Παλαιότερα (προ του 1700) τα λατομεία φαίνεται να τα εκμεταλλευόντουσαν από κοινού οι διάφορες οικογένειες αργότερα όμως οι Νυκλιάνοι και οι Μεγαλογεννήτες διεκδίκησαν δυναμικά το δικαίωμα εξόρυξης και είχαν οριοθετήσει «τα πετροκοπεία» (λατόμες) της κάθεγενιάς χαράζοντας σταυρούς και άλλα χαρακτηριστικά σύμβολα (στέμμα κ.τ..λ.) . Παραβίαση αυτού του όρου ήταν λόγος κήρυξης πολέμου και έναρξης βεντέτας.
Η εξόρυξη γινότανε με πρωτόγονες τεχνικές λόγω απουσίας μέσων παραγωγής, μεταφοράς και εξειδικευμένων ατόμων. Αυτός που επέλεγε (έκανε πετρολόϊσμα) και εξόρυσε τις πέτρες λεγότανε πετρολόος. Αυτός που τις κατεργαζότανε, πετροπελεκητής και πετροφάος.
Ήταν αυτοί που τα χαλίκια και οι βράχοι του τόπου, τους είχαν διδάξει την τέχνη της φύσης να δουλεύει την πέτρα. Για να κοπούν οι όγκοι των μαρμάρων (τάκοι) ακολούθησαν την εξής τακτική. Πριν μεταφερθούν στα «κλειστά» ή «ανοιχτά» εργαστήρια οι τάκοι λαξεύονται με πελεκανιές και μετά ισιώνονται πρώτα με τα χοντρά και μετά με τα ψιλά δόντια της χτενιάς (τύπος σφυριού με πεπλατυσμένα δόντια).
Αν οι τάκοι ήταν από πυρόλιθο τότε τους έτριβαν με πουριά. Μετά την πρώτη επεξεργασία οι τάκοι βάρους μέχρι 300 κιλών μεταφέρονταν από τουςπιο δυνατούς με «στήθιασμα» δηλ. μέχρι το ύψος του στήθους. Αρκετοί ήταν οι εξασκημένοι «στο αναχέρεισμα» των πετρωμάτων. Αρκετοί απ' αυτούς τις σήκωναν και στις πλάτες. Έτσι ανασήκωναν λίγο την ογκώδη πέτρα, έβαζαν από κάτω της «το κατρανακύλι» και αυτό λόγω της κυλινδρικής γεωμετρικής του φόρμας μετακινούσε την πέτρα.
Συχνά για τη μεταφορά των τάκων χρησιμοποιούσαν ζώα εργασίας (μουλάρια, γαϊδούρια), κατόπιν μεταφέρονταν και φορτώνονταν στα καΐκια και ύστερα με τη συνοδεία πετρολόων στον τόπο προορισμού τους. Για κοντινές αποστάσεις απ' το σημείο εξόρυξης (πετρολόϊσμα) μεταφέρονταν με «τα κατρανακύλια» μέχρι του σημείου πελεκανιάς όπου τα πετροπελεκούσαν με διαφόρων μεγεθών «σπύρια» με πίκους, Ήταν ή χτενιές, ζμίλα κ.α.
«Αρχές του αιώνα κάθε χοντροπελεκημένο και κουβαλημένο αγκουνάρι κόστιζε 4,5 δρχ.»
Στην λαογραφική μελέτη του Κυρ. Δ. Κάσση αναφέρεται και η τακτική που ακολουθούσαν οι πετρολόοι για να εξορύξουν πέτρες μεγάλου όγκου. Η τακτική αυτή επιβεβαιώνεται και από παρόμοια «περιγραφή της κυράς μου».
«Όγοιος ήθε να βγάλει μεγάλη πέτρα επάαινε σε Κρέμαση (=απόκρημνο μέρος που το πάνω μέρος του προεξέχει απο εκείνο που είναι ριζίμιο) και άνοιγε τρούπες ένα γύρω στη πέτρα που ήθε να βγάλει. Κάθε μέρα επάαινε κι έρριχνε αναβραστό νερό στι τρούπες μέχρι να ντήνε βράσει καλά. Απέει (μετά) την έκροε με βαϊρειά, την επιχερίζοτα με λοστούς και παραμίνες και την έρριχνε κάτου. Τα "αγκουνάϊρια" τα πελεκούσαν στον τόπο λατόμησης και τα κουβαλούσαν μετά. Αν ήταν πολύ μεγάλα τα κουβαλούσαν «κυλίστακα»(=κυλιστά), αν ήταν μέχρι 300 κιλά τα κουβαλούσαν στην πλάτη για να μη σπάσουν».
