Η ROYAL SOCIETY UK και στο βάθος η ελληνική ΑΟΖ!

Η ΑΟΖ της Ελλάδας στον επίσημο διαδραστικό χάρτη της Βασιλικής Εταιρείας Επιστημών παρουσιάζεται όπως ακριβώς τη διεκδικεί η Ελλάδα…

Η Royal Society (Βασιλική Ακαδημία Επιστημών Ηνωμένου Βασιλείου), είναι ίσως η παλαιότερη στον κόσμο επιστημονική εταιρεία / οργάνωση / σύλλογος / σωματείο. Επισήμως ιδρύθηκε το 1662 [1], ωστόσο, η πρώτη συνάντηση για την ίδρυσή της πραγματοποιήθηκε το 1660 με συμμετοχή γνωστών ακόμη και σήμερα επιστημόνων όπως πχ. του Robert Boyle γνωστού από το νόμο της χημείας Boyle, [2].

Το αγαπημένο απόφθεγμα – ρητό της Βασιλικής Ακαδημίας Επιστημών είναι «Nullius in verba», δηλαδή σε ελεύθερη μετάφραση: «Μην πιστεύεις τα λόγια κανενός». Η φράση αυτή, σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα της Βασιλικής Ακαδημίας Επιστημών, αποτελεί έκφραση της αποφασιστικότητας των μελών της εταιρείας να αντέξουν την κυριαρχία της εξουσίας και να επαληθεύσουν όλες τις δηλώσεις με μια έκκληση σε γεγονότα που καθορίζονται από τον πειραματισμό.

Στις τάξεις της Βασιλικής Ακαδημίας προσχώρησε ο Isaac Newton ο οποίος το 1687 μέσω της εταιρείας εξέδωσε το μαθηματικό του έργο με τίτλο “Principia Mathematica”. Μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας ήταν και ο Benjamin Franklin η επιστημονική έρευνα του οποίου στον ηλεκτρισμό φωτίζει σήμερα τα σπίτια μας…

Η Βασιλική Ακαδημία χρηματοδότησε πολλά ταξίδια εξερευνητών όπως πχ. του James Cook στην Αϊτή, στόχος του οποίου ήταν ο καθορισμός της πορείας του πλανήτη Αφροδίτη, [3]. Τα παραδείγματα είναι χαρακτηριστικά ώστε να αντιληφθείτε το μέγεθος των επιστημόνων οι οποίοι πέρασαν από τις τάξεις της Βασιλικής Ακαδημίας. Στα 400 χρόνια της ιστορίας της η Βασιλική Εταιρεία είχε ως μέλη της περίπου 8.000 επιστήμονες.

Σχετικά πρόσφατα (Μάιος 2017) η Βασιλική Ακαδημία αποφάσισε να χρηματοδοτήσει ένα έργο σχετικό με την εξερεύνηση των ωκεανών. Μία εξερεύνηση ωστόσο διαφορετική από τις άλλες: την εξερεύνηση των ορυκτών πόρων των ωκεανών. Με λίγα λόγια η Βασιλική Ακαδημία θα ασχοληθεί με τα θαλάσσια ορυχεία (seabed mining).

Στα θαλάσσια ορυχεία είχαμε αναφερθεί το 2014, [4]. Όμως «γιατί τώρα;» αναρωτιέται κανείς. Σε αυτό το ερώτημα απαντά η ίδια η Βασιλική Ακαδημία Επιστημών (“Why now?”) και μεταφράζουμε απευθείας από την επίσημη ιστοσελίδα της:

«Τα ορυκτά είναι ζωτικής σημασίας για την υποστήριξη της οικονομικής ανάπτυξης και της λειτουργίας της σύγχρονης κοινωνίας. Η αυξημένη ανησυχία σχετική με την ασφαλή προσφορά των ορυκτών πόρων λόγω της γεωπολιτικής και η προβλεπόμενη μεσο-μακροπρόθεσμη αύξηση της ζήτησης μετάλλων εστιάζουν την προσοχή τους στην εξόρυξη βαθέων υδάτων.

Υπάρχει ιδιαίτερη ανησυχία για τα «κρίσιμα» μέταλλα (π.χ. στοιχεία σπάνιων γαιών, κοβάλτιο, τελλούριο κ.λπ.) που χρησιμοποιούνται στην υψηλή τεχνολογία και στις εφαρμογές καθαρής (πράσινης) ενέργειας».

Η Βασιλική Εταιρεία στο προσχέδιο του έργου της αναγνωρίζει την αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού ως μία σημαντική παράμετρο για την ανάγκη αναζήτησης νέων κοιτασμάτων κρίσιμων μετάλλωνκαθώς και τις γεωπολιτικές παραμέτρους σχετικών με τις ΑΟΖ και τη Συνθήκη UNCLOS. Η Βασιλική Εταιρεία επίσης αναφέρεται ρητώς στις σπάνιες γαίες.

Σε όλα αυτά είχαμε αναφερθεί παλαιότερα (2014) σε δική μας αρθρογραφία, [5], [6]. Αλλά τώρα ας μπούμε στο «ζουμί» της υπόθεσης. Ο διαδραστικός χάρτης της επίσημης ιστοσελίδας της Βασιλικής Εταιρείας Επιστημών ο οποίος αφορά το συγκεκριμένο έργο (project) δίνει μία ισχυρή πληροφορία-είδηση σχετική με την Ελλάδα.

Ο χάρτης καταρχήν έχει τη δυνατότητα απεικόνισης διάφορων γεωλογικών μορφών με τη μορφή χρωματιστών συμβόλων (πχ. κουκίδες, τετραγωνάκια κλπ.). Κάθε σύμβολο αντιστοιχεί στην παρουσία αντίστοιχων μεταλλικών στοιχείων (πχ. ασήμι, χρυσός, χαλκός, ψευδάργυρο, τελλούριο, κοβάλτιο, σπάνιες γαίες κ.λπ.).

Αντιστοιχίζοντας λοιπόν τα παρεχόμενα χρωματιστά σύμβολα στο διαδραστικό χάρτη ο αναγνώστης μπορεί να διαπιστώσει πως στον βυθό της Μεσογείου βρίσκονται ουκ ολίγα μεταλλικά στοιχεία.

Το πιο εντυπωσιακό όμως το διαπιστώνουν οι αναγνώστες όταν πατήσουν το τετραγωνίδιο το οποίο διαμορφώνει τις ΑΟΖ των θαλάσσιων περιοχών. Η ΑΟΖ της Ελλάδας στον επίσημο διαδραστικό χάρτη της Βασιλικής Εταιρείας Επιστημών παρουσιάζεται όπως ακριβώς τη διεκδικεί η Ελλάδα…

Προς επίρρωσιν τούτου σας παρέχουμε την  φωτογραφία της ανάρτησης στην οποία απεικονίζονται και αρκετά ενδιαφέροντα χρωματιστά σύμβολα τα οποία αντιστοιχούν σε «διάφορα» μεταλλικά στοιχεία…

Αντιλαμβάνεστε το γεωπολιτικό βάρος της παραπάνω εικόνας; Η Βασιλική Εταιρεία Επιστημών, η Βασιλική Εταιρεία του Isaac Newton, του Benjamin Franklin, του James Cook, και άλλων τεράστιων επιστημονικών μορφών, η Βασιλική Εταιρεία του «Nullius in verba», που δεν αφήνει ΤΙΠΟΤΑ στην τύχη, αναγνωρίζει την Ελληνική ΑΟΖ όπως ακριβώς τη διεκδικεί η Ελλάδα.

1. https://royalsociety.org/about-us/history/
2. https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Boyle
3. https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2004/28may_cook
4. https://energypress.gr/news/Koitazontas-10-hronia-mprosta
5. http://www.capital.gr/arthra/2158911/aoz-sunthiki-unclos-kai-oi-spanies-gaies
6. https://energypress.gr/news/oi-spanies-gaies-kai-o-kosmos-2050

[Σωτήρης Ν. Καμενόπουλος]

Ορυκτοί πόροι, οι "μύθοι" του παρελθόντος, και ένα νέο παραγωγικό μοντέλο

Oλα αυτά έγιναν με ταυτόχρονη παραγκώνιση άλλων κλάδων όπως πχ. της αξιοποίησης των ορυκτών μας πόρων. Ένας κλάδος ο οποίος είναι σκληρός, απαιτητικός, απαιτεί υψηλή τεχνική κατάρτιση, πολλές επιστημονικές γνώσεις από διάφορα πεδία, ατελείωτες ώρες μελέτης, τεράστια υπομονή και επιμονή, αλλά ο οποίος στο τέλος θα μπορούσε να αποφέρει υψηλότατα εισοδήματα στους εργαζόμενους και θα άφηνε χειροπιαστή υπεραξία στη χώρα. Πράγματα δύσκολα δηλαδή για κάποιους οι οποίοι ήθελαν τα εύκολα...

