Η Τέχνη της Ξερολιθιάς στον Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας

Οι ξερολιθικές κατασκευές αποτελούν παγκόσμιο σύμβολο και τεκμήριο της σχέσης που συγκροτήθηκε ιστορικά μεταξύ ανθρώπου και περιβάλλοντος, καθώς είναι οι πανταχού παρόντες μάρτυρες του ανθρώπινου μόχθου.

Ο πατέρας μου έλεγε πως όταν πιάνεις την πέτρα στα χέρια σου κάνεις διάλογο. Κάνεις διάλογο, γιατί η πέτρα έχει 6 φάτσες!!

Μετ’ επαίνων ενέκρινε την εγγραφή της Τέχνης της Ξερολιθιάς στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας η Διακυβερνητική Επιτροπή της Σύμβασης για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς (UNESCO, 2003) στη 13η ετήσια συνεδρίασή της (Port Louis, Μαυρίκιος, 26 Νοεμβρίου - 1 Δεκεμβρίου 2018). Η εγγραφή έγινε ύστερα από τον κοινό φάκελο υποψηφιότητας που υπέβαλε η Ελλάδα (Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς) μαζί με άλλες επτά χώρες (Γαλλία, Ελβετία, Ισπανία, Ιταλία, Κροατία, Κύπρος, Σλοβενία).

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού που ενημερώνει για τα παραπάνω, «οι ξερολιθικές κατασκευές συνδέονται άμεσα με την παραδοσιακή οργάνωση του παραγωγικού χώρου των αγροτικών κοινοτήτων και με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα κάθε τόπου. Αποτελούν παγκόσμιο σύμβολο και τεκμήριο της σχέσης που συγκροτήθηκε ιστορικά μεταξύ ανθρώπου και περιβάλλοντος, καθώς είναι οι πανταχού παρόντες μάρτυρες του ανθρώπινου μόχθου».

The art of dry stone walling concerns the know-how of making stone constructions by stacking stones upon one another, without using any other materials except sometimes dry soil.

«Σε κάθε τους μορφή -μονοπάτια, γεφύρια, αναβαθμίδες, εντυπωσιακά σύνολα καλλιεργειών σε πεζούλες, ταπεινά κτίσματα γεωργοκτηνοτροφικής χρήσης, ποικίλες κατασκευές που υποστηρίζουν συστήματα διαχείρισης του νερού, τοίχοι αντιστήριξης, περιφράξεις, διαμόρφωση χωραφιών και κήπων, οδικά δίκτυα- οι ξερολιθικές κατασκευές συμβάλλουν σε μεγάλο βαθμό στην οικολογική ισορροπία, ειδικά σε περιοχές που μαστίζονται από την εδαφική διάβρωση και άλλες δυσμενείς κλιματικές και εδαφικές συνθήκες», συνεχίζει η ανακοίνωση του ΥΠΠΟΑ, όπως αναφέρει το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων.

«Η τέχνη της ξερολιθιάς εξασκείται και σήμερα (όπως και στο παρελθόν) από αγρότες και επαγγελματίες τεχνίτες της πέτρας. Η μετάδοση της παραδοσιακής τεχνογνωσίας στις νεότερες γενιές γίνεται από τους παλαιότερους κατόχους της τέχνης (μάστορες) αλλά και από οργανωμένους φορείς εκμάθησης και εξάσκησης. Τα τελευταία χρόνια πάντως η συμβολή της στην οργάνωση και συγκρότηση τοπίων και ταυτοτήτων υπογραμμίζεται πλέον σε διεθνές επίπεδο όλο και περισσότερο», προσθέτει το ΥΠΠΟΑ.

Η Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Υπηρεσία του ΥΠΠΟΑ, αρμόδια για την εφαρμογή της Σύμβασης για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς (UNESCO, 2003) στην Ελλάδα, αποδίδει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάδειξη του ελληνικού αγροτικού τοπίου ως πολιτισμικού αγαθού, καθώς αποτελεί ένα ευρύ πλέγμα πολιτισμικών εμπειριών και βαθιά ριζωμένων στον χρόνο πολιτισμικών πρακτικών, μεταξύ των οποίων και παραδοσιακές τεχνογνωσίες, όπως αυτή της ξερολιθιάς.