Στη λαϊκή τους ποίηση (μοιρολόγια) οι Μανιάτες εξυμνούν τους πετροπελεκητές, πετροφάους και άλλους μύστες της πέτρας και το χάρισμα τους είχε ταυτιστεί με την δύναμη και την ανδροπρέπεια. Θεοδωρακάκου-Βαρελίδου, Π. (1999). «Λιθανάγλυφα κοσμικών και ταφικών μνημείων της Μάνης περιόδου 1780/1800-1930», Διδακτορική Διατριβή, Ε.Μ.Π., σ. 368.
1) Ε. Παπαγεωργάκη «Τα εις την Μαρμαρικήν Τέχνην χρήσιμα πετρώματα της Ελλάδος», Διατριβή επί υφηγεσία Αθήνα 1966 σ.236.
2) Κυριακούλη Πέτρου Θεοδωρακάκου. «Γενική Γεωλογία»,
Αθήνα 1970 σ.222.
5) Γεωργίου Π. Βαγιακάκου., «Ανάπτυξη του Ν. Λακωνίας».Ανάτυπον εκ των «Λακωνικών Σπουδών» τομ. ΙΑ' (1992) σ.481-522. Θησαύρισμα
Αριστείου Πνευματικού εις τον Δίκαιον Β. Βαγιακάκον Αθήνα 1992 σ.
497
6) Κυριάκος Δ. Κάσσης., «Λαογραφία της Μέσα Μάνης» Α'
υλική ζωή Αθήνα 1980 σ. 119 και Παν. Στ. Κατσαφάδος., «Τα κάστρα της Μάνης»
Αθήνα 1992 σ.34, 208.
7) Γ. Α. Μαραβελέα., «Πραστείο»- Μια αγνοημένη
Μικρογραφία του Μυστρά. Αθήνα 1981.
The factor of the public awareness, social perception and "social license" that are important factors nowadays taken into consideration for the exploration and assessment of mineral resources. Nowadays a "social license" is strongly needed. Unfortunately, the syndromes Not in my back yard (NIMBY) or Not in any back yard (NIABY) are well established in our country for mining extracting sector causing more delays in permitting procedures or even can lead to the zero point of cancellation of any investment project .
To get the "social license" u have to target to the intersection of the three well known circles of Sustainable Development, you have to succeed in both sustainable and responsible mining. That means to 1) provide real values not only for yourself 2) to balance the benefits to meet the society and social environment needs and 3) ensure transparency of your works.
Moreover, you have to take seriously into account, this is not given as a gift, it happens by effective design, it needs planning and cooperation with local communities. Local communities management, happen by effective design.
Laurionite (PbCl(OH)) is a lead halide mineral that was first discovered in 1887 and named after the town Laurium. We must always keep in mind is that Lavrion minerals consist a unique part of Greek mineral heritage! And a part of scientific geological heritage of all times!, by P. Tzeferis
Particularly fine specimens of Smithsonite, Azurite, Malachite, Annabergite, Adamite, Agardite, Mixite, Spangolite, Serpierite etc., have been produced from the old mines. The area is also noted for rare species, and is the type locality for a great number of mineral species.
Although Lavrion minerals consist a world's mineralogical heritage, the best place for their exposition is the Mineralogical Museum of Lavrion (and Kamariza), Attica prefecture, Greece. Or other local thematic places suitable for this specific purpose. Places for all Greeks and the whole world to learn about their heritage and how the beautiful stones can talk and what they say. Like the Elgin Marbles of Parthenon should be returned to Greece and placed in the Acropolis museum, by P. Tzeferis
Kapellasite, Sounion Mine No. 19, Sounion Mines, Lavrion District, Attikí Prefecture, Greece. Named after Christo Kapellas (1938-2004), collector and mineral dealer of Kamariza, Lavrion, Greece.
"Rocks that can talk", students study the creation of minerals in nature, discover their natural qualities and characteristics, observe and connect them with their use in our everyday lives, Educational Programes through the Handicraft Industrial Educational Museum, www.bbem.edu.gr.
The extensive oxidation of the polymetallic ore bodies has lead to the formation of a wide range of supergene minerals - the outstanding feature of the Lavrion Mines. A comprehensive list of the minerals that have been found is available at www.Mindat.org. The Lavrion Mining District is a mecca for mineral collectors from all over the world. The mines are well known for stunning, brightly coloured specimens of supergene minerals.