Ας είμαστε ρεαλιστές: κανείς δεν θέλει την άνοδο της ανεργίας, κανείς δεν θέλει να βλέπει ξενοδοχεία και άλλες παρεμφερείς επιχειρήσεις να κλείνουν, κανείς δεν αμφισβητεί το γεγονός πως ο τουρισμός συνεισφέρει αρκετά στο ΑΕΠ της χώρας. Όμως κάποια στιγμή το παραμύθι κάποιων δήθεν οικολόγων οι οποίοι υψώνουν διαρκώς εμπόδια σε κάθε εξορυκτική προσπάθεια χρησιμοποιώντας ως άλλοθι το περιβάλλον, αλλά ως υποκείμενο-διακύβευμα τη χρήση γης και των παρελκόμενων (sic) συμφερόντων, θα πρέπει να τελειώσει. Οι ξενοδόχοι δεν είναι άμοιροι των ευθυνών τους και οφείλουν να πάρουν θέση σε αυτό το παίγνιο-διελκυνστίδα. Να θέσουν την άποψή τους ξεκάθαρα: θεωρούν πως η αξιοποίηση των ορυκτών πόρων είναι αντίθετη στα συμφέροντά τους; Ναι ή όχι; Ώστε να τελειώνουμε με τα παραμύθια κάποιων οι οποίοι έχουν χτίσει πλουσιοπάροχες καριέρες στις πλάτες τόσο των ξενοδόχων όσο και χιλιάδων ανέργων συμπολιτών μας.

Κάποιοι πολύχρονοι μύθοι οι οποίοι σχετίζονται με ιερά πολιτικά πρόσωπα και καταστάσεις θα καταρρεύσουν εξαιτίας της κρίσης. Οι ιερές αγελάδες της πολιτικής τελείωσαν. Αυτό είναι το θετικό της κρίσης: θα γνωριστούμε όλοι καλύτερα μεταξύ μας, και κυρίως θα γνωρίσουμε τους εαυτούς μας. Θα αποκτήσουμε ως λαός αυτογνωσία. Βέβαια, θα μας πάρει αρκετό καιρό για να "χωνέψουμε" τα συνεχή σοκ που θα υποστούμε. Δεν πειράζει. Ουδέν καλόν αμιγές κακού. Όσο θα βγαίνουν στην επιφάνεια οι σκελετοί του παρελθόντος τόσο θα γινόμαστε πιο δυνατοί.

Πλήρες άρθρο εδώ, www.capital.gr

Στηρίζοντας τους ορυκτούς πόρους για το μέλλον της Ελλάδας

[του Σωτήρη Καμενόπουλου ]

Με περισσή χαρά διάβασα το εξαιρετικό άρθρο της Περιφερειάρχη Αττικής κυρίας Ρένας Δούρου που δημοσιεύθηκε στο Huffington Post στις 6/10/2015. Το άρθρο είχε τίτλο «Στηρίζοντας την Αττική για το μέλλον της Ελλάδας».

Το άρθρο της κυρίας Δούρου συνοδευόταν από μία πολύ όμορφη φωτογραφία προερχόμενη από τη νότια πρόσταση του Ερεχθείου στην Ακρόπολη όπου στέκεται το ομοίωμα μίας εκ των Καρυάτιδων με φόντο την Αθήνα. (H επιλογή της φωτογραφίας φαντάζομαι πως δεν έγινε από την κ. Δούρου, ωστόσο αυτό δεν αλλάζει τη σημασία της παρουσίας της Ακρόπολης κάτω από καθάριο Αττικό ήλιο!).

Η Ακρόπολη, η οποία αποτελεί ένα από τα 7 θαύματα του κόσμου και κοσμεί την πόλη της Αθήνας εδώ και αιώνες, κατασκευάσθηκε με χρήματα τα οποία προήλθαν αν όχι εξ ολοκλήρου, αλλά σε μεγάλο ποσοστό οπωσδήποτε, από την εκμετάλλευση των ορυχείων του Λαυρίου. Το μεγαλείο της Αρχαίας Αθήνας ως οικονομικό, φιλοσοφικό, και επιστημονικό μοντέλο, η δημιουργία του περίφημου Αθηναϊκού στόλου και η νίκη των Ελλήνων στους Περσικούς πολέμους στηρίχθηκαν στον πλούτο που δημιουργήθηκε από την εκμετάλλευση των ορυκτών πόρων. Αυτό το γεγονός είναι αναμφισβήτητο επιστημονικά. Έχετε σκεφθεί πως το πιο επιτυχημένο παράδειγμα βιώσιμης ανάπτυξης ορυκτών πόρων αποτελεί το παράδειγμα των ορυχείων Λαυρίου και της Ακρόπολης; Όταν κάποιος/α κοιτάζει τη φωτογραφία της Ακρόπολης αμέσως στο νου του/της έρχονται λέξεις όπως: Φιλοσοφία, Αστρονομία, Λογική, Μαθηματικά, Θέατρο, Αρχιτεκτονική, Φυσική, Ψυχολογία, και Ιατρική.

Έχετε σκεφθεί το μέγεθος του παγκόσμιου και Ελληνικού πλούτου, υλικού και άϋλου, που έχει παραχθεί, και συνεχίζει να παράγεται διαρκώς τα τελευταία 3500 χρόνια, από την Ακρόπολη; Έχετε σκεφθεί πόσες εκατομμύρια θέσεις εργασίας έχουν δημιουργηθεί ανά τους αιώνες από την ύπαρξη της Ακρόπολης; Πόσα εκατομμύρια οικογένειες, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, έχουν αποκομίσει έμμεσα ή άμεσα, κάποιο οικονομικό όφελος από την ύπαρξη της Ακρόπολης;

Για να κατανοήσετε πως θα ήταν η Αθήνα χωρίς την Ακρόπολη δείτε τις δύο εικόνες. Η Εικόνα 2 είναι η «Μεγάλη Εικόνα» της Αθήνας χωρίς την Ακρόπολη, χωρίς την αξιοποίηση των ορυκτών πόρων του Λαυρίου. Ας μην έχουμε αμφιβολίες: χωρίς την αξιοποίηση των ορυκτών πόρων του Λαυρίου στη θέση της Ακρόπολης στον Ιερό Βράχο θα υπήρχαν πολυκατοικίες...Αυτές θα αντικρύζαμε μέρα-νύχτα...

Η συνέχεια του άρθρου στο http://www.huffingtonpost.gr


Σχόλιο. Ας επιτραπεί να σχολιάσουμε στο ενδιαφέρον  κείμενο του κ. Καμενόπουλου, ότι και η δεύτερη φωτογραφία της Αθήνας αφορά αξιοποίηση των ορυκτών πρώτων υλών, των αδρανών υλικών, του τσιμέντου, του μαρμάρου κλπ. συνεπώς δεν είναι η χρήση των ορυκτών πρώτων υλών η ειδοποιός διαφορά. Και δυστυχώς τις πολυκατοικίες αυτές αντικρίζουμε μέρα-μέρα..ανεξάρτητα από την διακριτική παρουσία της ακρόπολης..  Η Ακρόπολη αποτελεί ένα πολυσύνθετο παγκόσμιο προϊόν/γεγονός που δεν εξαντλείται μόνο στο sustainable mining. Είναι αλήθεια ότι σήμερα "ουδείς θα μπορούσε να χτίσει τον Παρθενώνα", όχι φυσικά επειδή δεν διαχειριζόμαστε ορθολογικά και βιώσιμα τους ορυκτούς μας πόρους, αλλά για πολλούς άλλους λόγους:

Σήμερα ουδείς θα μπορούσε να χτίσει τον Παρθενώνα!

Η ακρόπολη ως ένα πανανθρώπινο γεγονός όντως στηρίχθηκε στο οικονομικό μεταλλευτικό θαύμα του Λαυρίου και στο λεγόμενο πρότυπο της ασθενούς βιωσιμότητας. Και ήταν -μεταξύ πολλών άλλων- μια επιτυχής εφαρμογή ασθενούς βιωσιμότητας, όπως σήμερα πχ. το pention fund της νορβηγίας κλπ. Ομως τέτοιες ακροπόλεις δεν βγαίνουν καθημερινά είτε με sustainable mining είτε χωρίς...