Όπως, δε, πληροφορεί το ΥΠΠΟΑ, η Τέχνη της Ξερολιθιάς είναι το έκτο στοιχείο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς που εγγράφει η χώρα μας στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας (UNESCO, 2003). Έχουν προηγηθεί το 2013 η Μεσογειακή Διατροφή (από κοινού με την Ιταλία, Ισπανία, Μαρόκο, Πορτογαλία, Κύπρο, Κροατία), το 2014 η Τεχνογνωσία της Παραδοσιακής Μαστιχοκαλλιέργειας στη Χίο, το 2015 η Τηνιακή Μαρμαροτεχνία, το 2016 το εθιμικό δρώμενο των Μωμόερων σε οκτώ χωριά της Κοζάνης και το 2017 το Ρεμπέτικο.

Η Ελλάδα έχει υποβάλει δύο ακόμα διεθνικούς φακέλους υποψηφιότητας για εγγραφές στον ίδιο Κατάλογο της UNESCO. Πρόκειται για την υποψηφιότητα της Ψαλτικής Τέχνης (Βυζαντινή Ψαλτική), που υποβλήθηκε από κοινού με την Κύπρο, και τη Μετακινούμενη Κτηνοτροφία στη Μεσόγειο και τις Άλπεις (από κοινού με Ιταλία και Αυστρία). Και οι δύο φάκελοι πρόκειται να αξιολογηθούν από τις αρμόδιες επιτροπές της UNESCO το φθινόπωρο του 2019.

Λίθινοι Τοίχοι: τοιχίζοντας και διευθετώντας το φυσικό χώρο

 Μη μου χαλάτε τις ...ξερολιθιές! στη Μάνη αλλά και αλλού..

UNESCO: Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity - 2018

[Επιμέλεια: Πέτρος Τζεφέρης]

 

2018: Ευρωπαϊκό Έτος Πολιτιστικής Κληρονομιάς (ΕΕΠΚ)

Το σύνθημα του ΕΕΠΚ είναι: Η κληρονομιά μας, όταν το παρελθόν συναντά το μέλλον

Οι αρμόδιοι επίτροποι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αποφάσισαν να θεσπίσουν το 2018 ως Ευρωπαϊκό Έτος Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Αυτή η σημαντική πρωτοβουλία θα λάβει χώρα σε μορφή εκδηλώσεων ευρωπαϊκής εμβέλειας ενώ παράλληλα θα δοθεί η ευκαιρία στους ενδιαφερόμενους να δραστηριοποιηθούν και να συμμετέχουν ενεργά στους εορτασμούς.

Πράγματι   η πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί κεντρικό άξονα και αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωπαϊκής μας ταυτότητας.Εξαιτίας λοιπόν όλων αυτών των δυσάρεστων και σοβαρών περιστατικών του πλήττουν διάφορες περιοχές λόγω εσωτερικών συγκρούσεων και διενέξεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι το 2018 αποτελεί μια καλή χρονική περίοδος να εορταστεί ο συγκεκριμένος θεσμός.

Η πολιτιστική κληρονομιά εκδηλώνεται με διάφορες μορφές:

• υλική – για παράδειγμα, κτίρια, μνημεία, τεχνουργήματα, ρούχα, έργα τέχνης, βιβλία, μηχανές, ιστορικές πόλεις, αρχαιολογικοί χώροι. 
• άυλη – πρακτικές, παραστάσεις, εκφράσεις, γνώσεις, δεξιότητες, καθώς και σχετικά μέσα, αντικείμενα και πολιτιστικοί χώροι, στα οποία αποδίδουμε αξία. Συμπεριλαμβάνονται η γλώσσα και οι προφορικές παραδόσεις, οι τέχνες του θεάματος, οι κοινωνικές πρακτικές και η παραδοσιακή χειροτεχνία. 
• φυσική – τοπία, χλωρίδα και πανίδα. 
• ψηφιακή – πόροι που έχουν δημιουργηθεί σε ψηφιακή μορφή (για παράδειγμα, ψηφιακή τέχνη ή κινούμενα σχέδια) ή που έχουν ψηφιοποιηθεί για να διατηρηθούν (συμπεριλαμβανομένων κειμένων, εικόνων, βίντεο και αρχείων).

