Αγία Σοφία, δεν είναι η πρώτη φορά..

Eυρεία χρήση του πράσινου Θεσσαλικού λίθου (Χασάμπαλης) στον χριστιανικό Ναό της Αγίας Σοφίας την Κωνσταντινούπολη (6ος αι. μ.Χ).

Αριστερά η  (ευρεία) χρήση του πράσινου Θεσσαλικού λίθου (Χασάμπαλης) στον χριστιανικό Ναό της Αγίας Σοφίας την Κωνσταντινούπολη (6ος αι. μ.Χ).  Δεξιά τα λατομεία της Χασάμπαλης, που απετέλεσαν την πηγή προέλευσης αυτού του πανέμορφου και εξαιρετικά σπάνιου οφιτασβεστίτη με τις πράσινες λατύπες σερπεντινίτη και τα αποστρογγυλωμένα εγκλείσματα λευκού μαρμάρου.

Πάνω δεξιά το μέτωπο εξόρυξης με τη μορφή «αρνητικού κίονα» ύψους 9 μέτρων από όπου εξορύχθηκε  κίονας για την Αγία Σοφία . Κάτω ο καθηγητής Β. Μέλφος που επί δεκατίες πασχίζει για την ανάδειξη τόσο του συγκεκριμένου λίθου όσο και των λατομείων του (Μέλφος, Β. Ο Πράσινος Θεσσαλικός Λίθος και τα λατομεία της Χασάμπαλης, Δήμος Νέσσωνος. Δεύτερη έκδοση, Δήμος Τεμπών, 2014. )

Και μια λεπτομέρεια. Η Αγία Σοφία είναι πρώην χριστιανικός ναός, ο οποίος στη συνέχεια μετετράπη σε ισλαμικό τέμενος και το 1934 σε μουσείο από τον Κ. Ατατούρκ. Μέχρι τον Ιούλιο του 2020 συνέχισε να λειτουργεί ως μουσείο, ενώ λάμβαναν χώρα και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Στις 10 Ιουλίου 2020, το Συμβούλιο της Επικρατείας της Τουρκίας αποφάσισε υπέρ της δυνατότητας μετατροπής σε τέμενος. Αμέσως μετά ο πρόεδρος της Τουρκίας Ερντογάν υπέγραψε τη σχετική απόφαση.

Κωνσταντινούπολη, 1931. Βοηθοί του Αμερικανού αρχαιολόγου Thomas Whittemore αποκαλύπτουν στον Ιερό Ναό της Αγίας Σοφίας τα περίτεχνα ψηφιδωτά του 10ου αιώνα που απεικονίζουν τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο και τον Άγιο Ιγνάτιο τον Θεοφόρο. Τα ψηφιδωτά είχαν καλυφθεί με ασβέστη από τους Οθωμανούς την περίοδο που η Αγία Σοφία λειτουργούσε ως μουσουλμανικό τέμενος. (Φώτο: ομάδα Ιστορικού Αρχειολογικού ΑΠΘ). Τώρα θα σκεπαστούν πάλι..

Δεν είναι η πρώτη φορά που η βαρβαρότητα υπερισχύει- τουλάχιστον προσωρινά- στην ελεύθερη διακίνηση ιδεών, θρησκειών και γενικότερα του πολιτισμού. Και σε έναν τόπο που όπως είχε πει ο αείμνηστος καθηγητής Ν. Σαρρής (1940-2011), δεν έχει ιστορία, αλλά ποινικό μητρώο... Και μάλιστα τις περισσότερες φορές με ισλαμικό περιτύλιγμα..

Ομως η ιστορική μνήμη έχει μεγάλη υπομονή. Και ο πολιτισμός έχει ταυτότητα που διαμορφώνεται και καταγράφεται ενίοτε αργά αλλά δεν λανθάνει. Ούτε εργαλειοποιείται. Δεν είναι έρμαιο της κάθε δικαστικής απόφασης και του κάθε βάρβαρου, τυχάρπαστου, φαλκιδευτή της ιστορίας. 