Από την άλλη, η βιώσιμη ανάπτυξη, η ανάπτυξη γενικότερα, θέλει "κότσια" και δεν είναι ένα μονομερές αποτέλεσμα ενός ανθρώπου, ενός τομέα, μιας μόνης πολιτικής βούλησης, ενός σύγχρονου αναπτυξιακού νόμου. Πρέπει να γίνουν πολλά πράγματα μαζί. Εχει να κάνει με την αξιοποίηση πλουτοπαραγωγικών πηγών, με την ύπαρξη κατάλληλου ανθρώπινου δυναμικού, τη λειτουργία υποδομών, τη δημιουργία σύγχρονου θεσμικού πλαισίου, την κουλτούρα μιας κοινωνίας.

Τέλος υπενθυμίζουμε once again ότι η χρήση του όρου "ορυκτοί πόροι" δεν είναι δόκιμη και καλό είναι να την αποφεύγουμε. Καλύτερα ο όρος Ορυκτές Πρώτες Υλες (ΟΠΥ) 

Η ετυμολογία των Ορυκτών Πόρων 

[Π. Τζεφέρης]

Ορυκτοί πόροι και σύγχρονη προσφυγιά

[του  Σωτήρη Ν. Καμενόπουλου ]

Το Φεβρουάριο του 2014 έγινε μία προσπάθεια περιγραφής των προκλήσεων που θα αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα μετά από τρεις δεκαετίες περίπου. Η περιγραφή αυτή εστίασε περισσότερο στην προμήθεια και ζήτηση για σπάνιες γαίες και στοχοποίησε κυρίως σε δύο δείκτες: τον παγκόσμιο πληθυσμό και το παγκόσμιο ΑΕΠ στο έτος 2050. Η συγκεκριμένη προσπάθεια εδώ:http://energypress.gr/news/oi-spanies-gaies-kai-o-kosmos-2050 Η συγκεκριμένη προσπάθεια κατέληξε σε ένα συμπέρασμα: «...η ανθρωπότητα οδεύοντας προς το 2050 βρίσκεται σήμερα μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι....»

Σε μελέτη που πραγματοποίησε πρόσφατα το World Economic Forum σχετική με το μέλλον της εξορυκτικής βιομηχανίας αναγνωρίζονται παρόμοιες προκλήσεις με αυτές που κατά καιρούς περιγράφουμε στα άρθρα μας. Προκλήσεις οι οποίες πρέπει να βρουν χειροπιαστές απαντήσεις.

Ορισμένες από αυτές τις προκλήσεις είναι οι εξής:

• Η αναζήτηση νέων οικονομικά ωφέλιμων κοιτασμάτων ώστε να ικανοποιηθεί η ολοένα αυξανόμενη παγκόσμια ζήτηση.
• Η απομείωση της ποιότητας των κοιτασμάτων/μεταλλευμάτων.
• Η παρουσία αυτών των κοιτασμάτων σε γεωγραφικές περιοχές μη φιλικές προς εξόρυξη (πχ. σε περιοχές οι οποίες ελέγχονται από ολιγαρχικές ελίτ).
• Η ολοένα αυξανόμενη ευαισθητοποίηση των πολιτών σε θέματα προστασίας περιβάλλοντος με παράλληλη αυξανόμενη απαίτηση των ίδιων πολιτών για προϊόντα τα οποία απαιτούν ορυκτά (πχ. ηλεκτρονικά gadgets).
• Η ανάγκη για παγκόσμια εναρμόνιση κανονισμών/νομοθεσιών ώστε να μειωθεί η παγκόσμια γραφειοκρατία.
•  Η αύξηση των παγκόσμιων συγκρούσεων με διακύβευμα τις πλουτοπαραγωγικές πηγές (resource wars). Αυτό σχετίζεται ξεκάθαρα με τη γεωπολιτική των ορυκτών πόρων.

Όλα τα παραπάνω δημιουργούν ένα προκλητικό κοκταίηλ με αρκετές έμμεσες παγκόσμιες συνέπειες. Μία από αυτές τις συνέπειες δυστυχώς τη βλέπουμε καθημερινά σχεδόν στα παράλια του Αιγαίου.

Ας μην τρέφουμε αυταπάτες: όσο αυξάνει πιεστικά η παγκόσμια ζήτηση για προϊόντα τα οποία στηρίζονται στη χρήση ορυκτών, και όσο δεν αντιμετωπίζονται οι παραπάνω προκλήσεις, τόσο θα αυξάνονται οι πρόσφυγες παγκοσμίως. Αυτή είναι η γεννεσιουργός αιτία (causal factor) της σύγχρονης προσφυγιάς. Κάθε φορά που χρησιμοποιούμε ένα ηλεκτρονικό gadget ας το θυμόμαστε.

Ας μην εθελοτυφλούμε: η χωρίς παρεμπόδιση παγκόσμια αξιοποίηση των ορυκτών πόρων με όρους ελευθερίας, δημοκρατίας και διαφάνειας θα συνέβαλλε στην επίλυση πολλών παγκόσμιων συγκρούσεων/διαφορών...

Αξιοποίηση ορυκτών πόρων και τουρισμός: Μύθοι και πραγματικότητα

Στο παρελθόν είχα ασχοληθεί με τους τρομολάγνους-κινδυνολόγους οι οποίοι υψώνουν διαρκώς εμπόδια με διάφορες προφάσεις στην εκμετάλλευση-αξιοποίηση των ορυκτών πόρων μας. Ας συνοψίσω ορισμένα σημεία.

Κάποιοι κινδυνολογούν όσο αφορά την αξιοποίηση των ελληνικών σπάνιων γαιών φέρνοντας διαρκώς ως κακό παράδειγμα την περιβαλλοντική καταστροφή στην Κίνα. Αυτοί οι εραστές του κινδύνου γράφουν συνήθως τα άρθρα τους πληκτρολογώντας σε υπερσύχγρονα laptops, iPads, notebooks κλπ. «ξεχνώντας» όμως πως κάθε notebook περιέχει περίπου 10 γραμμάρια σπάνιων γαιών και πως ο μαγνήτης NdFeB ενός κινητού τηλεφώνου περιέχει 0.1 γραμμάριο νεοδύμιου.

Ορισμένες σχετικές απαντήσεις μου λοιπόν τέθηκαν εδώ: Σπάνιες γαίες: Tρομολαγνεία και άγνοια, εδώ: Οι σπάνιες γαίες και ο κόσμος το 2050 και εδώ: Ενεργειακή Μεταρρύθμιση στο Μεξικό, υδρογονάνθρακες & Ελλάδα. Τα καλά παραδείγματα της Σουηδίας και της Φινλανδίας καταδεικνύουν πως όταν ακολουθούνται σωστές πρακτικές οι σπάνιες γαίες, και κάθε ορυκτό, μπορεί να αξιοποιηθεί χωρίς την καταστροφή του περιβάλλοντος και με τη συναίνεση των τοπικών κοινωνιών.

Άλλοι κινδυνολογούν υποστηρίζοντας πως δεν πρέπει να βρούμε πετρέλαιο φοβούμενοι το φαινόμενο της Κατάρας των Πλουτοπαραγωγικών Πηγών (resource curse). Σε αυτή την κινδυνολογία απάντησα εδώ:Γιατί πρέπει να βρούμε πετρέλαιο (και όχι μόνο) και εδώ: Η Ελλάδα πάσχει από την Κατάρα των Πλουτοπαραγωγικών Πηγών και την Ολλανδική Ασθένεια. Η χώρα μας πάσχει ήδη από την Κατάρα των Πλουτοπαραγωγικών Πηγών (Resource Curse) και από την Ολλανδική Ασθένεια (Dutch Disease) εδώ και δεκαετίες. Όλοι οι παίκτες του Ελληνικού πολιτικού παίγνιου το κρύβουν κάτω από το χαλάκι της βόλεψης.