Particularly fine specimens of Smithsonite, Azurite, Malachite, Annabergite, Adamite, Agardite, Mixite, Spangolite, Serpierite etc., have been produced from the mines. The area is also noted for rare species, and is the type locality for a great number of mineral species.
What we must keep always in mind is that Lavrion minerals, wherever in the world they may be found, consist a unique part of Greek mineral heritage! And a part of scientific geological heritage of all times!
However, the best places for them to be exposed are not the national mineralogical museums in other countries, nor the private collections of this kind everywhere in the world where they can be found legally or illegally.
Although Lavrion minerals consist a world's mineralogical heritage, the best place for their exposition is the (one) Mineralogical Museum of Lavrion (and kamariza), Attica prefecture, Greece. Or other local thematic places suitable for this specific purpose. Places for all Greeks and the whole world to learn about their heritage and how the beautiful stones can talk and what they say.
Like the Elgin Marbles of Parthenon should be returned to Greece and placed in the Acropolis museum.
Δέκα χρόνια ελλαδίτσαμας, 2007-2017, πάνω από 1700 θεματικές αναρτήσεις... Δέκα χρόνια προσπάθειας και αγωνίας, Δέκα χρόνια μοναξιάς, στο περιθώριο της ...άλλης Ελλάδας.
Με ποιά αφορμή ξεκίνησε η ιστοσελίδα; Mα δεν χρειάζεται αφορμή όταν η αιτία είναι διαρκώς μπροστά μας. Γιατί απλά καθημερινά “φλερτάρουμε” την ουτοπία της ζωής μας που δεν είναι πλέον βιώσιμη και δεν προβλέπεται να είναι βιώσιμη ούτε στο μέλλον για μας (ούτε για τα παιδιά μας), με τις αναπτυξιακές και περιβαλλοντικές πολιτικές που ακολουθούνται σε παγκόσμιο επίπεδο. Κι ακόμη επειδή θεωρώ ότι απαιτείται η αφύπνιση και κινητοποίηση του κόσμου κάτι που δεν μπορεί (και δεν επιτρέπεται) να γίνει από το υπηρεσιακό επίπεδο.
Τί κάνω; Προσπαθώ, όσο μου επιτρέπουν οι δυνάμεις μου, να κινητοποιήσω τους πολίτες αλλά και τις αρχές στα θέματα βιώσιμης ανάπτυξης, ορυκτού πλούτου και προστασίας του περιβάλλοντος. Ένα μέρος της προσπάθειας αυτής αποτυπώνεται εδώ, όπου περιγράφονται τα διάφορα προβλήματα που σχετίζονται με τις περιβαλλοντικές προκλήσεις του καιρού μας, φιλοξενούνται επιστημονικά άρθρα σε γενικά και ειδικότερα θέματα, δίνονται ιδέες και πρακτικές συμβουλές για το τι μπορεί ο καθένας να πράξει καθημερινά προς την κατεύθυνση του αξιοβίωτου βίου.
Η μεγαλύτερη πρόκληση του καιρού μας δεν εντοπίζεται γεωγραφικά. Είναι η «Βιωσιμότητα» (Sustainability) η οποία αποτελεί μια διαχρονική πορεία, μια συνεχή προσπάθεια του ανθρώπου να διατηρηθεί στο πεπερασμένο οικοσύστημα της Γης. Η βιωσιμότητα και η βιώσιμη ανάπτυξη αποτελούν έννοιες ανθρωποκεντρικές αλλά και περιβαλλοντοκεντρικές, και διαφέρουν απόλυτα από την «άγρια» ή απεριόριστη ανάπτυξη-μεγέθυνση, που πρεσβεύει η κλασική οικονομία. Για μένα, η βιώσιμη ανάπτυξη δεν είναι παρά η ανάπτυξη που είναι συμβατή με τη ζωή μας καθώς κι εκείνη των νεώτερων γενιών που θα έρθουν.