Π. Τζεφέρης

Η Αγία Σοφία και τα Μανιάτικα Πειραιά

Παλαιά φωτο του Σινε Καλιφόρνια στην Άγια Σοφία

Η περιοχή της Αγίας Σοφίας στον Πειραιά, ονομάσθηκε έτσι εξ αφορμής της ομώνυμης εκκλησίας της οποίας η ανέγερση ξεκίνησε περίπου το 1895 και ολοκληρώθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα.

Η Αγία Σοφία όπως είναι σήμερα.

Ήταν απρόσιτοι προς τους ” ξενομερίτες” σε αντίθεση με τους συμπατριώτες τους με τους οποίους υπήρχε αλληλοβοήθεια και στήριξη, με αποτέλεσμα όλοι μαζί να επηρεάσουν ακόμα και τα πολιτικά πράγματα στον Πειραιά, σκηνικό που έναν αιώνα μετά δεν έχει αλλάξει σχεδόν καθόλου.

Μάλιστα ο Δήμος Πειραιά δια του Δημάρχου τότε (1898) κου Τρύφωνα Μουτζόπουλου ανέλαβε ένα μέρος εξόδων για την θεμελίωση της προς τιμήν του ονόματος της συζύγου του η οποία ονομάζονταν Σοφία.

Η περιοχή εθεωρείτο βιομηχανική περιοχή και ήταν αρχικώς “απομονωμένη” διότι εκεί περνούσαν πληθώρα σιδηροδρομικών γραμμών όπως των σιδηροδρόμων Λαρίσης και του Σ.Π.Α.Π.

Οι πρώτοι κυρίως κάτοικοι της ήταν οι μόλις αφιχθέντες Μανιάτες οι οποίοι μετά το τέλος της επανάστασης του 1821 προς εύρεση εργασίας μετακινήθηκαν στον Πειραιά και στα νησιά του Αργοσαρωνικού, όπως Ύδρα, Αίγινα , Σπέτσες.

Η πλειοψηφία βέβαια των Μανιατών ή και γενικότερα των Λακώνων εγκαταστάθηκε στον Πειραιά κυρίως στην περιοχή του Καραβά-αυτή ήταν η επίσημη ονομασία της περιοχής- , λόγω της παρουσίας του λιμανιού που συνέτεινε στην γρήγορη ανάπτυξη του, άρα και στην πιο εύκολη εύρεση εργασίας.

Οι Μανιάτες που εγκαταστάθηκαν στην Άγια Σοφιά , απασχολήθηκαν κυρίως στη λατόμευση και τα καμίνια για ασβέστη που είχαν δημιουργηθεί στο λόφο του Βώκου, στους αλευρόμυλους του Κουμαντάρου, του Βουρβούλη κ.α .Επίσης απασχολήθηκαν και σε λιμενικές εργασίες, σε βιομηχανίες, βιοτεχνίες αλλά και στις σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις.


Η ακμάζουσα κοινότητα πλέον των Μανιατών στην φτωχή κατά τα άλλα περιοχή της Αγίας Σοφίας έφερε τα ήθη και τα έθιμα τους.

Η περιοχή “μανιάτικα”, όπως ονομάστηκε ατύπως, ακόμα και σήμερα διατηρεί τους δικούς της κανόνες , ήθη και έθιμα και συνήθως είναι αφιλόξενη για εγκατάσταση οικογενειών εκτός του Μανιάτικου τόξου. Είναι γεγονός όμως ότι σήμερα έχουν “τρυπώσει” και εγκατασταθεί αρκετοί οικονομικοί μετανάστες με δεδομένο το χαμηλό κόστος ενοικίων στην περιοχή.

Η εκκλησία της Αγίας Σοφίας, όπως και η Παναγία η Οδηγήτρια η οποία βρίσκεται στο λόφο του Βώκου , στην καρδιά της “μικρής Μάνης” είναι εκείνες που δέχονται στην πλειοψηφία πιστούς με καταγωγή από την Μάνη.

Τα δε καταστήματα ανήκουν σε μανιάτικες οικογένειες πράγμα που το αντιλαμβάνεται κάποιος μόνο με στη θέα των επιγραφών όπως Καφενείο του Κούζηλου, Του Μανωλάκου, το Αρτοποιείο Καρακατσάνη, το ψιλικατζίδικο Φραγκάκου κ.α.

Άλλο σχετικό άρθρο εδώ: Tα Μανιάτικα του Πειραιά