Η συνέχεια του άρθρου εδώ

Σ. Καμενόπουλος

Στρατηγικά ορυκτά και Ελλάδα: Μία κρίσιμη ευκαιρία

[του Σωτήρη Καμενόπουλου]

Σε άρθρα μου (στις 5 και 6 Ιουνίου 2015) εδώ και εδώ ανέφερα πως «...η μεγαλύτερη παγκοσμίως μη-Κινεζική εταιρεία εξόρυξης σπάνιων γαιών ηMolycorp αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Πρόσφατα η Molycorp υπέγραψε συμφωνία συνεργασίας με τη Γερμανική Siemens. Άλλα παλαιότερα δημοσιεύματα έφεραν τη Siemens να έχει στοχοποιήσει τηMolycorp με πρόθεση επιθετικής εξαγοράς. Αν τελικά η Molycorp πέσει στα χέρια της Siemens, τότε, από πλευράς ΗΠΑ θα έχει διαπραχθεί για δεύτερη φορά το ίδιο μέγιστο στρατηγικό λάθος. Ένα παρόμοιο στρατηγικό λάθος διεπράχθη τη δεκαετία του 1990 όταν ο έλεγχος εξόρυξης και επεξεργασίας των σπάνιων γαιών πέρασε από τις ΗΠΑ στην Κίνα.»

Επίσης έκανα την εκτίμηση πως «...οι τελικοί χρήστες των σπάνιων γαιών θα μετατραπούν έμμεσα ή άμεσα σε παραγωγούς σπάνιων γαιών....μεσο-μακροπρόθεσμα θα υπάρξει δραστηριότητα από την πλευρά των τελικών χρηστών σπάνιων γαιών και δεν θα μου έκανε εντύπωση αν έβλεπα πχ. την Apple, τη General Motors ή τη Siemens κλπ. να εμπλακούν έμμεσα ή άμεσα στον εξορυκτικό κλάδο...»

Είκοσι ημέρες μετά τη δημοσίευση των άρθρων μου (στις 25 Ιουνίου 2015) η Molycorp, η μεγαλύτερη στον κόσμο μη-Κινεζική εταιρεία εξόρυξης σπάνιων γαιών, κατέθεσε επίσημη αίτηση προς τις αμερικανικές αρχές για την πτώχευσή της και προστασία από πιστωτές! Η σχετική είδηση εδώ.

Τί μπορεί να σημαίνει αυτό;

Πρώτον, η Molycorp αποτέλεσε το βασικότερο πυλώνα-προμηθευτή και ελπίδα των δυτικών αμυντικών βιομηχανιών για την προμήθεια σπάνιων γαιών. Σπάνιες γαίες οι οποίες χρησιμοποιούνται στα υπερσύγχρονα oπλικά συστήματα όπως και στα απλά εμπορικά πρoϊόντα (πχ. κινητά τηλέφωνα κλπ.). Ορισμένοι μάλιστα αντιμετώπιζαν διαψεύστηκαν καθώς θεωρούσαν το πρόβλημά τους λυμένο (http://www.bloomberg.com/news/articles/2012-04-04/rare-earth-supplies-in...). Η πτώχευση της Molycorp καταδεικνύει πως, αν η Δύση δεν εφαρμόσει νέα μοντέλα για τη βιώσιμη ανάπτυξη σπάνιων γαιών, η Κίνα θα παραμείνει ο απόλυτος παγκόσμιος παίκτης στο πεδίο.

Δεύτερον, η Ελλάδα διαθέτει αποθέματα σπάνιων γαιών (http://www.bloomberg.com/news/articles/2012-04-26/greek-nordic-rare-earths-could-save-european-industry). Η πρόκληση είναι να εκμεταλλευθούμε αυτή τη μοναδική ευκαιρία και να μπούμε στο παίγνιο δυναμικά έχοντας υπόψιν τα τρία διακυβεύματα τα οποία είχα εκθέσει εδώ:http://www.capital.gr/story/2104885

Τρίτον, να επιμείνω στην εκτίμησή μου, πως στο μέλλον οι δυτικοί τελικοί χρήστες των κρίσιμων-στρατηγικών ορυκτών θα αναγκασθούν να εμπλακούν έμμεσα ή άμεσα στον εξορυκτικό τομέα.

Τέταρτον, να προτείνω προς την Ελληνική πολιτεία να στραφεί προς τη στήριξη Ελληνικών start ups εταιρειών (network-hubs ;) οι οποίες σε συνεργασία με άλλες του εξωτερικού να εμπλακούν στη δημιουργία τεχνογνωσίας στην μετά-την-εξόρυξη κατεργασία των σπάνιων γαιών. Η αναζήτηση χρηματοδότησης θα μπορούσε να στραφεί προς τις mega-corporations οι οποίες θα είναι και τελικοί χρήστες των προϊόντων. Να δημιουργηθούν δηλαδή οι κατάλληλες συνθήκες συνεργειών όπου το 1+1 δεν κάνει 2 αλλά 3, 5, 8 ή 100.

Αν θέλουμε νέες Ακροπόλεις θα πρέπει να αδράξουμε την κάθε ευκαιρία που παρουσιάζεται.

ΣΠΑΝΙΕΣ ΓΑΙΕΣ: Όταν η γεωπολιτική βλέπει τη λογοτεχνία…

Τη φράση που χαρακτηρίζει την παγκόσμια αγορά των Σπανίων Γαιών είπε κάποτε ο Κινέζος ηγέτης Deng Xiaoping: «Η Μέση Ανατολή διαθέτει πετρέλαιο, αλλά η Κίνα διαθέτει σπάνιες γαίες».

Στο παρελθόν, στην ΕΣΣΔ (και αλλού), οι Σπάνιες Γαίες σχετίζονταν με τη στρατιωτική βιομηχανία και θεωρούνταν κρατικό μυστικό.

Σήμερα, χρησιμοποιούνται σε προϊόντα υψηλής τεχνολογίας: σε οπλικά συστήματα, σε ανεμογεννήτριες, σε μαγνητικούς τομογράφους, στα κινητά τηλέφωνα, στις επίπεδες οθόνες (flat screens), στις οικολογικές λάμπες, σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές κ.λπ. Όσο ο άνθρωπος εξαρτάται όλο και περισσότερο από προϊόντα υψηλής τεχνολογίας τόσο αυξάνεται η ζήτηση των Σπανίων Γαιών.

Το διακύβευμα των Σπανίων Γαιών, ήταν και παραμένει ακόμη και σήμερα μεγάλο. Περίπου το 95% των Σπανίων Γαιών παράγονται στην Κίνα. Το Σεπτέμβριο του 2010 τα παγκόσμια δεδομένα στην αγορά αυτών των πολύτιμων ορυκτών ήρθαν και πάλι στο προσκήνιο, όταν, με αφορμή ένα διπλωματικό συμβάν, η Κίνα έθεσε φραγμούς στην εξαγωγή τους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να παρουσιαστεί ξαφνικά παγκόσμιο έλλειμμα στην αγορά των Σπανίων Γαιών. Οι συνέπειες σε παγκόσμιο οικονομικό και γεωπολιτικό επίπεδο ήταν σημαντικές.

Το 2013 η Σώτη Τριανταφύλλου εξέδωσε το μυθιστόρημα με τίτλο «Σπάνιες Γαίες» (Εκδόσεις Πατάκη). Ο ήρωας του μυθιστορήματος (ο Πραβιέν Σεργκέγεβιτς Μακάρεφ) γεννήθηκε στο Μουρμάνσκ, στη βορειοδυτική Ρωσία, δέκα χρόνια μετά την επανάσταση των Μπολσεβίκων.