Η βιώσιμη ανάπτυξη αλλά και ενέργεια δεν έχουν χρώμα και ταμπέλες ούτε a priori κοινωνικά πιστοποιητικά. Δεν υπάρχει πράσινη και καφέ ανάπτυξη, ούτε a priori «καλοί» και «κακοί» ενεργειακοί πόροι. Υπάρχουν απλώς ορθολογικές ή μη, τεχνολογικά ώριμες ή μη, σύγχρονες ή ξεπερασμένες, οικο-αποδοτικές και περιβαλλοντικά ασφαλείς ή λιγότερο ασφαλείς, οικονομικά βιώσιμες ή μη, κοινωνικά υπεύθυνες ή μη, τεχνολογίες αξιοποίησης των ενεργειακών πηγών. Και βεβαίως, υπάρχουν χώρες οι οποίες τολμούν να επενδύουν σοβαρά στην οικονομία της γνώσης, στις τεχνολογικές και ερευνητικές προκλήσεις αιχμής, αλλά και χώρες οι οποίες απλά, παρακολουθούν τις εξελίξεις και υποκρίνονται διαρκώς, ψάχνοντας επίκαιρες αφορμές για ανέξοδη οικολογική αμετροέπεια.
Η φύση ψιθυρίζει παντού γύρω μας, στον τόπο μας αλλά και παντού. Σύντομα θα κληθούμε να αντιμετωπίσουμε τελείως διαφορετικές ανάγκες: η λειψυδρία, η εξαφάνιση ή καλύτερα η ασάφεια και μεταβλητότητα των εποχών με τα «μεταλλαγμένα» χιόνια του καλοκαιριού και τους άκαιρους καύσωνες, τα ανοιξιάτικα λουλούδια που ανθίζουν τον ..Νοέμβρη, τα ακραία καιρικά φαινόμενα που συνοδεύονται από φυσικές καταστροφές, η διάβρωση και η ερημοποίηση των εδαφών, η διαρκώς μειούμενη βιοποικιλότητα, δίνουν ήδη το στίγμα των αναγκών του άμεσου μέλλοντος.
Το θέμα είναι βαθιά πολιτικό, αλλά ακόμη βαθύτερα ανθρώπινο, αφού αφορά τελικά την ίδια την ύπαρξή μας στον πλανήτη η οποία διακυβεύεται για πρώτη φορά σε τέτοιο συλλογικό επίπεδο. Δυστυχώς, οι πολιτικές ηγεσίες προβληματίζονται σε ορίζοντα που σχετίζεται με τις δικές τους προσωπικές προτεραιότητες αφήνοντας τα σπουδαιότερα για τους επόμενους και πάει λέγοντας. Με αυτόν τον τρόπο μόνο δειλά βήματα μπορούν να κάνουν, παραπλανώντας ουσιαστικά την κοινωνία και κωλυσιεργώντας στη λήψη ουσιαστικών μέτρων ενώ το πρόβλημα διαρκώς οξύνεται.. Οι ακαδημαϊκοί φορείς από τη μεριά τους, πρέπει να βγούν από το λήθαργο και να εκδηλώσουν τη συμμετοχή τους αναλαμβάνοντας την υπεύθυνη θέση του μπροστάρη. Οι ίδιοι οι πολίτες πρέπει να αναλάβουμε τις ευθύνες μας μέσα από έγκυρη ενημέρωση, λογική και υπευθυνότητα, χωρίς κραυγές, υστερίες, οικολαγνεία, παντιέρες και αναίτιες μαύρες σημαίες!
Ποιός νοιάζεται; Δυστυχώς, ελάχιστοι. Οπως αποδεικνύεται καθημερινά αλλά και επισήμως (από τις συνόδους για το κλίμα) τα περιβαλλοντικά προβλήματα «επιλύονται» μέχρι σήμερα κυρίως σε «λεκτικό» επίπεδο. Εντούτοις, άποψή μου είναι ότι ήδη βρισκόμαστε σε μεταβατική περίοδο. Οι μεταβολές των αναγκών συντελούνται σταδιακά και βαθμιαία. Οι πολιτισμοί προκύπτουν από ουσιαστικές ανάγκες των πολιτών. Ο Πολιτισμός μας, αργά ή γρήγορα, θα αλλάξει. Όχι επειδή το θέλουμε εμείς , επειδή το σκεφτήκαμε κάποιοι, αλλά επειδή υπάρχει ανάγκη να γίνει. Όταν λοιπόν πρώτη μας ανάγκη θα είναι όχι να καταναλώσουμε αλλά να συσχετιστούμε, να κοινωνήσουμε με το περιβάλλον, να σεβαστούμε τη ζωή ανεξάρτητα αν είναι ανθρώπου, ζώου ή άλλου ζωντανού του πλανήτη, τότε θα μιλάμε για το τέλος του πολιτισμού αυτού, του ατομικισμού …Και την αρχή ενός άλλου, εκείνου της βιώσιμης ανάπτυξης, της βιώσιμη κοινωνίας, του βιο-πολιτισμού που θα αρχίζει και θα τελειώνει με το σεβασμό του βίου, της ζωής, όχι του ατόμου και της μπροστινής και πίσω αυλής του..