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο προϋπολογισμός του Ευρωπαϊκού Έτους ανέρχεται στα 8 εκατομμύρια ευρώ. Υποστηρίζεται από τον φορέα Creative Culture, ένα πρόγραμμα επιχορήγησης έργων που σχετίζονται με τον πολιτιστικό και οπτικοακουστικό τομέα. Αναμένεται να οργανωθούν εκδηλώσεις όπως επίσης και διάφορες καμπάνιες ενημερωτικού και εκπαιδευτικού περιεχομένου.

Το 2018 λοιπόν μας προσφέρει μια σημαντική ευκαιρία να ανακαλύψουμε άγνωστες πτυχές της ευρωπαϊκής μας κληρονομιάς, να ανακαλύψουμε τη σημασία του ψηφιακής τεχνολογίας στην πρόσβαση της κληρονομιάς μας και να συνδέσουμε το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον μιας και οι παραδόσεις, οι γλώσσες και η τέχνη μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά και διαμορφώνουν τις ζωές μας καθημερινά.

Στο πλαίσιο αυτού του έτους, προγραμματίζονται διάφορες πρωτοβουλίες και εκδηλώσεις σε όλη την Ευρώπη, που έχουν ως στόχο να δώσουν τη δυνατότητα στους πολίτες να γνωρίσουν καλύτερα την πολιτιστική τους κληρονομιά και να συμμετάσχουν πιο ενεργά στη διατήρησή της.

Η πολιτιστική κληρονομιά έχει οικουμενική αξία για εμάς ως άτομα, κοινότητες και κοινωνίες. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να διατηρηθεί και να κληροδοτηθεί στις μελλοντικές γενιές. Παρόλο που η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να θεωρηθεί ότι ανήκει στο παρελθόν ή ότι είναι κάτι το στατικό, στην πραγματικότητα εξελίσσεται μέσα από την ουσιαστική συμμετοχή μας σε αυτή.Μέσα από τη μελέτη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, μπορούμε να ανακαλύψουμε την πολυμορφία μας και να ξεκινήσουμε διαπολιτισμικό διάλογο σχετικά με ό,τι έχουμε κοινό. Με ποιον άλλο καλύτερο τρόπο μπορούμε να εμπλουτίσουμε τη ζωή μας από το να ερχόμαστε σε επαφή με κάτι τόσο θεμελιώδες για την ταυτότητά μας;

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όλα τα θεσμικά όργανα της ΕΕ έχουν αναλάβει τη δέσμευση να συμβάλουν στην επιτυχή υλοποίηση του ΕΕΠΚ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και η Επιτροπή των Περιφερειών και η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θα διοργανώσουν εκδηλώσεις για τον εορτασμό του Ευρωπαϊκού Έτους και θα αναλάβουν δραστηριότητες με επίκεντρο την πολιτιστική κληρονομιά.

Επιπλέον, η ΕΕ θα χρηματοδοτήσει έργα που στηρίζουν την πολιτιστική κληρονομιά. Ειδική πρόσκληση υποβολής προτάσεων για έργα συνεργασίας σχετικά με το Ευρωπαϊκό Έτος έχει προκηρυχθεί στο πλαίσιο του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη». Πολλές άλλες δυνατότητες θα είναι διαθέσιμες στο πλαίσιο των προγραμμάτων Erasmus +, Ευρώπη για τους πολίτες, Ορίζοντας 2020, και άλλων προγραμμάτων της ΕΕ.