Σπούδασε εδαφολογία στο Λένινγκραντ, ερωτεύτηκε μια ακροβάτισσα, διέπραξε ένα έγκλημα.Ύστερα, γνώρισε έναν Άγγλο κατάσκοπο: η φιλία αυτή τον οδήγησε σε μια απόφαση που δεν πραγματοποίησε. Αναζητώντας Σπάνιες Γαίες, ο Μακάρεφ άκουσε τις γοργόνες να τραγουδάνε και τους ψιθύρους της ιστορίας που μορφάζει σαν τέρας…

Το βιβλίο είναι τα απομνημονεύματά του και μαζί μια τοιχογραφία της εποχής από το 1927 μέχρι το 1963, όταν η Σοβιετική Ένωση γινόταν βιομηχανική δύναμη…

Το Aegean College και οι Εκδόσεις Πατάκη μας προσκαλούν λοιπόν την ερχόμενη Παρασκευή 20 Μαρτίου, στις 18:00, σε έναν διεπιστημονικό διάλογο με αφορμή το μυθιστόρημα της Σώτης Τριανταφύλλου «Σπάνιες Γαίες». Ο φίλος μας, υποψήφιος διδάκτορας του Πολυτεχνείου Κρήτης Σωτήρης Καμενόπουλος, άρθρα του οποία συχνά-πυκνά φιλοξενούμε, θα αναλύσει την οικονομική/εμπορική και τη γεωπολιτική/γεωστρατηγική σημασία των Σπανίων Γαιών.Η εκδήλωση είναι ανοικτή στο κοινό και θα πραγματοποιηθεί στο αμφιθέατρο του Aegean College (Πανεπιστημίου 17)

Ορυκτοί Πόροι: Για ένα καλύτερο εθνικό πλαίσιο… προτάσεις

[Του Σωτήρη Ν. Καμενόπουλου] [by Sotiris Camenopoulos]

Σε προηγούμενο άρθρο του υπογράφοντος (εδώ) είχε καταγραφεί η mega-υπεραξία που δημιουργείται από την εκμετάλλευση των σπάνιων γαιών. Μία υπεραξία η οποία σε όρους «επενδυτικής απόδοσης» (Return on Investment-ROI) είναι κατ’ εκτίμηση περίπου 1.666 δολάρια, ενώ στην περίπτωση των κινητών τηλεφώνων μπορεί να φτάσει τα 35.500 δολάρια κατά περίπτωση. Επίσης σε άλλο άρθρο, αναφέρθηκα στα τρία διακυβεύματα-προκλήσεις που τυχόν θα αντιμετωπίσει η χώρα μας εάν και εφόσον καταδειχθεί πως υπάρχουν εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα σπάνιων γαιών. Εν συντομία αυτά είναι: το διακύβευμα προστασίας του περιβάλλοντος, το γεωπολιτικό διακύβευμα, και το διακύβευμα των ανταλλαγμάτων. Τέλος, σε ένα τρίτο άρθρο: περιέγραψα τα κριτήρια/παράγοντες βάσει των οποίων μία χώρα θεωρείται πως πάσχει από την κατάρα των ορυκτών πόρων και εφόσον διαθέτει αποδεδειγμένα κοιτάσματα κρίσιμων/στρατηγικών ορυκτών πόρων. Αυτά είναι:

• Αν το πολιτικό της προσωπικό είναι διεφθαρμένο,
• Αν οι θεσμοί της είναι ασθενείς λόγω της διαφθοράς, και
• Αν το πολιτικό της σύστημα είναι πελατειακό (clientelism)

Η γεωστρατηγική και γεωπολιτική σημασία των σπάνιων γαιών είναι τεράστια. Η σημασία αυτή σχετίζεται τόσο με την οικονομία και την προκύπτουσα mega-υπεραξία τους όσο και με ορισμένες χρήσεις των σπάνιων γαιών (οπλικά συστήματα). Στο παγκόσμιο παίγνιο των σπάνιων γαιών πέραν της Κίνας και των ΗΠΑ, προσπαθεί να ξαναμπεί η Ρωσία (στο παρελθόν η ΕΣΣΔ ήταν κυρίαρχη χώρα στις σπάνιες γαίες. Τα περισσότερα ρωσικά αποθέματα σπάνιων γαιών βρίσκονται στο Μούρμανσκ. (Ορισμένα, άγνωστης περιεκτικότητας, αποθέματα σπάνιων γαιών βρίσκονται επίσης στην Κριμαία και στην Ουκρανία).Η σημασία αυτή γίνεται ακόμη πιο ισχυρή από το μονοπωλιακό καθεστώς που έχει η Κίνα στο συγκεκριμένο τομέα. Ένα μονοπώλιο το οποίο δεν υφίσταται μόνο στην εξόρυξη, αλλά και στην επεξεργασία/κατεργασία/μεταλλουργία των σπάνιων γαιών για τη μετατροπή τους σε οξείδια μετάλλων. Εδώ ακριβώς έγκειται ίσως ακόμη ένα πρόβλημα: δύο είναι όλα κι όλα παγκοσμίως τα σημεία στα οποία πραγματοποιείται αυτή η επεξεργασία. Το ένα βρίσκεται στην Κίνα, και το άλλο στο Βέλγιο. Η μεγαλύτερη ποσότητα σπάνιων γαιών επεξεργάζεται στην Κίνα.

Ωστόσο, όση ποσότητα σπάνιων γαιών και να εξορυχθεί παγκοσμίως, στο τέλος πάντα θα υπάρχει το πρόβλημα ανάσχεσης/δυσχέρειας («bottleneck») που δημιουργείται. Ένας από τους λόγους για τους οποίους η προσφορά σπάνιων γαιών δεν καλύπτει την παγκόσμια ζήτηση είναι και αυτός.Όμως, εκτός από πρόβλημα, αυτό θα μπορούσε να μετατραπεί και σε ευκαιρία για μία χώρα εφόσον υπάρξει έρευνα και ανάπτυξη της αντίστοιχης τεχνολογίας.

Ας προσπαθήσω να συνενώσω όλα τα παραπάνω μέσα σε ένα γενικότερο πλαίσιο υπό τη μορφή ορισμένων προτάσεων. Εάν καταδειχθούν στη χώρα μας εκμεταλλεύσιμα/αξιοποιήσιμα κοιτάσματα κρίσιμων/στρατηγικών ορυκτών πόρων, και εφόσον η χώρα μας επιθυμεί να αλλάξει το παραγωγικό της μοντέλο με ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα υπό όρους Βιώσιμης Ανάπτυξης (Περιβάλλον, Οικονομία, Κοινωνία), θα πρέπει να ακολουθήσουμε ένα συγκεκριμένο μονοπάτι. Θα περιγράψω αυτό το μονοπάτι με τη μορφή λίστας.

• Πάταξη της διαφθοράς.
• Ενίσχυση των θεσμών και των ανεξάρτητων θεσμικών οργάνων του κράτους.
• Καταπολέμηση-διάλυση του πελατειακού πολιτικού συστήματος.
• Εφαρμογή πολιτικής ίσων αποστάσεων για επίτευξη καλύτερων/μέγιστων ανταλλαγμάτων,τόσο σε χρήμα, όσο κυρίως σε παροχή τεχνογνωσίας.
• Ενίσχυση της συναφούς επιστημονικής έρευνας και επιχειρηματικότητας «από-το-ορυχείο-στο-τελικό-προϊόν».
• Δημιουργία δόγματος το οποίο θα καθορίζει πως τα κρίσιμα/στρατηγικά ορυκτά συνδέονται άμεσα με την εθνική ασφάλεια της χώρας.
• Ως απόρροια του προηγούμενου, εφαρμογή πολιτικής απορρήτου (“secret clearance”) σε όλους όσους κρατικούς αξιωματούχους/υπάλληλους έχουν γνώση, άμεσα ή έμμεσα, ποσοτήτων ή/και περιοχών με αποθέματα κρίσιμων/στρατηγικών ορυκτών πόρων. Η εφαρμογή αυτή θα πρέπει να ανανεώνεται/επανεξετάζεται περιοδικά μετά από προσωπικό έλεγχο και το αντίστοιχο προσωπικό υπόκεινται σε αυτούς για πάντα…
• Σε συνδυασμό με το προηγούμενο, η αρμοδιότητα των κρίσιμων/στρατηγικών ορυκτών πόρων να βρίσκεται απευθείας στον εκάστοτε Πρωθυπουργό.Μικρό ποσοστό των εσόδων από την εκμετάλλευση των εθνικών ορυκτών πόρων να κατατίθεται σε Ειδικό Ταμείο για την Ενίσχυση της Εθνικής Άμυνας (σχετικά δείτε εδώ: http://www.defence-point.gr/news/?p=120104, αλλά κι εδώ:http://www.oryktosploutos.net/2015/01/k.html / κοινή πρόταση)

Η κατάρα των ΟΠΥ ("resource curse") και η Ευρωπαϊκή Οδηγία 2013/34/ΕΕ

Η Οδηγία 2013/34 της ΕΕ φιλοδοξεί να αποτελέσει έρεισμα κατά του φαινομένου της «κατάρας των πλουτοπαραγωγικών πηγών» (Resource Curse) και της διαφθοράς η οποία συνδέεται με την εκμετάλλευση των ορυκτών πόρων. H οδηγία βρίσκεται εδώ: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32013L0034&from=EN.

Περισσότερα για το φαινόμενο της «κατάρας των πλουτοπαραγωγικών πηγών» δείτε εδώ:

Το φαινόμενο «Resource Curse» στον τόπο μας!