Tα πλανητικά προβλήματα, όπως είναι τα περιβαλλοντικά, απαιτούν και πλανητικές λύσεις αλλά και εναύσματα και πολιτικές που μπορούν να εξαπλωθούν επίσης πλανητικά. Αν η «θρυαλλίδα» της λύσης προκύψει μέσα από την κεντρική πολιτική σκηνή ή από τα ΜΜΕ ή από την «πράσινη επιχειρηματικότητα» ή από το «πέλαγος» των κοινοπραξιών των ιντερνετικών ΜΚΟ για το περιβάλλον και την άμεση ηλεκτρονική δημοκρατία που προτείνουν ορισμένοι, τελικά δεν έχει ιδιαίτερη σημασία. Αρκεί ο πολίτης να βγει κερδισμένος. Πάντως, η λύση φαίνεται να περνάει μέσα από το διαδίκτυο το οποίο ως το μόνο απόλυτα πλανητικό επικοινωνιακό εργαλείο που δεν χειραγωγείται (τουλάχιστον εύκολα), μπορεί να «αθροίζει» αποτελεσματικά τις προσπάθειες είτε ατομικές είτε συλλογικές, είτε «αθώες» είτε «ένοχες», σε έναν κοινό σκοπό: την αφύπνιση του κόσμου.
Στην ιστοσελίδα δίνεται βήμα σε οποιοδήποτε πολίτη ο οποίος μάλιστα προτρέπεται να αποστείλει κείμενα για οποιοδήποτε θέμα αφορά το περιβάλλον και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Αρκεί αυτά να συμβαδίζουν με τις βασικές αρχές του ιστολογίου: Λέμε ελεύθερα αλλά κόσμια την άποψή μας, ακολουθούμε τη συνείδησή μας και όχι ύποπτες οικονομικές και πολιτικές "ατζέντες". Πάντα επώνυμα, γιατί άλλο η ανωνυμία και άλλο η συστηματική κατάχρησή της...
Τι έχω καταφέρει; Δεν το ξέρω αυτό, μπορεί και τίποτε. Μπορεί η πολύφερνη "άλλη ελλάδα" να αργεί ακόμη να πάρει σάρκα και οστά, να αποκτήσει ικανοποιητική κρίσιμη μάζα.. Η ακόμη μπορεί να βρίσκεται ήδη σε μια μετα-εποχή, που η παρακμή έχει επέλθει και σε αυτήν, πριν καν αποκτήσει ουσιαστική οντότητα! Δυστυχώς, είναι πολύ κοντά η έννοια της εθελοντικής συνεισφοράς και η έννοια του "χρήσιμου ηλιθίου", που είναι καλός όσο δίνει ιδέες ή εργαλεία για την εξυπηρέτηση των άλλων. Ποιών αλλων; Αυτών που αποδέχονται ευχάριστα την όποια εθελοντική συνεισφορά αρκεί να μην προέρχεται από αυτούς, διότι αυτοί είναι διαρκώς απασχολημένοι με τα δικά τους ιδιοτελή ζητήματα. Κάπως έτσι.. Κάποτε για την κατηγορία αυτή των "χρησίμων ηλιθίων" δίνανε τουλάχιστον και κάποιο τίτλο ή εύφημη μνεία για να τους έχουν πάντοτε in handy... Θυμάστε τον στρατηγό Δεκαβάλα και την ταινία με τον αείμνηστο Βασ. Λογοθετίδη (Ένας ήρως με παντούφλες). Σήμερα, δεν υπάρχει ούτε αυτή η πολυτέλεια.. τουναντίον μάλιστα υπάρχει καχυποψία και κυνισμός που απορρίπτει τις καλές προθέσεις (θεωρώντας ότι όλες έχουν οικονομικό ή άλλο ιδιοτελές κίνητρο) και κρίνει τα πάντα και σε κάθε περίπτωση μόνο ως προς το "τελευταίον εκβάν" και μάλιστα κατά το δοκούν ("προς γαρ το τελευταίον εκβάν, έκαστον των πριν υπαρξάντων κρίνεται")... Αλλά πάλι ας είναι.. Υπάρχουν και κάποιοι που με εμπιστεύονται και δείχνουν να αντιλαμβάνονται το πλαίσιο αλλά και την αξία της εθελοντικής προσφοράς. Κι αυτό μου δίνει δύναμη...
