ανάπτυξη», πριν ισορροπήσει στο σημείο «Βιώσιμη ανάπτυξη», πριν καταστήσει την ισορροπία του σημείου ευσταθή.
(Υπάρχουν φυσικά και ορισμένες λαμπερές εξαιρέσεις σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης κυρίως που "επιβεβαιώνουν τον κανόνα" οτι το περιβάλλον ειναι μεν οικονομικό αλλα εν ανεπαρκεία αγαθό: το Ρόττερνταμ της Ολλανδίας, το Μάλμοε της Σουηδίας, το Βόκσο (VAXJO) επίσης της Σουηδίας και αρκετά άλλα στα οποία θα αναφερθούμε σε ξεχωριστές θέσεις μια και είναι παραδείγματα προς μίμηση...)

[Πέτρος Τζεφέρης]