Η συγκεκριμένη οδηγία αφορά τις ετήσιες οικονομικές καταστάσεις, τις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις, και συναφείς εκθέσεις επιχειρήσεων ορισμένων μορφών. Οι χώρες-μέλη της ΕΕ έχουν περιθώριο το αργότερο μέχρι τα τέλη Ιουλίου του 2015 να ενσωματώσουν τη συγκεκριμένη Οδηγία στις Εθνικές τους νομοθεσίες. Η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Σουηδία, η Φινλανδία, η Δανία, και το Ηνωμένο Βασίλειο (μόλις πρόσφατα: Δεκέμβριος 2014) το έχουν κάνει ήδη. Η Ελλάδα δεν έχει ενσωματώσει ακόμη στο Εθνικό της δίκαιο τη συγκεκριμένη Οδηγία.

Το Κεφάλαιο 10 (Άρθρο 41) της συγκεκριμένης οδηγίας αναφέρεται ρητώς στις «επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην εξορυκτική βιομηχανία» και πιο συγκεκριμένα «στις επιχείρησης που αναπτύσσουν δραστηριότητες οι οποίες σχετίζονται καθ’ οιονδήποτε τρόπο με την αναζήτηση, την εξερεύνηση, τον εντοπισμό, την ανάπτυξη και την εξόρυξη κοιτασμάτων μεταλλευμάτων, πετρελαίου, φυσικού αερίου ή άλλων υλικών...».

Πλήρες άρθρο εδώ

OECD Foreign Bribery Report

OOΣΑ: Παγκόσμια πρωτιά της εξορυκτικής βιομηχανίας στη διαφθορά κρατικών λειτουργών

Ορυκτοί Πόροι και Εθνική Άμυνα

Το άρθρο 161 του νόμου 4001/2011, προβλέπει τη φορολογία με συντελεστή 20% των αναδόχων (εταιρειών) που πρόκειται να πραγματοποιήσουν τις έρευνες / εκμεταλλεύσεις των κοιτασμάτων των Ελληνικών υδρογονανθράκων. Το άρθρο 164 του ίδιου νόμου προβλέπει πως αυτό το ποσοστό χρημάτων θα «κατατίθεται σε ειδικό προς τούτο τραπεζικό λογαριασμό του Πράσινου Ταμείου, που τηρείται στην Τράπεζα της Ελλάδος.

Το προϊόν του λογαριασμού διατίθεται για τη χρηματοδότηση προγραμμάτων για την αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης που τυχόν προκαλείται από δραστηριότητες έρευνας και παραγωγής υδρογονανθράκων καθώς και προστασίας του περιβάλλοντος από δραστηριότητες που έχουν σχέση με κάθε είδους εκμετάλλευση ή χρήση ενεργειακών πηγών ή πόρων…»

Ο νόμος 4162/2013 αφορά την ίδρυση του Εθνικού Λογαριασμού Κοινωνικής Αλληλεγγύης Γενεών (ΕΚΑΓ). «…Σκοπός του ΕΛΚΑΓ είναι η δημιουργία αποθεματικού για τη χρηματοδότηση των κλάδων σύνταξης των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης (ΦΚΑ) και κυρίως για τη διασφάλιση των συντάξεων των νέων γενιών (…) Από τον ΕΛΚΑΓ μπορούν να χρηματοδοτούνται μεταπτυχιακά προγράμματα ή ερευνητικά έργα που αφορούν στην αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου της χώρας και κυρίως των υδρογονανθράκων και εκπονούνται από εργαστήρια ή τμήματα ή σχολές ΑΕΙ ή ΑΤΕΙ…»

Όπως αντιλαμβανόμαστε από τα παραπάνω, τα χρήματα τα οποία προβλέπονται να εισπραχθούν από την αξιοποίηση των υδρογονανθράκων θα κατευθυνθούν κυρίως στο ασφαλιστικό σύστημα, στην προστασία του περιβάλλοντος και στην ακαδημαϊκή έρευνα τη σχετική με τους ορυκτούς πόρους. Ακολουθείται δηλαδή ένα μοντέλο παραπλήσιο της Νορβηγίας. Ως εδώ καλά.

Οι ορυκτοί πόροι, όπως οι υδρογονάνθρακες αλλά και οι σπάνιες γαίες, είτε μας αρέσει είτε δεν μας αρέσει, σχετίζονται με θέματα γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής υφής. Με θέματα Εθνικής Άμυνας και Εθνικής Ασφάλειας. Γνωστοί άλλωστε είναι οι Resource Wars… Η εποχή που διανύουμε είναι η εποχή των Resource Wars… δυστυχώς.

Το αρχαίο Ελληνικό Ναυτικό χτίστηκε κυρίως με τον πλούτο που δημιούργησε το ορυχείο του Λαυρίου. Για περισσότερα δείτε εδώ: http://www.capital.gr/Articles.asp?id=2087970

Όμως ταυτόχρονα, το ίδιο το Ναυτικό προστάτευε αυτούς τους ορυκτούς πόρους από την επιβουλή ξένων δυνάμεων. Υπήρχε και ακόμη υπάρχει δηλαδή μία διττή σχέση μεταξύ των ορυκτών πόρων και της Εθνικής Άμυνας. Χωρίς ισχυρή Εθνική Άμυνα δεν μπορούν να προστατευθούν οι ορυκτοί πόροι. Μη γελιόμαστε.

Μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ υπάρχει μία διαφορά αντιλήψεων όσο αφορά τη σημασία των ορυκτών πόρων. Π.χ. στην ΕΕ οι σπάνιες γαίες θεωρούνται «κρίσιμα ορυκτά». Η ΕΕ βλέπει την «εμπορική αξία» των σπάνιων γαιών. Αντίθετα στις ΗΠΑ οι σπάνιες γαίες θεωρούνται «στρατηγικά ορυκτά»», καθώς χρησιμοποιούνται κυρίως στη στρατιωτική βιομηχανία.

[Σωτήρης Ν. Καμενόπουλος],  Συνέχεια και πλήρες άρθρο εδώ

Rare Earth Elements in National Defense
Ίδρυση Εθνικού Λογαριασμού Κοινωνικής Αλληλεγγύης Γενεών

Σπάνιες γαίες: τα μπαχαρικά της τεχνολογίας

[Του Σωτήρη Ν. Καμενόπουλου*]

Κατά την περίοδο της Αναγέννησης, καθώς η μεσαία τάξη παγκοσμίως αυξήθηκε και απέκτησε οικονομική δύναμη, άρχισε ταυτόχρονα να αλλάζει και τις καταναλωτικές της συνήθειες. Η δύναμη του χρήματος δημιούργησε νέες ανάγκες. Αυτές οι νέες ανάγκες δημιούργησαν ζήτηση σε νέα προϊόντα. Προϊόντα τα οποία ξέφευγαν των απόλυτα βιοποριστικών αναγκών της εποχής και αντικατόπτριζαν ουσιαστικά ένα είδος πολυτέλειας και life style της εποχής.

Τέτοια προϊόντα ήταν τα μπαχαρικά. Για το λόγο αυτό μεταξύ του 15ου και του 17ου αιώνα ξέσπασαν μεγάλοι πόλεμοι με διακύβευμα τα μπαχαρικά της Ινδίας. Οι αντιμαχόμενες δυνάμεις εκείνης της εποχής ήταν η Πορτογαλία, η Μεγάλη Βρετανία, η Ολλανδία και η Ισπανία. Όλες αυτές οι χώρες είχαν εμπλακεί σε πόλεμο μεταξύ τους για τους φυσικούς πόρους της εποχής. Ήταν οι resource wars της Αναγέννησης. Στη φωτό παρακάτω βλέπετε πχ. την περιοχή στην οποία διεξήχθεισαν οι πόλεμοι μεταξύ της Ολλανδίας και της Πορτογαλίας. Τί ειρωνία! Η ίδια περιοχή (στενά Μαλάκκα) αποτελεί ακόμη και σήμερα, σύμφωνα με παλαιότερο δημοσίευμα των New York Times, μία από τις τρεις πλέον καυτές γεωπολιτικά περιοχές. Οι άλλες δύο είναι η Μεσόγειος και ο Αρκτικός κύκλος...

Ποιά είναι τα χαρακτηριστικά των μπαχαρικών;

Όσον αφορά την φυσική τους («γεωλογική») διασπορά: τα μπαχαρικά βρίσκονται μεν σχεδόν παντού στη φύση, αλλά όχι πάντα σε ικανοποιητικές συγκεντρώσεις (ποσότητες) ώστε να είναι οικονομικά εκμεταλλεύσιμα.