Μια εικόνα, χίλιες λέξεις. Χίλια όνειρα ψαλιδισμένα. Μια συμβολική φωτογραφία από ένα παγκόσμιο συνέδριο που έγινε πριν λίγες μέρες στο Λονδίνο. Τέσσερις (4) νέοι επιστήμονες εκπροσωπούν τέσσερις (4) χώρες σε συνέδριο της ειδικότητάς τους. Όμως ενώ όλοι είναι Έλληνες μόνον ο ένας εκπροσωπεί την Ελλάδα. Οι άλλοι έχουν ήδη αναζητήσει τη βιοποριστική τους τύχη εκτός Ελλάδας. Με επιτυχία. Με λογισμό και με προσγειωμένα όνειρα. Αλλά και με αρκετή πικρία, ενδεχομένως.
Μπορεί η επιστήμη να μην έχει σύνορα, οι επιστήμονες όμως έχουν πατρίδα. Κι αυτή η γενιά μάλλον πρέπει αυτό να το κάνει υποχρεωτικά... step aside. Μια γενιά από Ελληνόπουλα ψάχνει τόπο για να εντάξει τη δημιουργικότητά της. Και μια χώρα πνέει τα λοίσθια... Τα «σπαστηροτριβεία» ονείρων δουλεύουν νυχθημερόν κι εμείς οι γονείς απλώς ατενίζουμε ανήμποροι. Την ίδια ώρα, ο περιβόητος εθνικός ναρκισσισμός ότι είμαστε ο περιούσιος λαός, ότι έχουμε το καλύτερο οικόπεδο στον κόσμο.
Για όσους δεν το έχουν ακόμη αντιληφθεί, το καλύτερο οικόπεδο ήδη μεταναστεύει γι’ άλλες πολιτείες! Το σκάφος βυθίζεται αλλά η ορχήστρα συνεχίζει να παίζει... για ποιους αλήθεια; Ohh my orchestra play the favorite for me: Nearer, my God, to Thee, nearer to Thee!
Nα μη βολεβόμαστε, νάμαστε ανυπόμονοι, σκληροί, γιομάτοι ανησυχία και πίστη, να θέμε το αδύνατο..Να ξέρουμε πως ό,τι λένε σήμερα δικαιοσύνη ειναι οργανωμένη αδικία κι ο,τι λένε ηθική είναι η βολική, ταπεινή δυνανότητα των άναντρων. Και να μην το ανεχόμαστε... (Νίκος Καζαντζάκης)
Βιώσιμη Ανάπτυξη, βιώσιμη ..ζωή!
Προσοχή! Το βήμα τούτο δεν είναι ούτε οικολογικό, ούτε αντι-οικολογικό! Πρεσβεύει στην ανάπτυξη. Τη βιώσιμη, τη συμβατή με τη ζωή μας! Οχι στο αειφόρο "τίποτε" που ούτε τρώγεται, ούτε αβγατίζει. Ανάπτυξη χωρίς κόστος δεν υπάρχει. Ανάμεσα στα δύο άκρα, την επιθετική, ληστρική για το περιβάλλον ανάπτυξη από τη μια και το «αειφόρο τίποτε» από την άλλη, νομίζουμε ότι πρέπει να επιλέξουμε τον τρίτο δρόμο, την ελεγχόμενη ανάπτυξη. Ελεγχόμενη όμως από ποιόν και πόσο;
Αν οι τάκοι ήταν από πυρόλιθο τότε τους έτριβαν με πουριά. Μετά την πρώτη επεξεργασία οι τάκοι βάρους μέχρι 300 κιλών μεταφέρονταν από τουςπιο δυνατούς με «στήθιασμα» δηλ. μέχρι το ύψος του στήθους. Αρκετοί ήταν οι εξασκημένοι «στο αναχέρεισμα» των πετρωμάτων. Αρκετοί απ' αυτούς τις σήκωναν και στις πλάτες. Έτσι ανασήκωναν λίγο την ογκώδη πέτρα, έβαζαν από κάτω της «το κατρανακύλι» και αυτό λόγω της κυλινδρικής γεωμετρικής του φόρμας μετακινούσε την πέτρα.