Όσον αφορά τις χρήσεις τους: τα μπαχαρικά χρησιμοποιούνται στη μαγειρική σε πολύ μικρές ποσότητες ώστε να προσδώσουν μία τελείως διαφορετική ιδιότητα στο φαγητό: να το κάνουν πιο νόστιμο. Έτσι το φαγητό απέκτησε τρομερή υπεραξία και έγινε πιο εύκολα εμπορεύσιμο.

Όσον αφορά την αντικατάσταση των μπαχαρικών με άλλα τεχνητά υλικά: αυτό, ακόμη και σήμερα, παραμένει αδύνατο. Ευτυχώς: ποιός θα έβαζε στα Σμυρνέϊκα σουτζουκάκια τεχνητά κατασκευασμένο κύμινο; Αυτό θα αποτελούσε γαστριμαργική ασέβεια!

Αυτά τα τρία φαινομενικά απλά χαρακτηριστικά των μπαχαρικών αρκούσαν για να προκληθούν διαρκείς πόλεμοι για δύο ολόκληρους αιώνες! Οι πόλεμοι των μπαχαρικών.

Τα μπαχαρικά αποτελούν το τέλειο ανάλογο για να αντιληφθεί κάποιος το σημερινό παγκόσμιο ανταγωνισμό μεταξύ διάφορων χωρών για την εξασφάλιση πρόσβασης σε κοιτάσματα σπάνιων γαιών. Ανταγωνισμός ο οποίος έχει και πάλι ως ένα από τα επίκεντρα την περιοχή της Ασίας...

Ας δούμε τα ανάλογα χαρακτηριστικά των σπάνιων γαιών. Το μόνο που θα κάνω είναι να αλλάξω ελάχιστες λέξεις σε σχέση με τα χαρακτηριστικά των μπαχαρικών.

Όσον αφορά τη γεωλογική τους διασπορά: οι σπάνιες γαίες βρίσκονται μεν σχεδόν παντού στη φύση, αλλά όχι πάντα σε ικανοποιητικές συγκεντρώσεις (ποσότητες) ώστε να είναι οικονομικά εκμεταλλεύσιμες.

Όσον αφορά τις χρήσεις τους: οι σπάνιες γαίες χρησιμοποιούνται στην υψηλή τεχνολογία σε πολύ μικρές ποσότητες ώστε να προσδώσουν μία τελείως διαφορετικές ιδιότητες στα τελικά προϊόντα. Έτσι τα τελικά τεχνολογικά προϊόντα αποκτούν τρομερή υπεραξία και είναι πιο εύκολα εμπορεύσιμα.

Όσον αφορά την αντικατάσταση των σπάνιων γαιών με άλλα τεχνητά υλικά: αυτό, ακόμη και σήμερα, παραμένει αδύνατο.

Ποιές χώρες εμπλέκονται σήμερα στον ανταγωνισμό για τα κοιτάσματα των σπάνιων γαιών; Σχεδόν όλες.

Αν η Ελλάδα αποδειχθεί πως διαθέτει οικονομικά εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα σπάνιων γαιών θα πρέπει να δώσει ιδιαίτερη σημασία στο γεωπολιτικό διακύβευμα. Για περισσότερες λεπτομέρειες δείτε τί εννοώ εδώ

* Υπ. Διδάκτωρ Πολυτεχνείου Κρήτης - Σχολή Μηχανικών Ορυκτών Πόρων

Ένα συνέδριο, δύο εντυπώσεις, τρία διακυβεύματα

Του Σωτήρη Ν. Καμενόπουλου*

Πρόσφατα είχα την ευκαιρία να συμμετάσχω με ομιλία σε ένα συνέδριο γεωπολιτικού χαρακτήρα σχετικό με τους υδρογονάνθρακες στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο τίτλος του συνεδρίου ήταν «Politics and Energy in the Eastern Mediterranean». Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε στο Ηράκλειο μεταξύ 29 και 30 Σεπτεμβρίου. Συνδιοργανωτές του συνεδρίου ήταν το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Harry Truman Research Institute του Ισραήλ.

Το συνέδριο ξεχώριζε από όλα τα σχετικά συνέδρια που έχουν πραγματοποιηθεί ή θα πραγματοποιηθούν στη χώρα μας για ένα λόγο: σε αυτό συμμετείχαν να συζητήσουν για ενεργειακά ζητήματα για πρώτη φορά στη χώρα μας επιστήμονες από χώρες οι οποίες μεταξύ τους στο παρελθόν δεν διακατέχονταν με ιδιαίτερα φιλικές σχέσεις μεταξύ τους. Χώρες οι οποίες έμμεσα ή άμεσα εμπλέκονται στο γεωπολιτικό παίγνιο της περιοχής. Συγκεκριμένα συμμετείχαν επιστήμονες από την Ελλάδα, την Τουρκία, το Λίβανο, το Ισραήλ, τη Σαουδική Αραβία, την Αλγερία, και την Ιορδανία. Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει το γεγονός πως όλοι αυτοί οι επιστήμονες συζήτησαν για τους τρόπους εκείνους με τους οποίους θα αξιοποιηθούν οι υδρογονάνθρακες της Ανατολικής Μεσογείου με βιώσιμο τρόπο: δηλαδή με τρόπο ώστε να αποφευχθούν οι εντάσεις και οι συγκρούσεις μεταξύ των εμπλεκομένων μερών (stakeholders).

Μεταξύ άλλων, ιδιαίτερη παρουσία υπήρξε ο καθηγητής Eytan Sheshinski ο οποίος θεωρείται ο άνθρωπος που «έχτισε» το φορολογικό σύστημα του Ισραήλ σχετικό με τα φορολογικά έσοδα του κράτους του Ισραήλ από την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων (Sheshinski law/Sheshinski Committee Ι & ΙΙ). Στο Ισραήλ τόσο το ύψος όσο και το είδος του φορολογικού συντελεστή που καθιέρωσε η Επιτροπή Sheshinski στο Ισραήλ είναι τελείως διαφορετικά σε σχέση με την Ελλάδα: 46% επί των μεικτών κερδών από τις εισπράξεις των εταιρειών. Στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει στο 20% επί των καθαρών κερδών (νόμος 4001/2011). Αναζητήστε την αιτία καθιέρωσης του νόμου Sheshinski στο Ισραήλ στα πιθανά mega-profits των mega-εταιρειών και την προσπάθεια του κράτoυς του Ισραήλ να αποφύγει τις περιπτώσεις εκείνες κατά τις οποίες οι mega-εταιρείες θα προσπαθήσουν μελλοντικά να αποκρύψουν κέρδη με αποτέλεσμα τα χαμηλά έσοδα του κράτους.

Το Ισραήλ θεωρείται η χώρα των start up επιχειρήσεων και των hubs. Οι σπάνιες γαίες χρησιμοποιούνται κατά κόρον σε προϊόντα των start up/hubs επιχειρήσεων.

Η Ελλάδα διαθέτει κοιτάσματα σπάνιων γαιών. Αν αυτά αποδειχθούν αξιοποιήσιμα, δημιουργείται πεδίον δόξης λαμπρό για πιθανή συνεργασία Ελληνικών και Ισραηλινών start up/hubs επιχειρήσεων σε πολλαπλά επίπεδα. Η Κρήτη με το αξιοθαύμαστο επιστημονικό της προσωπικό (Πολυτεχνείο Κρήτης, Πανεπιστήμιο Κρήτης, ΙΤΕ, ΤΕΙ Κρήτης, ΜΑΙΧ, ΙΘΑΒΙΚ) θα μπορούσε να πρωταγωνιστήσει σε αυτό. Η πολιτική βούληση κρίνεται απαραίτητη.

Στόχος της Ελλάδας πρέπει να είναι η αξιοποίηση των Ελληνικών σπάνιων γαιών με προσήλωση στα τρία σχετικά Εθνικά διακυβεύματα.

*Ο κ. Σωτήρης Ν. Καμενόπουλος είναι Υπ. Διδάκτωρ Πολυτεχνείου Κρήτης, Σχολή Μηχανικών Ορυκτών Πόρων

Ενέργεια και Πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο (Ηράκλειο, 29-30 Σεμπεμβρίου 2014)

Το συνέδριο-σεμινάριο επικεντρώνεται στις μεταβαλλόμενες συνήθειες των συμμαχιών στην Ανατολική Μεσόγειο, στο πλαίσιο της ανακάλυψης των νέων οικονομικών πόρων στην περιοχή, ταυτόχρονα με το σκηνικό των πολιτικών αναταραχών της “Αραβικής Άνοιξης”.

Αυτές οι εγχώριες πολιτικές αλλαγές στις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου, σε συνδυασμό με τις τεράστιες οικονομικές προκλήσεις που θέτει η ανακάλυψη του φυσικού αερίου και του πετρελαίου, αφήνουν τις υπάρχουσες δομές της συμμαχίας υπό πίεση, ωθώντας περιφερειακές δυνάμεις να ισορροπήσουν ξανά και αναζητώντας νέες συμμαχίες και διεθνείς στρατηγικές.

Ο κύριος σκοπός του συνεδρίου-εργαστηρίου είναι να διερευνήσει τις επιπτώσεις των πρόσφατων υπεράκτιων ενεργειακών ανακαλύψεων στην Ανατολική Μεσόγειο – ευρήματα τα οποία αναγνωρίζονται ευρέως ως ένα είδος στοιχήματος στην παγκόσμια σκηνή της ενέργειας αλλά και στη γεωπολιτική της Μέσης Ανατολής.

Στο πλαίσιο αυτό, το εργαστήριο επικεντρώνεται επίσης στην ισορροπία δυνάμεων μεταξύ της Ελλάδας, της Κύπρου, του Ισραήλ, της Τουρκία, καθώς και μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και της Κίνας στην ευρύτερη περιοχή, αλλά και των ξένων και εγχώριων περιορισμών που σχετίζονται με την ενέργεια και την πολιτική στη σχέση μεταξύ των αραβικών κρατών.

Περισσότερα εδώ

Η παρατιθέμενη ενδιαφέρουσα  εργασία του συναδέλφου Σ. Καμενόπουλου από το υπόψη συνέδριο με τίτλο Rare Earth Elements and Eastern Mediterranean: Geopolitical and strategic importance.

Rare Earth Elements Truman Institute v[3] by tzeferisp

Κινεζικό ενδιαφέρον για τις Ελληνικές σπάνιες γαίες

Οι Σπάνιες Γαίες βρέθηκαν στο επίκεντρο της συνάντησης του Υπουργού ΠΕΚΑ, Γιάννη Μανιάτη, με τον Πρέσβη της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας στην Ελλάδα, Zou Xiaoli, ο οποίος συνοδευόταν από υψηλόβαθμη αντιπροσωπεία Αξιωματούχων και ειδικών της χώρας του, με αντικείμενο την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και επιστημονικών γνώσεων για την αξιοποίηση των Σπάνιων Γαιών, στο πλαίσιο της στρατηγικής που έχει διαμορφώσει η Ε.Ε. επενδύοντας στην έρευνα και ανάπτυξη.

Λόγω της συνεχούς αυξανόμενης ζήτησης, αλλά και της περιορισμένης διάθεσης τους, η Ε.Ε. έχει συμπεριλάβει τις REE στην ομάδα των 14 κρίσιμων ορυκτών, με βιομηχανικές ανάγκες, τις οποίες αδυνατεί να καλύψει σήμερα ο μεταποιητικός κλάδος της Ευρώπης. Υπολογίζεται ότι, η ζήτηση παγκοσμίως για σπάνιες γαίες θα ανέλθει σε 200.000 τόνους το έτος 2015, από 130.000 που ήταν το 2010.

Η αποστολή της Κινεζικής αντιπροσωπείας στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε σε συνέχεια των συνομιλιών που είχαν οι Πρωθυπουργοί των δύο χωρών, κατά την επίσκεψη του Κινέζου Πρωθυπουργού, LiKeqiang, τον περασμένο Ιούνιο στη Ρόδο.

Παρακάτω οι παρατηρήσεις του  Σωτήρη Ν. Καμενόπουλου* για το θέμα.

Με ενδιαφέρον διάβασα την είδηση για το ενδιαφέρον των Κινέζων για τα Ελληνικά ορυκτά. Προφανώς ορισμένα εξ αυτών των ορυκτών, αν όχι αποκλειστικά και μόνο, αφορούν τις Ελληνικές σπάνιες γαίες.

Θα είμαι σαφής: το θέμα δεν είναι απλά να προσελκύσουμε επενδύσεις.

Εμείς ως χώρα έχουμε τρία διακυβεύματα:

Διακύβευμα 1: Το διακύβευμα προστασίας του περιβάλλοντος. Οποιαδήποτε εκμετάλλευση των Ελληνικών σπάνιων γαιών πρέπει να γίνει με όρους Βιώσιμης Ανάπτυξης. Με αυστηρή τήρηση περιβαλλοντικών κανονισμών και προστασίας του ανθρώπινου δυναμικού. Όταν αυτά τηρηθούν δεν θα υπάρχει κανένα πρόβλημα όπως έχουν δείξει τα αδιαμφισβήτηταπαραδείγματα εκμετάλλευσης σπάνιων γαιών στη Φινλανδία και στη Σουηδία.Παραδείγματα τα οποία καταδεικνύουν πως υπάρχουν τρόποι βιώσιμης εξόρυξης των σπάνιων γαιών. Αυτό το σημειώνω για να προλάβω τις συνηθισμένες κινδυνολογίες που διαφημίζουν μόνο τον «Κινεζικό τρόπο εξόρυξης» σπάνιων γαιών....

Διακύβευμα 2: Το διακύβευμα των ανταλλαγμάτων.Μόνο χρήμα ΔΕΝ αρκεί. Εμείς θέλουμε την ΤΕΧΝΟΓΝΩΣΙΑ στην κατεργασία των σπάνιων γαιών.Η τεχνογνωσία θα παραμείνει στη χώρα μας.Παγκοσμίως υπάρχουν μόνο δύο μέρη στον κόσμο στα οποία πραγματοποιείται κατεργασία σπάνιων γαιών και διαμόρφωσή τους σε τελικά προϊόντα. Το ένα βρίσκεται στη Γαλλία, και το άλλο στην Κίνα.Και για αυτόν επίσης το λόγο (μαζί με άλλους) δημιουργούνται παγκόσμια προβλήματα στην προσφορά σπάνιων γαιών. Όταν η υπεραξία των σπάνιων γαιών από-το-ορυχείο-στο-τελικό-προϊόν (κινητά τηλέφωνα, ηλεκτροκίνητα αυτοκίνητα, οπλικά συστήματα-δορυφόροι, μαγνητικοί τομογράφοι, ανεμογεννήτριες κλπ.) είναι της τάξης των 1666 δολλαρίων, εμείς δεν πρέπει να μείνουμε στην είσπραξη του ενός μόνο δολλαρίου. Οφείλουμε να πιέσουμε ως χώρα και να απαιτήσουμε τεχνογνωσία. Ειδάλλως να μη παραχωρήσουμε τις Ελληνικές σπάνιες γαίες μόνο ως ορυκτό.

Διακύβευμα 3: Το γεωπολιτικό-γεωστρατηγικό διακύβευμα. Παρά το γεγονός πως η Κίνα ελέγχει το 95% της παγκόσμιας παραγωγής σπάνιων γαιών, διαρκώς προσπαθεί να πατήσει πόδι στα αποθέματα/πιθανά κοιτάσματα άλλων χωρών. Το είδαμε να συμβαίνει στη Βόρεια Κορέα, στη Γροιλανδία, στην Αφρική. Ως διπλωματικό εργαλείο η Κίνα χρησιμοποιεί την πολιτική της συγχώρεσης του χρέους (“DebtForgiveness”). Το είδαμε πολύ πρόσφατα στην Αργεντινή...Ο κίνδυνος να τα τσουγκρίσουμε άσχημα με τους δυτικούς συμμάχους μας είναι μεγάλος...Το γεωπολιτικό-γεωστρατηγικό παίγνιο των σπάνιων γαιών είναι τεράστιο. Ισάξιο αυτού των υδρογονανθράκων.Αυτό το παίγνιο αφορά και την Εθνική Ασφάλεια.

* Σωτήρης Ν. Καμενόπουλος - Υπ. Διδάκτωρ Πολυτεχνείου Κρήτης - Σχολή Μηχανικών Ορυκτών Πόρων

Υπάρχουν σπάνια μέταλλα/γαίες στην Ελλάδα;